Όταν οι οθόνες κουράζουν τον εγκέφαλο και πυροδοτούν ημικρανία
Δημήτρης Ανυφαντάκης, MSc, PhD
Ιατρός Γενικής / Οικογενειακής Ιατρικής
Συντονιστής Επιστημονικής Λειτουργίας
Κέντρο Υγείας Κισσάμου
«Η ημικρανία δεν φαίνεται στις εξετάσεις. Φαίνεται όμως καθαρά στη ζωή του ανθρώπου που τη βιώνει». Όλοι έχουμε πει κάποια στιγμή «έχω πονοκέφαλο». Για εκατομμύρια ανθρώπους όμως, ο πόνος αυτός δεν είναι μια απλή ενόχληση που περνά με ένα παυσίπονο. Είναι μια νευρολογική διαταραχή που μπορεί να διακόψει την καθημερινότητα για ώρες ή ακόμη και ημέρες.
Eπηρεάζει περίπου το 12–15% του πληθυσμού και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως σε άτομα παραγωγικής ηλικίας. Με άλλα λόγια, δεν είναι απλώς πονοκέφαλος. Είναι μια νευρολογική καταιγίδα στον εγκέφαλο.
Στη σύγχρονη καθημερινότητα των οθονών, των ειδοποιήσεων και της συνεχούς εγρήγορσης, ο εγκέφαλος συχνά στέλνει το δικό του μήνυμα: χρειάζεται παύση.
Τι είναι πραγματικά η ημικρανία
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ταξινόμηση Κεφαλαλγιών (ICHD-3), μια κρίση ημικρανίας διαρκεί συνήθως από 4 έως 72 ώρες και συχνά συνοδεύεται από:
• παλλόμενο πόνο, συχνά στη μία πλευρά του κεφαλιού
• έντονη ενόχληση που δυσκολεύει την καθημερινότητα
• επιδείνωση με την κίνηση ή τη σωματική δραστηριότητα
• ναυτία ή έμετο
• ευαισθησία στο φως και στους ήχους
Σε ορισμένους ασθενείς προηγείται η λεγόμενη “αύρα”, με παροδικές διαταραχές στην όραση ή αίσθημα μουδιάσματος.
Η ημικρανία:
• είναι συχνότερη στις γυναίκες
• συχνά ξεκινά από την εφηβεία ή τη νεαρή ενήλικη ζωή
Δεν είναι «ιδιοτροπία». Είναι νόσος με σαφή βιολογική βάση.
Γιατί εμφανίζεται
Δεν είναι απλός πονοκέφαλος. Είναι μια διαταραχή ευαισθησίας του εγκεφάλου στα αισθητηριακά ερεθίσματα. Γι’ αυτό οι άνθρωποι με ημικρανία είναι συχνά πιο ευαίσθητοι στο φως, στους ήχους και στις αλλαγές του καθημερινού ρυθμού.
Στον εγκέφαλο απελευθερώνονται νευρο-πεπτίδια, που σχετίζονται με τη μετάδοση του πόνου και τη φλεγμονή των νεύρων. Δεν προκαλείται από έναν μόνο παράγοντα. Ωστόσο, ορισμένες καταστάσεις μπορούν να πυροδοτήσουν κρίσεις:
• έντονο στρες
• διαταραχές ύπνου
• παράλειψη γευμάτων
• αφυδάτωση
• υπερβολική καφεΐνη
• παρατεταμένη έκθεση σε οθόνες
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί ασθενείς αναφέρουν κρίσεις μετά από περιόδους έντασης ή όταν αλλάζει το πρόγραμμα ύπνου και εργασίας.
Στη σύγχρονη καθημερινότητα, η πολύωρη χρήση κινητών τηλεφώνων και υπολογιστών μπορεί να λειτουργεί ως εκλυτικός παράγοντας. Η έντονη φωτεινότητα των οθονών, η παρατεταμένη συγκέντρωση και η κακή στάση σώματος επιβαρύνουν το νευρικό σύστημα και ευνοούν την εμφάνιση κρίσεων σε ευαίσθητα άτομα. Επιπλέον, η έλλειψη ποιοτικού ύπνου αποτελεί γνωστό παράγοντα πυροδότησης της ημικρανίας.
Οι πονοκέφαλοι που συναντάμε συχνότερα
Στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συναντώνται κυρίως τρεις τύποι πονοκεφάλου.
Κεφαλαλγία τάσεως
Πιεστικός πόνος, συχνά σαν «σφιχτό στεφάνι» γύρω από το κεφάλι.
Ημικρανία
Πιο έντονη, συχνά μονόπλευρη, με συνοδά συμπτώματα.
Κεφαλαλγία από υπερκατανάλωση αναλγητικών
Ένα συχνό αλλά υποτιμημένο πρόβλημα: η συχνή χρήση παυσίπονων μπορεί να συντηρεί τον πονοκέφαλο αντί να τον θεραπεύει.
Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση
Ανησυχητικά σημεία είναι όταν ο πονοκέφαλος:
• Εμφανίζεται ξαφνικά και είναι πολύ έντονος
• περιγράφεται ως «ο χειρότερος πονοκέφαλος της ζωής»
• συνοδεύεται από αδυναμία, δυσκολία στην ομιλία, σύγχυση ή απώλεια αισθήσεων
• εμφανίζεται για πρώτη φορά μετά την ηλικία των 50 ετών
• συνοδεύεται από πυρετό ή έντονη δυσκαμψία στον αυχένα
Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση
Το κινητό πριν τον ύπνο: μια μικρή συνήθεια με μεγάλη επίδραση
Μια συνήθεια που έχει γίνει σχεδόν καθημερινή για πολλούς ανθρώπους είναι η χρήση του κινητού τηλεφώνου στο κρεβάτι πριν τον ύπνο. Το μπλε φως της οθόνης μπορεί να καταστείλει την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό και προετοιμάζει τον οργανισμό για τον ύπνο.
Όταν ο ύπνος καθυστερεί ή γίνεται πιο επιφανειακός, ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος στην εμφάνιση των κρισεων. Για ανθρώπους που ζουν με ημικρανία, ακόμη και μια καθημερινή συνήθεια όπως η χρήση του κινητού πριν τον ύπνο μπορεί να λειτουργεί επιβαρυντικά.
Μερικές φορές, το πιο απλό μέτρο είναι και το πιο αποτελεσματικό: να αφήσουμε την οθόνη λίγη ώρα πριν κοιμηθούμε.
Τι βοηθά στην καθημερινότητα
Ορισμένες απλές συνήθειες μπορούν να μειώσουν τη συχνότητα των κρίσεων:
• σταθερό ωράριο ύπνου
• τακτικά γεύματα
• επαρκής ενυδάτωση
• περιορισμός της καφεΐνης
• αποφυγή κατάχρησης αναλγητικών
• τακτικά διαλείμματα από τις οθόνες
Ο εγκέφαλος «αγαπά» τη σταθερότητα.
Ο ρόλος της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση, χωρίς να χρειάζονται άμεσα απεικονιστικές εξετάσεις.
Στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας γίνεται η πρώτη ουσιαστική χαρτογράφηση της ημικρανίας. Αναγνωρίζονται οι παράγοντες που πυροδοτούν τις κρίσεις, ρυθμίζεται η αγωγή και αξιολογείται αν χρειάζεται προληπτική θεραπεία.
Η ημικρανία μπορεί να μην εξαφανίζεται πάντα. Μπορεί όμως να ελεγχθεί αποτελεσματικά.
Όταν ο εγκέφαλος ζητά παύση
Η αντιμετώπιση της ημικρανίας δεν βασίζεται μόνο στα φάρμακα. Για πολλούς ασθενείς, μικρές αλλά σταθερές αλλαγές στην καθημερινότητα, όπως ο ποιοτικός ύπνος, η διαχείριση του στρες, τα διαλείμματα από τις οθόνες και η αποφυγή υπερβολικής χρήσης αναλγητικών, μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη συχνότητα των κρίσεων.
Γι’ αυτό και η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας έχει καθοριστικό ρόλο: όχι μόνο στη θεραπεία του πονοκεφάλου, αλλά και στην εκπαίδευση του ασθενούς να αναγνωρίζει καλύτερα τα «σήματα» του ίδιου του οργανισμού του.
Ο πονοκέφαλος είναι ένα σύμπτωμα που οι περισσότεροι έχουμε βιώσει. Η ημικρανία όμως είναι κάτι περισσότερο: μια πραγματική νευρολογική νόσος που δεν επηρεάζει μόνο το κεφάλι, αλλά ολόκληρη την καθημερινότητα. Η σωστή διάγνωση και η έγκαιρη καθοδήγηση μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
Γιατί στόχος δεν είναι απλώς να περάσει ένας πονοκέφαλος. Είναι να μη γίνει μόνιμος συνοδοιπόρος στη ζωή του ανθρώπου.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
GBD 2019 Diseases and Injuries Collaborators. Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories. 2020 ;396(10258):1204-22.
Steiner TJ, Stovner LJ, Vos T, Jensen R, Katsarava Z. Migraine is first cause of disability in under 50s: will health politicians now take notice? J Headache Pain. 2018; 19(1):17.
Burstein R, Noseda R, Borsook D. Migraine: multiple processes, complex pathophysiology. J Neurosci. 2015 Apr 29;35(17):6619-29.
Ashina M. Migraine. N Engl J Med. 2020;383(19):1866-76.
Symvoulakis EK, Clark LV, Dowson AJ, Jones R, Ridsdale L. Headache: a 'suitable case' for behavioural treatment in primary care? Br J Gen Pract. 2007;57(536):231-7.
Ιατρός Γενικής / Οικογενειακής Ιατρικής
Συντονιστής Επιστημονικής Λειτουργίας
Κέντρο Υγείας Κισσάμου
«Η ημικρανία δεν φαίνεται στις εξετάσεις. Φαίνεται όμως καθαρά στη ζωή του ανθρώπου που τη βιώνει». Όλοι έχουμε πει κάποια στιγμή «έχω πονοκέφαλο». Για εκατομμύρια ανθρώπους όμως, ο πόνος αυτός δεν είναι μια απλή ενόχληση που περνά με ένα παυσίπονο. Είναι μια νευρολογική διαταραχή που μπορεί να διακόψει την καθημερινότητα για ώρες ή ακόμη και ημέρες.
Eπηρεάζει περίπου το 12–15% του πληθυσμού και αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αιτίες αναπηρίας παγκοσμίως σε άτομα παραγωγικής ηλικίας. Με άλλα λόγια, δεν είναι απλώς πονοκέφαλος. Είναι μια νευρολογική καταιγίδα στον εγκέφαλο.
Στη σύγχρονη καθημερινότητα των οθονών, των ειδοποιήσεων και της συνεχούς εγρήγορσης, ο εγκέφαλος συχνά στέλνει το δικό του μήνυμα: χρειάζεται παύση.
Τι είναι πραγματικά η ημικρανία
Σύμφωνα με τη Διεθνή Ταξινόμηση Κεφαλαλγιών (ICHD-3), μια κρίση ημικρανίας διαρκεί συνήθως από 4 έως 72 ώρες και συχνά συνοδεύεται από:
• παλλόμενο πόνο, συχνά στη μία πλευρά του κεφαλιού
• έντονη ενόχληση που δυσκολεύει την καθημερινότητα
• επιδείνωση με την κίνηση ή τη σωματική δραστηριότητα
• ναυτία ή έμετο
• ευαισθησία στο φως και στους ήχους
Σε ορισμένους ασθενείς προηγείται η λεγόμενη “αύρα”, με παροδικές διαταραχές στην όραση ή αίσθημα μουδιάσματος.
Η ημικρανία:
• είναι συχνότερη στις γυναίκες
• συχνά ξεκινά από την εφηβεία ή τη νεαρή ενήλικη ζωή
Δεν είναι «ιδιοτροπία». Είναι νόσος με σαφή βιολογική βάση.
Γιατί εμφανίζεται
Δεν είναι απλός πονοκέφαλος. Είναι μια διαταραχή ευαισθησίας του εγκεφάλου στα αισθητηριακά ερεθίσματα. Γι’ αυτό οι άνθρωποι με ημικρανία είναι συχνά πιο ευαίσθητοι στο φως, στους ήχους και στις αλλαγές του καθημερινού ρυθμού.
Στον εγκέφαλο απελευθερώνονται νευρο-πεπτίδια, που σχετίζονται με τη μετάδοση του πόνου και τη φλεγμονή των νεύρων. Δεν προκαλείται από έναν μόνο παράγοντα. Ωστόσο, ορισμένες καταστάσεις μπορούν να πυροδοτήσουν κρίσεις:
• έντονο στρες
• διαταραχές ύπνου
• παράλειψη γευμάτων
• αφυδάτωση
• υπερβολική καφεΐνη
• παρατεταμένη έκθεση σε οθόνες
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί ασθενείς αναφέρουν κρίσεις μετά από περιόδους έντασης ή όταν αλλάζει το πρόγραμμα ύπνου και εργασίας.
Στη σύγχρονη καθημερινότητα, η πολύωρη χρήση κινητών τηλεφώνων και υπολογιστών μπορεί να λειτουργεί ως εκλυτικός παράγοντας. Η έντονη φωτεινότητα των οθονών, η παρατεταμένη συγκέντρωση και η κακή στάση σώματος επιβαρύνουν το νευρικό σύστημα και ευνοούν την εμφάνιση κρίσεων σε ευαίσθητα άτομα. Επιπλέον, η έλλειψη ποιοτικού ύπνου αποτελεί γνωστό παράγοντα πυροδότησης της ημικρανίας.
Οι πονοκέφαλοι που συναντάμε συχνότερα
Στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας συναντώνται κυρίως τρεις τύποι πονοκεφάλου.
Κεφαλαλγία τάσεως
Πιεστικός πόνος, συχνά σαν «σφιχτό στεφάνι» γύρω από το κεφάλι.
Ημικρανία
Πιο έντονη, συχνά μονόπλευρη, με συνοδά συμπτώματα.
Κεφαλαλγία από υπερκατανάλωση αναλγητικών
Ένα συχνό αλλά υποτιμημένο πρόβλημα: η συχνή χρήση παυσίπονων μπορεί να συντηρεί τον πονοκέφαλο αντί να τον θεραπεύει.
Πότε χρειάζεται άμεση αξιολόγηση
Ανησυχητικά σημεία είναι όταν ο πονοκέφαλος:
• Εμφανίζεται ξαφνικά και είναι πολύ έντονος
• περιγράφεται ως «ο χειρότερος πονοκέφαλος της ζωής»
• συνοδεύεται από αδυναμία, δυσκολία στην ομιλία, σύγχυση ή απώλεια αισθήσεων
• εμφανίζεται για πρώτη φορά μετά την ηλικία των 50 ετών
• συνοδεύεται από πυρετό ή έντονη δυσκαμψία στον αυχένα
Σε αυτές τις περιπτώσεις απαιτείται άμεση ιατρική αξιολόγηση
Το κινητό πριν τον ύπνο: μια μικρή συνήθεια με μεγάλη επίδραση
Μια συνήθεια που έχει γίνει σχεδόν καθημερινή για πολλούς ανθρώπους είναι η χρήση του κινητού τηλεφώνου στο κρεβάτι πριν τον ύπνο. Το μπλε φως της οθόνης μπορεί να καταστείλει την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που ρυθμίζει τον κιρκάδιο ρυθμό και προετοιμάζει τον οργανισμό για τον ύπνο.
Όταν ο ύπνος καθυστερεί ή γίνεται πιο επιφανειακός, ο εγκέφαλος γίνεται πιο ευάλωτος στην εμφάνιση των κρισεων. Για ανθρώπους που ζουν με ημικρανία, ακόμη και μια καθημερινή συνήθεια όπως η χρήση του κινητού πριν τον ύπνο μπορεί να λειτουργεί επιβαρυντικά.
Μερικές φορές, το πιο απλό μέτρο είναι και το πιο αποτελεσματικό: να αφήσουμε την οθόνη λίγη ώρα πριν κοιμηθούμε.
Τι βοηθά στην καθημερινότητα
Ορισμένες απλές συνήθειες μπορούν να μειώσουν τη συχνότητα των κρίσεων:
• σταθερό ωράριο ύπνου
• τακτικά γεύματα
• επαρκής ενυδάτωση
• περιορισμός της καφεΐνης
• αποφυγή κατάχρησης αναλγητικών
• τακτικά διαλείμματα από τις οθόνες
Ο εγκέφαλος «αγαπά» τη σταθερότητα.
Ο ρόλος της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας
Στις περισσότερες περιπτώσεις, η διάγνωση βασίζεται κυρίως στο ιστορικό και στην κλινική εξέταση, χωρίς να χρειάζονται άμεσα απεικονιστικές εξετάσεις.
Στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας γίνεται η πρώτη ουσιαστική χαρτογράφηση της ημικρανίας. Αναγνωρίζονται οι παράγοντες που πυροδοτούν τις κρίσεις, ρυθμίζεται η αγωγή και αξιολογείται αν χρειάζεται προληπτική θεραπεία.
Η ημικρανία μπορεί να μην εξαφανίζεται πάντα. Μπορεί όμως να ελεγχθεί αποτελεσματικά.
Όταν ο εγκέφαλος ζητά παύση
Η αντιμετώπιση της ημικρανίας δεν βασίζεται μόνο στα φάρμακα. Για πολλούς ασθενείς, μικρές αλλά σταθερές αλλαγές στην καθημερινότητα, όπως ο ποιοτικός ύπνος, η διαχείριση του στρες, τα διαλείμματα από τις οθόνες και η αποφυγή υπερβολικής χρήσης αναλγητικών, μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη συχνότητα των κρίσεων.
Γι’ αυτό και η Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας έχει καθοριστικό ρόλο: όχι μόνο στη θεραπεία του πονοκεφάλου, αλλά και στην εκπαίδευση του ασθενούς να αναγνωρίζει καλύτερα τα «σήματα» του ίδιου του οργανισμού του.
Ο πονοκέφαλος είναι ένα σύμπτωμα που οι περισσότεροι έχουμε βιώσει. Η ημικρανία όμως είναι κάτι περισσότερο: μια πραγματική νευρολογική νόσος που δεν επηρεάζει μόνο το κεφάλι, αλλά ολόκληρη την καθημερινότητα. Η σωστή διάγνωση και η έγκαιρη καθοδήγηση μπορούν να κάνουν μεγάλη διαφορά.
Γιατί στόχος δεν είναι απλώς να περάσει ένας πονοκέφαλος. Είναι να μη γίνει μόνιμος συνοδοιπόρος στη ζωή του ανθρώπου.
Ενδεικτική βιβλιογραφία
GBD 2019 Diseases and Injuries Collaborators. Global burden of 369 diseases and injuries in 204 countries and territories. 2020 ;396(10258):1204-22.
Steiner TJ, Stovner LJ, Vos T, Jensen R, Katsarava Z. Migraine is first cause of disability in under 50s: will health politicians now take notice? J Headache Pain. 2018; 19(1):17.
Burstein R, Noseda R, Borsook D. Migraine: multiple processes, complex pathophysiology. J Neurosci. 2015 Apr 29;35(17):6619-29.
Ashina M. Migraine. N Engl J Med. 2020;383(19):1866-76.
Symvoulakis EK, Clark LV, Dowson AJ, Jones R, Ridsdale L. Headache: a 'suitable case' for behavioural treatment in primary care? Br J Gen Pract. 2007;57(536):231-7.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου