ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΚΑΒΟΝΗΣΙ

Πρίν από λίγες εβδομάδες, στο πλαίσιο περιοδείας του στη Κρήτη για θέματα του Υπουργείου του, ο Υπουργός Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής κ. Βασίλης Κικίλιας επισκέφτηκε τα Χανιά, Ρέθυμνο και Ηράκλειο. Μετά τίς συναντήσεις που πραγματοποιήθηκαν  στα Χανιά (17-19 Απριλίου 2026) μεταξύ του Υπουργού καί τοπικών υπηρεσιακών, πολιτικών καί αυτοδιοικητικών παραγόντων, με τη παρουσία και της Υφυπουργού Μετανάστευσης κυρίας Σέβης Βολουδάκη, του βουλευτή κ. Αλ. Μαρκογιαννάκη και του Αντιπεριφερειάρχη κ. Ν. Καλογερή, αναγγέλθηκε, όπως ανακοινώθηκε  και επίσημα στην ιστοσελίδα του Υπουργείου Ναυτιλίας, η προώθηση καίριων και βασικών ναυτιλιακών καθώς και λιμενικών  θεμάτων τής περιοχής Χανίων, όπως: Η επέκταση της προβλήτας Σούδας, προϋπολογισμού 25 εκατ. Ευρώ. Η αύξηση τού αριθμού τών υπηρετούντων  λιμενικών στο Λιμεναρχείο Χανίων. Η αντιμετώπιση θεμάτων λαθρομετανάστευσης και της δομής φιλοξενουμένων στην Αγυιά  Η εξέταση θεμάτων Ναυτικής Ακαδημίας Σούδας κ.ο.κ

   ΤΟ ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΚΑΒΟΝΗΣΙ

 Όπως φάνηκε καί από τίς επίσημες αναρτήσεις του Υπουργείου Ναυτιλίας, καθώς και από τα  τοπικά χανιώτικα δημοσιεύματα, για τό θέμα της ολοκλήρωσης του λιμένα Καβονησίου δεν  αναγγέλθηκε ουδέν κατά την Υπουργική επίσκεψη. Ούτε κάν εθίγει το ξεχασμένο όπως φαίνεται Καβονήσι κατά τίς συναντήσεις του κ. Υπουργού με τους τοπικούς αξιωματούχους. Είναι φανερό ότι δεν βρίσκεται στις προτεραιότητες, ούτε καί στο γενικό προγραμματισμό του Υπουργείου Ναυτιλίας η τελική προώθηση των έργων πού απαιτούνται γιά τή τελική  αποπεράτωση, τού από δεκαετίες συνεχιζόμενου  ζωτικού λιμενικού σχεδίου Καβονησίου ,στό καίριο αυτό δυτικό κρητικό άκρο. Τούτο φαίνεται καί από τό γεγονός ότι δεν προβλέπεται διασύνδεση ούτε του ΒΟΑΚ με το λιμάνι Καβονησίου. Οπως έχει δημοσιευτεί, η δυτική απόληξη τού ΒΟΑΚ, ανεξήγητα θά καταλήγει μόνο μέχρι τον κόμβο Καλουδιανών. Αλλά έτσι αγνοούνται τόσο το λιμάνι Καβονησίου, όσο και οι πολυδιαφημισμένες, βραβευμένες και με τεράστια επισκεψιμότητα, φυσικές, παραγωγικές, οικολογικές, αρχαιολογικές καί ιστορικές περιοχές Φαλάσαρνας, Μπάλου καί Γραμπούσας.

  AΥΞΗΜΕΝΕΣ ΛΙΜΕΝΙΚΕΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΣΗΜΕΡΑ

 Η αγνόηση του Καβονησίου από το αρμόδιο Υπουργείο Ναυτιλίας, συμβαίνει μάλιστα κατά τη διάρκεια μιας κρίσιμης διεθνούς συγκυρίας, κατά την οποία, ο Νομός επωμίζεται όλο καί περισσότερο με πρόσθετες λιμενικές υπηρεσίες.  Το βασικό λιμάνι τής Σούδας καλείται πράγματι καθημερινά να καλύψει συνέχεια αυξανόμενες εμπορικές, επιβατικές, τουριστικές (κρουαζιέρας) και στρατιωτικές λιμενικές διευκολύνσεις, ελληνικές καί συμμαχικές. Η βοηθητική συνεπώς λειτουργία του Καβονησίου φαίνεται ως φρόνιμη καί προνοητική εφεδρεία , για τη περίπτωση που ήθελε απαιτηθεί  ενδεχομένως μετακύληση και ανάληψη μελλοντικών αυξημένων λιμενικών υπηρεσιών  από τή Σούδα. Το Καβονήσι προσφέρει άλλωστε μεγάλες υπηρεσίες ήδη, με το βασικό σημερινό του σχήμα, κυρίως τούς θερινούς μήνες, εξυπηρετώντας 5.000 τουρίστες από όλη τή Κρήτη κάθε μέρα, οι οποίοι πραγματοποιούν ημερήσια ταξίδια με τά λεγόμενα ημερόπλοια πρός τό Μπάλο καί τό Φρούριο της Γραμπούσας. Η πείρα εξάλλου από τη μακρόχρονη λ δρομολόγηση πλοίων της λεγόμενης άγονης γραμμής μεταξύ Καβονησίου-Αντικυθήρων-Κυθήρων -Γυθείου και Καλαμάτας (σήμερα λειτουργεί γραμμή μόνο μέχρι τό Γύθειο) έχει αποδείξει το αναξιοποίητο τεράστιο τουριστικό και εμπορικό μεταφορικό δυναμικό από και προς Κρήτη, ή από και πρός Ηπειρωτική Ελλάδα και Ευρωπαικούς  προορισμούς μέσω Πατρών, ύστερα καί απο το άρτιο οδικό δίκτυο που διαθέτει η Πελοπόννησος..Τη περίοδο αυτή επίσης οι μεγάλες αμερικανικές Εταιρίες που θα ερευνήσουν για υδρογονάνθρακες τόσο  νοτιοδυτικά, όσο καί ανατολικά της Κρήτης αναζητούν λιμενικές παραχωρήσεις στη Σούδα καί στό Ηράκλειο γιά τις μεταφορικές και εφοδιαστικές τους ανάγκες κατά τη διάρκεια των ερευνών και εξορύξεων.

ΜΕΓΑΛΕΣ ΕΠΕΝΔΥΣΕΙΣ ΕΠΙΒΑΛΛΟΥΝ ΚΑΙ ΥΨΗΛΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ ΥΠΟΔΟΜΕΣ 

Οι μεγάλες επίσης τουριστικές επενδύσεις από σοβαρούς επιχειρηματικούς ομίλους πού εγκαινιάζονται  στό θαλάσσιο μέτωπο τού Κόλπου Κισάμου,( π.χ.Επένδυση α) συγκροτήματος 5 αστέρων SANI/ IKOS 1200 κλινών στό Κορφαλώνα ύψους 120 εκατ. EURO πού μόλις άνοιξε τίς πύλες του β) η αδειοδοτημένη μεγάλη επένδυση COSTA NOPIA Ομίλου Λεπτού που θα περιλαμβάνει σταδιακά 2 ξενοδοχειακές μονάδες 600 κλινών καί 830 πολυτελείς κατοικίες σέ έκταση 1.130 στρεμμάτων με μαρίνα καί αθλητικές υποδομές στα Νωπήγεια γ) Η 5στερη μονάδα TELLA THERA boutique eco-hotel με 21 πολυτελείς σουίτες καί βίλα πού εγκαινιάστηκε καί άρχισε νά λειτουργεί από πέρυσι στο λόφο Τράχηλα αριστερά μετά τό λιμάνι πρός την κατεύθυνση Κάτω Μεσογείων δ) H προσεχής 5 αστέρων επίσης ξενοδοχειακή επένδυση με τά πρώτα 90 δωμάτια που θα αρχίσουν νά λειτουργούν από τό 2028, από την  Εταιρία του τ. Προέδρου της Ενωσης Ξενοδόχων Χανίων κ. Μανώλη Γιαννούλη. Η μονάδα θά εκτείνεται από το παλαιό Πυρηνελαιουργείο στην ακτή τού Κορφαλώνα μέχρι τά όρια τού αυτοκινητόδρομου στό Κάμπο)  εκτοξεύουν κατακόρυφα και σωρευτικά τό ποιοτικό καί ποσοτικό τουριστικό τοπίο της περιοχής. Αλλά  ταυτόχρονα επιβάλλουν και την ανάγκη ολοκληρωμένων ανάλογων  υψηλού επιπέδου υποδομών. Κυρίως οδικών δικτύων καί καί λιμενικών εγκαταστάσεων γιά τή κάλυψη τής ραγδαία διευρυνόμενης διακίνησης επιβατών, εμπορευμάτων, οχημάτων, κυρίως δε νέων τουριστικών ροών. Ήδη έχει αρχίσει μάλιστα να  δημιουργείται αυτόματη πρόσθετη κινητικότητα στό λιμάνι Καβονησίου, ενόψη και της λειτουργίας τού νέου τουριστικού συγκροτήματος SANI / IKOS στό Κορφαλώνα. Συγκεκριμένα, από πέρυσι , εταιρία τουριστικών σκαφών-καταμαράν ανακοίνωσε ότι θά πραγματοποιεί από τό λιμάνι Καβονησίου δρομολόγια πρός τά τουριστικά νησιά τών Κυκλάδων μεταφέροντας επισκέπτες από τό νεο υπερσύγχρονο μεγάλο συγκρότημα SΑΝΙ / ΙΚΟΣ πού εγκαινιάστηκε τίς μέρες αυτές στη παραλία Κορφαλώνα. Άλλη εταιρία από τό Ηράκλειο  επίσης άρχισε ήδη τουριστικά δρομολόγια με πλοία-καταμαράν  μεταξύ Ηρακλείου με κατάληξη λιμένα Καβονησίου στό Κόλπο  τής Κισάμου..

Σημειώνεται ότι με τό άνοιγμα των δύο υπερσύγχρονων οικολογικά μονάδων, του TELLA THERA  πέρυσι και του SANI/ IKOS πρίν από λίγες μέρες καί μέ την άμεση ύψιστη διάκρισή τους σε λίστες καί εξώφυλλα μεγάλων ειδικών περιοδικών καί ταξιδιωτικών διεθνών και ευρωπαϊκών εκδόσεων, η Κίσαμος έχει ανακηρυχτεί ήδη ως ο νέος υψηλής κατηγορίας οικολογικός ευρωπαϊκός προορισμός.

ΑΝΑΓΚΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗΣ ΩΡΙΜΩΝ ΣΧΕΤΙΚΩΝ ΛΙΜΕΝΙΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

Σημειώνεται ότι το αίτημα ολοκλήρωσης τού λιμένα Καβονησίου δεν προβάλλεται εν κενώ,ούτε ξεκινά εκ τού μηδενός. Αλλά στηρίζεται σέ ώριμες σχετικές μελέτες, πού έχουν, με επιμέλεια καί με εξάντληση όλων τών σχετικών διαδικασιών, ετοιμαστεί με πρωτοβουλία αλλά καί χρηματοδότηση από τούς ίδιους πόρους του Λιμενικού Ταμείου Χανίων, τό οποίο έχει συνδεθεί ιστορικά με τή λιμενική προσπάθεια τού Καστελλίου ήδη από τά μεταπολεμικά χρόνια. Υστερα από τίς εργώδεις πραγματικά προσπάθειες τού σημερινού Προέδρου του Λ. Ταμείου κ. Δημήτρη. Βιριράκη , έχουμε  ολοκληρωμένη τη μελέτη α) τού λιμένα Καβονησίου (επέκταση βραχίονα, εκβάθυνση λεκάνης, επέκταση κρηπιδώματος, κατασκευή μαρίνας γιά 70 σκάφη, εμπλουτισμός με μηχανολογικό εξοπλισμό, εγκατάσταση καρνάγιου, κατασκευή βοηθητικών  κτισμάτων  κ.ά.) Τή μελέτη εκπόνησε τό ειδικό Τεχνικό Γραφείο Ρογκάν, τό οποίο έχει ασχοληθεί από τίς αρχές με τον λιμένα Καβονησίου.  Η μελέτη αυτή είχε νά αντιμετωπίσει διάφορα χρονοβόρα γραφειοκρατικά προβλήματα, από αρχαιολογικά μέχρι καί δασικά κωλύματα,πού οδήγησαν στην απόρριψη  (2016) τής αρχικής μελέτης Ρογκάν. Υποχρέωσαν δε τό  Λιμενικό Ταμείο να προχωρήσει στη σημερινή τελική νέα μελέτη Ρογκάν, με συνέπεια την εν τω μεταξύ καθυστέρηση κατά 10 ολόκληρα χρόνια.Ετοιμη επίσης έχει τή μελέτη  β) για τις προδιαγραφές καί λειτουργία υδατοδρομίου, ήδη δε έχει εκδοθεί καί άδεια υδάτινου πεδίου  στό δυτικό άκρο τού λιμένα γιά υδροπλάνα, καθώς καί  μελέτη γ) γιά τή δημιουργία δύο μώλων καί αγκυροβολίου  βόρεια από τό λιμάνι Καβονησίου γιά μεγάλα κρουαζιερόπλοια, ακόμη δε καί δ)  μελέτη γιά την επέκταση κατά 60 μ.της παλαιάς προβλήτας τού Τελωνείου Καστελλίου, με επαναφορά της  στό αρχικό της ανάπτυγμα, πρίν από την ανατίναξή της από τούς Γερμανούς (1945). Η υλοποίηση τών προαναφερόμενων μελετών υπολογίζεται σύμφωνα με τούς αναγραφόμενους  προυπολογισμούς, ότι θά απαιτήσει συνολικά στη πρώτη φάση της 25 εκατ.ΕΥΡΩ και στη δεύτερη με τή προσθήκη τών δύο μώλων και αγκυροβολίου για κρουαζιερόπλοια επί πλέον 15 εκατ. ΕΥΡΩ. Γιά δε την ανεξάρτητη επέκταση τής προβλήτας Τελωνείου υπολογίζεται ύψος κόστους περί τό 1 εκατ. ΕΥΡΩ.

ΛΟΓΟΙ ΑΓΝΟΗΣΗΣ ΚΑΒΟΝΗΣΙΟΥ

Η γενικότερη αγνόηση πάντως  τού Καβονησίου από τά σχέδια του Υπουργείου Ναυτιλίας, θα πρέπει νά αποδοθεί είτε ασφαλώς σε χαμηλή και όχι πάντως σοβαρή αξιολόγηση της σημασίας του εκ μέρους τού Υπουργείου, είτε στην έλλειψη πόρων γιά περαιτέρω λιμενικές επενδύσεις. Η έλλειψη πόρων ενδεχομένως, ή ίσως η άποψη ότι με την ιδιωτικοποίηση θα λειτουργήσουν αποδοτικότερα καί συντομότερα από ό,τι ως κρατικοί οργανισμοί,  οδήγησε το ίδιο το Υπουργείο καί τούς τοπικούς οικονομικούς παράγοντες, νά προχωρήσουν στην ολική ή μερική ιδιωτικοποίηση μεγάλων ελληνικών λιμένων, όπως:  Εκείνων τού Πειραιά, Θεσσαλονίκης, Βόλου, Λαυρίου, Ηρακλείου, Ηγουμενίτσας, Καλαμάτας, Πατρών καί Κατακώλου καί προσεχώς Ελευσίνας καί Αστακού. Τό ίδιο παρατηρήθηκε καί με τα κυριότερα ελληνικά αεροδρόμια πού ιδιωτικοποιήθηκαν επίσης. 

Η απραξία τού Υπουργείου Ναυτιλίας στό θέμα Καβονησίου οφείλεται ασφαλώς, ας τό ομολογήσουμε, καί στη δική μας αδράνεια, καθώς όπως συμβαίνει συνήθως, τά Υπουργεία  δίνουν προτεραιότητα σέ εκείνους που τα οχλούν και τα πολιορκούν.

 ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΓΙΑ ΑΠΟΠΕΡΑΤΩΣΗ ΕΡΓΟΥ

Τό Καβονήσι όμως δέν πρέπει να αφεθεί στή τύχη του,  ούτε καί νά υπολειτουργεί, στερόντας τήν οικονομία καί τήν ανάπτυξη τής ευρύτερης περιοχής από τή μέγιστη δυνατή συνεισφορά του. Σέ εποχή μάλιστα κατά τήν οποία, η προικισμένη από τή Φύση καί τήν Ιστορία περιοχή τής  Κισάμου χαίρει τής πανελλήνιας καί Ευρωπαικής δημοφιλίας, όπως δείχνουν επίμονα οι μετρήσεις προτιμήσεων πλημμυρίδας επισκεπτών από τήν άλλη Ελλάδα καί τήν Ευρώπη, κάθε τουριστική  περίοδο. Ούτε επιτρέπεται νά αγνοηθούν οι προσπάθειες και αγώνες συγκεκριμένων αποφασισμένων πολιτικών,  αυτοδιοικητικών καί οικονομικών παραγόντων τού Τόπου και του Λιμενικού Ταμείου Χανίων (σέ μία συγκεκριμένη περίοδο αναμίχθηκε ενεργά στή προώθηση τού έργου Καβονησίου καί τής γραμμής Καβονησίου-Καλαμάτας μέ όλη τήν αγωνιστικότητα πού χαρακτήριζε τή Σεβασμιότητά του και ο μακαριστός Μητροπολίτης κυρός Ειρηναίος) πού δραστηριοποιήθηκαν ενεργά γιά τό λιμάνι από από τίς  δεκαετίες 1950 καί 1960 μέχρι σήμερα.

 ΑΜΕΣΑ  ΑΙΤΗΜΑΤΑ

 Τή στιγμή αυτή,πού ιδιωτικοί παράγοντες μάλιστα επενδύουν εντυπωσιακό τουριστικό κεφάλαιο στίς ακτές τού Κόλπου Κισάμου, απαιτείται μιά νέα στιβαρή, τεκμηριωμένη και καθολικά πλαισιωμένη από όλους τούς φορείς, επανατοποθέτηση καί επαναδιατύπωση τής οικονομικής (εμπορικής, τουριστικής, μεταφορικής ) καί στρατηγικής γεωπολιτικής σημασίας τού συγκεκριμένου λιμένα, πρός το Υπουργείο Ναυτιλίας, τη Κυβέρνηση, τά πολιτικά κόμματα καί τά ΜΜΕ. Με αίτημα, την εξεύρεση των παραπάνω αναγκαίων πιστώσεων καί χρηματοδοτήσεων καί με στόχο τή σύντομη πλήρη, επί τέλους, λειτουργικότητά του, 60 καί πλέον χρόνια μετά την έναρξη κατασκευής του. Καθώς καί την επαναδρομολόγηση της επιδοτούμενης γραμμής Καβονησίου-Καλαμάτας, η οποία όπως και στό παρελθόν, διαθέτει όλα τά εχέγγυα επιτυχίας, μπορεί δε νά λειτουργήσει καί αμέσως.Οπως επίσης καί τόν άμεσο προγραμματισμό διασύνδεσης του ΒΟΑΚ μέ το λιμένα Καβονησίου, που θα ανακουφίσει καί τούς  επισκέπτες από όλη τή Κρήτη πού κατευθύνονται  καθημερινά, με βήμα σημειωτόν καί με μεγάλες αυτοκινητοουρές, κατά χιλιάδες πρός Μπάλο και Φαλάσαρνα, από τή τρέχουσα εαρινή περίοδο μέχρι τό τέλος του φθινοπώρου.

ΣΟΒΑΡΟΙ ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΕΣ ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ

Στη συντονισμένη αυτή εκστρατεία όλων τών φορέων τού τόπου, είναι βέβαιο ότι θά συνεισφέρουν τόσο παράγοντες της Πελοποννήσου και των γειτονικών Κυθήρων-Αντικυθήρων, πού ενδιαφέρονται επίσης, όσο καί ακτοπλοικές εταιρίες καί ταξιδιωτικά Γραφεία πού διαθέτουν ήδη ικανή  πείρα τών δυνατοτήτων τής γραμμής Καβονήσι- Καλαμάτα.

 Η  μαρτυρία επίσης τής Εταιρίας τού κ. Αθανάσιου Χηνόπουλου  πού διακινεί χιλιάδες τουρίστες ημερησίως στό Μπάλο και Γραμβούσα, κάθε καλοκαίρι, μέσω Καβονησίου θα είναι χρησιμότατη. Με τή πρωτοποριακή μετακίνηση χιλιάδων τουριστών από τα ξενοδοχεία τής Ανατολικής Κρήτης πού εγκαινίασε ήδη  από τό 1995, καί με τα 9 ημερόπλοιά της που ναυλοχούν μόνιμα στό Καβονήσι, η Εταιρία *CRETAN DAILY  CRUISES* του κ. Χηνόπουλου, αποκάλυψε κυριολεκτικά τον άγνωστο τότε Μπάλο και  Γραμβούσα στον έξω κόσμο και έδωσε ζωή καί πνοή  τά 30 αυτά χρόνια στο λιμάνι Καβονησίου. Παρά τίς τεχνικές καί λειτουργικές ατέλειες τού λιμένα, διακινεί όλους αυτούς τούς αριθμούς τουριστών πρός Μπάλο-Γραμπούσα για τρείς εποχές τό χρόνο, μέ αποκορύφωμα τούς θερινούς μήνες.

Η περιοχή μας διαθέτει ακόμη και ισχυρούς επίσης εκπροσώπους στόν κεντρικό εκδοτικό και δημοσιογραφικό χώρο, οι οποίοι ευχαρίστως θά δόσουν ευρύτερη πανελλήνια προβολή στο συγκεκριμένο λιμενικό σχέδιο. Στην Αττική δραστηριοποιούνται επίσης δυναμικά κρητικά καί πελοποννησιακά Σωματεία πού ασφαλώς θά ενώσουν τή φωνή τους γιά ένα έργο που θά βοηθήσει την οικονομία τού ιδιαίτερου τόπου του.

 Η ΣΥΝΗΓΟΡΙΑ ΤΩΝ ΜΕΓΑΛΩΝ ΕΠΕΝΔΥΤΩΝ

  Ουσιαστική θά αποδειχτεί  καί η συνηγορία τών  μεγάλων επενδυτών πού έχουν αρχίσει, όπως προαναφέρθηκε, νά επενδύουν με εντυπωσιακούς ρυθμούς και αριθμούς στό τόπο μας και ευλόγως προσβλέπουν σέ ολοκληρωμένες υποδομές, τόσο από τό  Κράτος όσο και από τήν Αυτοδιοίκηση. Η περιοχή μας έχει τήν τύχη νά υποδέχεται τούς αποδεδειγμένα αριστείς τού τουριστικού καί πολιτιστικού τομέα στό χώρο τους. Οι αδελφοί Ανδρέας καί Σταύρος Ανδρεάδης που ηγούνται τού σχήματος SΑΝΙ/ ΙΚΟΣ ( τούς οποίους είχε τή χαρά νά γνωρίσει ο υπογράφων ήδη από τή περίοδο 1994-1997 κατά τις ετήσιες μεγάλες τουριστικές εκθέσεις στή Μόσχα κατά μήνα Μάρτιο κάθε χρόνο) έχουν τη καθολική αναγνώριση από τούς συναδέλφους τους καί τή τουριστική κοινότητα. Εκτός από τίς μεταγενέστερες επενδυτικές τους επεκτάσεις εντός καί εκτός Ελλάδας καί τή προσφορά τους στή Προεδρεία τής Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων, έχουν μεταμορφώσει πολλά χρόνια τώρα, τό συγκρότημα SANI στή Χαλκιδική όχι μόνο σέ υποδειγματική τουριστική οικολογική μονάδα. Αλλά σέ φημισμένο εντός καί εκτός Ελλάδας πολιτιστικό Κέντρο. Μέ τίς ποικίλες εκδηλώσεις τού φεστιβάλ SANI πού οργανώνουν κάθε χρόνο, αναδεικνύουν και τή πολιτιστική φυσιογνωμία τής Βόρειας Ελλάδας, καθώς   καί τού απέναντι Αγίου Ορους.

Η μεγάλη εξάλλου επένδυση του Ομίλου Λεπτού από  τή Κύπρο φέρει τή σφραγίδα τού ιδρυτή τού Ομίλου αείμνηστου Μιχαλάκη Λεπτού, ο οποίος αποτέλεσε τό υποδειγματικό πρότυπο κυπριακής επιχειρηματικότητας, ευρηματικότητας και αντοχής. Νέος μηχανικός πρόσφυγας από τήν Κηρύνεια, μέ χαμένα τά πάντα ύστερα από τή τουρκική εισβολή, υποχρεώθηκε νά εργαστεί σκληρά γιά ορισμένα χρόνια στή Σαουδική Αραβία. Επιστρέφοντας καί μέ τή συνεργασία τής τοπικής Εκκλησίας, μετέτρεψε σταδιακά τή περιοχή Πάφου σέ πρότυπο  τουριστικό κέντρο μέ τό ονομαστό  πρώτο  ξενοδοχείο CORAL BAY όπου φιλοξενούσε διεθνείς προσωπικότητες. Την ανάδειξε επίσης και σέ διεθνή Πανεπιστημιακή κυψέλη με την ίδρυση τού,NEAPOLIS UNIVERSITY PAFOS, προσωπικό του όραμα που στέφθηκε με απόλυτη  επιτυχία.Κατά τή δεκαετία τού 1990, διαθέτοντας καί τή  Κυπριακή του εμπειρία καί αντιλαμβανόμενος τίς τεράστιες δυνατότητες τού τόπου μας, ο Μιχαλάκης Λεπτός αγόρασε από τήν οικογένεια Μιχελάκη τίς εκτάσεις τής επικείμενης  επένδυσης πάνω καί πίσω  από τά Νωπήγεια. Απόκτησε επίσης καί τό ξενοδοχείο ΠΑΝΟΡΑΜΑ στά Χανιά, τά οποία πάντα τόν συγκινούσαν γιατί τού θύμιζαν τήν δική του Κυρήνεια. Δέν είναι τυχαίο πάντως ότι τά Ενετικά λιμάνια Χανίων καί Κυρήνειας σχεδιάστηκαν από τόν ίδιο Ενετό μηχανικό. Είναι ευτύχημα ότι τόσο  οι αντάξιοι διάδοχοι  γιοί του ,Γιώργος καί Παντελής, ακολουθούν τά βήματα τού αλησμόνητου Μιχαλάκη. Εχουν ενστερνιστεί δέ θερμά καί τό σχέδιο τού ευγενούς οραματιστή πατέρα τους γιά τά Νωπήγεια. Από πλευράς υπογράφοντος, θεωρώ ότι η γνωριμία με τον ακαταπόνητο, πατριώτη καί άνθρωπο Μιχαλάκη Λεπτό ελάμβανε τη μορφή πραγματικής μαθητείας, τιμητικά δέ ήταν  καί τά ανεπιτήδευτα φιλικά αισθήματα πού  επιδαψίλευε στό πρόσωπό μου τόσο προσωπικά όσο καί ως εκπροσώπου τής Μητέρας Πατρίδας , κατά τά χρόνια 1997-2000 στη Κύπρο καί κατά τίς συχνές επισκέψεις του στή δεύτερη έδρα του, τά Χανιά, αργότερα. 

Από την άλλη πλευρά η επένδυση του τ.Προέδρου της Ένωσης Ξενοδόχων Ν. Χανίων κ. Μανώλη Γιαννούλη στό Κορφαλώνα συνδέει τη Κίσαμο με ένα από τά πιό σεβαστά, και έγκυρα  οικογενειακά ονόματα του παλαιού εμπορικού κόσμου τών Χανίων καθώς καί τού ξενοδοχειακού τομέα στίς μέρες μας. Ο κ. Γιαννούλης συγκεντρώνει τη καθολική εκτίμηση από όλους τούς παράγοντες τόσο γιά τή προσωπική  του επιχειρηματική διαδρομή, όσο καί γιά τις υπηρεσίες του στό χανιώτικο τουρισμό, ως τ. Πρόεδρος τής Ενωσης Ξενοδόχων Χανίων. Από πλευράς μου είχα τήν ευκαιρία νά γνωρίσω καί προσωπικά τήν αυθόρμητη φιλοξενία, πού ο κ. Γιαννούλης είχε γενναιόδωρα προσφέρει τό 2019, τόσο πρός εμένα όσο καί πρός τόν τότε Ιάπωνα Πρέσβη στήν Αθήνα k.Yasuhiro SHIMIZU και τις συζύγους μας στο ξενοδοχείο του SANTA MARINA BEACH HOTEL, στήν Αγία Μαρίνα, καθώς καί τή συμπαράστασή του στίς διαγωνιζόμενες ομάδες, κατά τή διάρκεια διεξαγωγής τού Πανευρωπαικού αγώνα κυπέλλου νέων στό JUDO πού πραγματοποιήθηκε τό 2019  στό κλειστό Γυμναστήριο τού Δήμου Χανίων. ( *CADET EUROPEAN JUDO CUP* 5-6 Οκτωβρίου 2019 Χανιά.)

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι προνομιακοί για τή Κίσαμο προαναφερόμενοι ισχυροί αλλά καί πρωτοποριακοί στο τομέα τους επενδυτές, αποτελούν νέους πολύτιμους συμμάχους μας όχι μόνο στην εκστρατεία γιά τήν ολοκλήρωση τών έργων στο Καβονήσι. Αλλά καί γιά την ανάδειξη τής πλούσιας αρχαιολογικής, ιστορικής καί πολιτιστικής φυσιογνωμίας τής περιοχής, όπως και γιά τή διασύνδεση των προϊόντων τοπικής παραγωγής μέ τή ξενοδοχειακή καθημερινότητα. Γενικότερα δέ, θα είναι καταλυτικοί γιά την υπέρβαση τού γνώριμου μονοθεματικού ελληνικού τουριστικού βλέμματος, επικεντρωμένου συνήθως αποκλειστικά, μόνο στόν  ήλιο καί στή θάλασσα .  

ΣΥΝΗΓΟΡΙΑ ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΑΜΥΝΑΣ

  Πεποίθηση μας πρέπει να είναι, τέλος, ότι στο θέμα τής επιβαλλόμενης ολοκληρωμένης λειτουργίας τού δεύτερου αυτού φυσικού λιμένα στό Νομό Χανίων, θά βρούμε τή βέβαιη υποστήριξη και του Υπουργείου Άμυνας, τό οποίο γνωρίζει καλά καί εκτιμά τή  διαχρονική, (από τήν αρχαιότητα,- από τούς αγώνες γιά τήν Ενωση τής Κρήτης-  από τη περίοδο, Β Π. Πολέμου,- Μάχης Κρήτης,- Υποχώρησης από Αλβανικό Μέτωπο -Κατοχής,- Ελληνικού Στρατού Μέσης Ανατολής,- Αντίστασης) την επιχειρησιακή σημασία καί τή γεωστρατηγική ιστορία τού μοναδικού στρατηγικού αυτού διαύλου κατά τή γραμμή Πελοπόννησος- Κύθηρα- Αντικύθηρα- Δυτική Κρήτη- Κύπρος-Λιβύη-Αίγυπτος-Παλαιστίνη.

Κυριάκος Ροδουσάκης 

Πρέσβης ε.τ.

Αθήνα 9 /5/2026

ENA ΠΕΝΘΙΜΟ ΠΛΗΘΟΣ ΑΠΟΧΑΙΡΕΤΗΣΕ ΤΟΝ ΑΓΑΠΗΤΟ ΙΑΤΡΟ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΗ (1951-2026)

Ενα πλήθος φίλων, συγγενών, συμπατριωτών- μελών τής κρητικής καί ιδιαίτερα τής Κισαμίτικης παροικίας, μέ επί κεφαλής τό Προεδρείο του Συλλόγου Κισαμιτών Αττικής,  συναδέλφων του νεώτερων γιατρών μαθητών του καί επιστημονικών συνεργατών του στό Νοσοκομείο, παλαιών συμμαθητών καί συμφοιτητών του στήν Αθήνα και στήν Αγγλία, παλαιών ασθενών χειρουργημένων από τα χέρια  του, συνόδευσαν χθές τό απόγευμα σέ μιά πολυπληθή πομπή συλλογικού πένθους,στή τελευταία του κατοικία στο Ι. Ναό της Αναλήψεως Βριλησσίων και στο κοιμητήριο Βριλησσίων- Χαλανδρίου, τον από όλους αγαπητό   γιατρό-ορθοπεδικό πρώην Διευθυντή στο Νοσοκομείο του Ερυθρού Σταυρού και πρότυπο χαρακτήρα και ανθρωπιστή Γιάννη Μαρή από τό Καστέλλι τής Κισάμου. Όλοι ήταν ακόμη κεραυνοβολημένοι από τό νέο τής πρόωρης απώλειας τού μοναδικού γιατρού και ανθρώπου Γιάννη Μαρή,  ύστερα από τή ραγδαία επιβάρυνση της υγείας του κατά τό τελευταίο διάστημα. Ολοι μιλούσαν γιά το μεγάλο, αιφνίδιο, κενό που αφήνει η απροσδόκητη απουσία τού επιστήμονα, φίλου και κοινωνικού λειτουργού Γιάννη Μαρή. Οι δικοί του, τά μέλη τής οικογένειάς του μιλούσαν γιά τό πρότυπο *σοφίας* και καλωσύνης από τό οποίο αντλούσε καί διδασκόταν η στενότερη και ευρύτερη οικογένεια, καθώς καί γιά τήν ασφάλεια ισχυρού προστατευτικού στηρίγματος πού παρείχε στήν οικογένεια η νηφαλιότητα, η ανεκτίμητη πείρα και τα αγνά αισθήματα τού Γιάννη Μαρή. Οι επιστημονικοί συνεργάτες του,  εξάλλου, στις ομιλίες τους μίλησαν για την αφοσίωση στην επιστήμη του και στό λειτούργημά του, καθώς και για την άψογη συμπεριφορά και συνεργασία τους στο Νοσοκομείο, όπως καί γιά όσα έμαθαν από ένα *δάσκαλο* όπως εκείνον, όπως τον αποκάλεσαν. Οι παλαιοί συμμαθητές του από πλευράς τους, αναφέρθηκαν στην αριστεία και στις επιστημονικές διακρίσεις του Γιάννη Μαρή, ήδη από τα μαθητικά χρόνια στο Γυμνάσιο Καστελλιού και στη συνέχεια στις ιατρικές σχολές Πανεπιστημίου Αθηνών και στό Νότιγχαμ τής Αγγλίας, καθώς καί στήν επάξια διαδρομή του σε διάφορα Νοσοκομεία των Αθηνών (Ασκληπιείο Βούλας, Ζάννειο, ΚΑΤ) με κατάληξη γιά τριάντα χρόνια ως διευθυντής στόν Ερυθρό Σταυρό. Κοινή ήταν από όλους η υπογράμμιση της ανιδιοτέλειας του Γιάννη Μαρή, της συνειδητής και εκ πεποιθήσεως επιλογής του νά υπηρετήσει το Κρατικό Σύστημα Υγείας, καθώς και της αυθόρμητης ανθρωπιστικής του προσφοράς πρός τον ασθενούντα καί πάσχοντα συνάνθρωπο. Καθημερινές υπήρξαν οι μαρτυρίες ανθρωπιστικής και αυθόρμητης υποδοχής από το πάντα φιλομειδή καί φιλικότατο Γιάννη Μαρή μέσα στό Νοσοκομείο, καθώς καί  τού αδιάκοπου ενδιαφέροντος του καί παρακολούθησης τής πορείας του πάσχοντος, ως προσωπική του υπόθεση, στή συνέχεια.Δέν παραλήφθηκε και η αναφορά στή εθελοντική προσφορά του για ιατρικές εξετάσεις και συμβουλές προς τούς συγχωριανούς του στό Καστέλλι καί την περιοχή, όταν κατέβαινε κατά τις διακοπές του.
Από πλευράς μου αυτονόητο ότι τό θλιβερό νέο γιά τόν αγαπημένο Γιάννη αποτελεί επώδυνη προσωπική καί οικογενειακή  απώλεια, καθώς, ήδη από τά σχολικά χρόνια, μέ πραγματική περηφάνια καί θαυμασμό υπήρξα μάρτυς, όπως καί τόσοι άλλοι, του χαρακτήρα καί τής προσφοράς του, όπως καί της φιλικής του γενναιοδωρίας. Καθώς και της αέναης προσπάθειας να τιμήσει την οικογενειακή του παράδοση καί νά αναστήσει μιά αντάξια οικογένεια όπως καί τό πέτυχε μέ τήν αγαπημένη του σύζυγο Δώρα, διοικητικό στέλεχος καί εκείνη τού Ασκληπιείου Βούλας επίσης, που του  συμπαραστάθηκε ακλόνητη στό πλευρό του στά θέματα τής υγείας του και τούς αγαπημένους του γιούς Σπύρο, γιατρό ορθοπεδικό επίσης στον Ερυθρό και Ιωάννη γιατρό επίσης μαιευτήρα στην Ελβετία σήμερα. Στη Δώρα στο Σπύρο καί στον Ιωάννη, στα αγαπημένα του αδέλφια αγαπητό Αντώνη αιματολόγο γιατρό καί στήν αδελφή του αγαπητή Λένα επίσης, απόφοιτο Ανωτάτης Εμπορικής και παλαιό στέλεχος της ΕΤΒΑ, εκφράζουμε με τή σύζυγό μου την αμέριστη συμμετοχή μας στό βαρύτατο πένθος της  οικογένειά τους. Ας αποτελέσει πάντως βάλσαμο καί παρηγορία γιά τούς αγαπημένους του,η καθολική αναγνώριση γιά τή προσφορά του Γιάννη, ο οποίος εκτός του ότι ετίμησε τόν όρκο τού  Ιπποκράτη, εκτός τού ότι ετίμησε τήν επιστήμη καί τον τόπο του, ετίμησε καί τό όνομα της πατριαρχικής οικογένειας Μαρή καί ιδιαίτερα τού πατέρα του Σπύρου Μαρή, παλαιού πρώτου μεταπολεμικού Προέδρου του Εμπορικού Συλλόγου Καστελλίου καί αρχικού ουσιαστικά εμπνευστή και ακούραστου αγωνιστή γιά τή κατασκευή του λιμανιού Καβονησίου στό Καστέλλι, το οποίο υπηρέτησε μέσα από τόν Εμπορικό  αλλά καί ιδιωτικά. Και όταν αστειευόμενοι ελέγαμε στό Γιάννη ότι τόση ανιδιοτέλεια αποτελεί υπερβολή, απαντούσε μέ νόημα.:
*Τι να κάνουμε? Ετσι μας κατεύθυνε ο πατέρας μας.*
Κυριάκος Ροδουσάκης

AΠΟΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΣΤΗΝ ΑΓΑΠΗΜΕΝΗ ΘΕΙΑ ΕΥΑΓΓΕΛΙΑ ΚΟΥΦΑΚΗ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΞΗΡΟΥΧΑΚΗ

Προχθές Σάββατο 28 Μαρτίου σε αποχαιρετήσαμε αγαπημένη μας θεία Ευαγγελία, αποχαιρετώντας ταυτόχρονα μια ζωή αγάπης και ψυχικής γενναιοδωρίας, που μας πρόσφερες πάντα απλόχερα μαζί με τον αγαπημένο σου σύζυγο και αξέχαστο θείο μας δάσκαλο και πρώην Δήμαρχο Γιάννη Κουφάκη. Οι παλαιότεροι από μας σας θυμόμαστε μικροί, ακόμη και στους γάμους σας στο αρχοντικό του αείμνηστου πατέρα σου Δημάρχου τότε Καστελλίου Γεωργίου Ξηρουχάκη. Η ευλογία του μυστηρίου του γάμου γινόταν ακόμα στο σπίτι της νύφης. Από εκεί η γαμήλια πομπή κατευθύνθηκε προς το νέο δικό σας σπιτικό, πού στέγασε μια ζωή, όλα τα σχέδια και τα νεανικά σας όνειρα για μια δική σας ευτυχισμένη οικογένεια και για κοινωνική παρουσία και προσφορά αντάξια τής ιστορίας και της παράδοσης και των δύο πατριαρχικών οικογενειών. 
Το σπίτι σας έζησε στη συνέχεια χαρές όπως τη γέννηση και ανάδειξη σε καταξιωμένους  επιστήμονες των αγαπημένων σου γιων Μανώλη και Γιάννη, που με τη σειρά τους, σας χάρισαν ωραία αγαπημένα εγγόνια, και τελευταία δισέγγονο, που σε πλημμύριζαν με χαρά και ευτυχία. Το σπίτι σας φιλοξένησε επίσης δικούς και ξένους, άρχοντες και ταπεινούς, οι δε χαροκοπιές και η γιορταστική ατμόσφαιρα εκείνων των συνάξεων, έχει μείνει ζωντανή και άσβεστη στη μνήμη μας, με το το άρωμα τού αθάνατου παλιού Καστελλιού. Οι βραδιές αυτές σε γιορτινές κυρίως μέρες, είχαν τη σφραγίδα της ανοιχτής καρδιάς εσένα και του θείου μας και της δικής σου αρχοντικής περιποίησης, νοικοκυροσύνης και άψογης φροντίδας για τούς καλεσμένους σου. Γενικότερα στάθηκες πολύτιμος σύντροφος και στήριγμα στο εκπαιδευτικό έργο του συζύγου σου σε διάφορα σχολεία μέσα και έξω από τη περιοχή, καθώς και στα δημαρχιακά του καθήκοντα αργότερα, συμβάλλοντας ουσιαστικά με την ήρεμή σου δύναμη στη συνοχή και πρόοδο της οικογένειας και στη κοινωνική της παρουσία. 
 Η ζωή σου επεφύλαξε όμως και απροσδόκητες λύπες, όπως τη πρόωρη απώλεια τού αγαπημένου συζύγου σου και θείου μας πριν από 27 χρόνια, καθώς και και τριών αγαπημένων αδελφών σου. 
Αλλά και όσο έμεινες μόνη σου, υπήρξες ακούραστη, με αντοχές, ανοιχτόκαρδη και θετική προς τη ζωή, παράδειγμα ψυχικού πλούτου και αφθονίας θερμών αισθημάτων προς δικούς σου και ξένους, πού βοηθούσες αθόρυβα. Σε συντρόφευσε όλα τα χρόνια και η καλή και πιστή Αθηνά από την Αρμενία, η οποία έχει τις ευχαριστίες όλων μας για την αφοσίωσή της. Όλοι  ανταπέδιδαν πάντα την αγάπη σου και τη ζεστή υποδοχή σου. Αποτέλεσες το επίκεντρο και την έγνοια τόσο τής στενότερης όσο και τής ευρύτερης οικογένειας, ιδιαίτερα βέβαια, των αγαπημένων σου παιδιών και εγγονών. Τώρα που φεύγεις για το μεγάλο ταξίδι, χαρά και ανακούφισή σου θα αποτελεί αυτή η αγάπη των νέων και η βεβαιότητά σου ότι θα συνεχίσουν και θα τιμήσουν από πλευράς τους, τη κληρονομιά καλοσύνης καθ ανθρώπινης προσφοράς πού τους δίδαξε το φωτεινό σου παράδειγμα. 
Καλό σου ταξίδι αγαπημένη μας θεία Ευαγγελία, δεν θα ξεχάσουμε ποτέ την αγάπη καί τα αισθήματα με τα οποία μας είχες κατακλύσει μια ολόκληρη ζωή..  
Κυριάκος Ροδουσάκης
 

23 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1949 ΤΑ ΕΓΚΑΙΝΙΑ ΤΟΥ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ ΚΑΣΤΕΛΙΟΥ ΚΙΣΑΜΟΥ

 Η 23η Ιανουαρίου 1949 ήταν μιά βροχερή Κυριακή,όπως είχαμε δεί παλαιότερα και στα κινηματογραφικά επίκαιρα της εποχής, αλλά πολύ σημαντική μέρα γιά τό Καστέλλι.. Ήταν η μέρα τής τελετής των επίσημων εγκαινίων τού Υγειονομικού Σταθμού ο οποίος είχε ιδρυθεί από την *ελληνική  πολεμική περίθαλψη  τής Αμερικής *.

Η περιγραφή τών εγκαινίων μέ όλες τίς επίσημες παρουσίες καί τήν ανάλογη τελετή στό εορταστικό Καστέλλι τής μέρας εκείνης, βρίσκεται στήν εφημερίδα *Ο ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ* τής 25ης Ιανουαρίου 1949 πού εξέδιδε στά Χανιά ο βουλευτής Μανώλης Μπακλατζής. Τήν εφημερίδα μέ τή σχετική ανταπόκριση από τό Καστέλλι καί υπό τόν τίτλο *Η ΠΡΟΧΘΕΣΙΝΗ ΤΕΛΕΤΗ ΕΙΣ ΚΑΣΤΕΛΛΙ ΚΙΣΣΑΜΟΥ ΕΠΙ ΤΗ ΕΝΑΡΞΕΙ  ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΟΥ ΣΤΑΘΜΟΥ-ΤΑ ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΙΑΤΡΕΙΟΥ-ΘΑ ΕΧΕΙ ΚΑΙ ΛΟΥΤΡΑ * βρήκαμε στή συλλογή τοπικού τύπου πού διατηρείται στό  Ιστορικό Αρχείο στά Χανιά, μέ τή βοήθεια τού αγαπητού Προϊσταμένου του Κώστα Φουρναράκη καί τών συνεργατών /τριών του στό Αρχείο. Η ανταπόκριση περιγράφει  τό σύντομο χρονικό διάστημα (εντός  ενός  έτους) ανεγέρσεως τού Σταθμού στό τέλος μιάς ανώμαλης περιόδου γιά τήν Ελλάδα, παρουσιάζει τά τά ιατρικά τμήματα καί τό σύγχρονο  αμερικανικό ιατρικόεξοπλισμό καί εγκαταστάσεις, όπως καί τά λουτρά στά οποία μάς είχαν οδηγήσει αρκετές φορές καί εμάς  ως μαθητές από τό  δημοτικό σχολείο οι τότε διδάσκαλοί μας. Η ανταπόκριση παρουσιάζει επίσης όλους τούς επισήμους από τόν Υπουργό Υγιεινής Κ. Ροδόπουλο, τόν  Αμπερνηθ Διευθυντή τής Αμερικανικής Υγειονομικής Αποστολής καί δημοσιογράφους πού είχαν έρθει αεροπορικώς μέσω Μάλεμε από Αθήνα γιά τά εγκαίνια, μέχρι τόν τότε Γενικό Διοικητή Κρήτης Πολυχρόνη Πολυχρονίδη, τούς βουλευτές Μανώλη Μπακλατζή καί Κωνσταντίνο Μητσοτάκη  καί πολλούς άλλους κυβερνητικούς καί  υπηρεσιακούς πού είχαν παρευρεθεί, καθώς βέβαια καί διάφορα ονόματα τού Καστελλιού όπως τό Δήμαρχο Γεώργιο Ξηρουχάκη καί τούς Δημοτικούς Συμβούλους, τόν Επίσκοπο Ευδόκιμο, τόν Γυμνασιάρχη Σπυριδάκη τόν συμβολαιογράφο Στέλιο  Σηφάκη πού ωμόλησαν πρός τούς φιλοξενούμενους, ή τόν  Αρχηγό τών Προσκόπων  Μιχάλη Γιακουμάκη πού είχε τήν ευθύνη τής  διακόσμησης καί τόν Θεόφιλο Πλευράκη στό ωραίο κέντρο τού οποίου έγιναν οι σχετικές  περιποιήσεις. Τό δημοσίευμα αυτό τού ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗ πού παρατίθεται αυτούσιο παρακάτω, όπως καί τά κινηματογραφικά επίκαιρα τής εποχής, αποτελούν  τήν πιό ζωντανή μαρτυρία μιάς μεγάλης μέρας γιά τό Καστέλλι γιά τήν έναρξη  λειτουργίας ενός πρότυπου σύγχρονου υγειονομικού Σταθμού γιά τόν οποίο πολλά προσέφεραν καί οι Κρήτες ομογενείς στήν  Αμερική καί ο οποίος Σταθμός έμελλε νά προσφέρει πολύτιμες υπηρεσίες στήν περίθαλψη καί Υγεία τού τής Κισάμου κατά τά επόμενα 77 χρόνια μέχρι σήμερα, χαρις καί στήν αφοσίωση τού άξιου ιατρικού καί νοσηλευτικού προσωπικού πού τό υπηρέτησε. όλα αυτά τά χρόνια.
       Η  ΑΝΤΑΠΟΚΡΙΣΗ .  ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ ημέρα Τρίτη 25ης Ιανουαρίου 1949
*Τόν Ιανουάριον  τού 1948 καί ενώ ακόμη  η κατάστασις εις τό Δυτικόν διαμέρισμα τής Νήσου ήτο έκρυθμος, λόγω τής ανταρσίας, ο τότε Γενικός Διοικητής κ. Μπακλατζής, μεταβάς εις Καστέλλι κατέθεσε τόν θεμέλιον λίθον τού ιδρυομένου υπό τής Ελληνικής πολεμικής περιθάλψεως τής Αμερικής υγειονομικού σταθμού καί είπεν μεταξύ άλλων καί τά εξής :*Εργα κοινής ωφελείας ως εκείνο τού οποίου θέτομεν τόν  θεμέλιον λίθον , θά εγίνοντο πολλά ,εάν δέν υπήρχεν η ανταρσία, πού εχθροί τής Ελλάδος ενέπνευσαν καί ήδη διευθύνουν εις τήν χώραν μας*Υστερα από ένα έτος διότιη ανταρσία περιεστάλη καί διότι κατεβλήθη φιλότιμος προσπάθεια καί δραστηριότης ,τό ίδρυμα αποπερατώθη, εξωπλίσθη επιστημονοκώς καί  ετέθη εις  λειτουργίαν από τής προχθές Κυριακής. Είνε ένα ίδρυμα τέλειον καί από οικοδομικής απόψεως , αλλά καί από επιστημονικού εξοπλισμού.Εις αυτό θά παρέχωνται αι πρώται ιατρικαί βοήθειαι , θά γίνεται διάγνωσις τών διαφόρων ασθενειών καί θά προλαμβάνεται η μετάδοσις μολυσματικών νόσων. Το ίδρυμα τούτο είνε προωρισμένον νά προσφέρη ανεκτιμήτους όντως υπηρεσίας εις τούς κατοίκους τής Επαρχίας Κισσάμου διευθυνόμενον από τόν διευθυντήν επί τού Διοικητικού κ. Σταμπόγλου καί τον διευθυντήν επί τού υγειονομικού ιατρόν κ. Νυστεράκην καί μέ διαχειριστήν τόν κ.  Ντίλλην  θά ανταποκριθή πλήρως πρός τόν προορισμόν του.Οι κάτοικοι τής περιφερείας αισθάνονται μέ τήν ίδρυσιν  τού ιδρύματος τούτου μεγάλην ανακούφισιν καί εκφράζουν ποικιλοτρόπως τήν ευγνωμοσύνην των πρός τήν  ελληνικήν πολεμικήν περίθαλψιν τής Αμερικής καί πρός όλους εκείνους πού συνετέλεσαν , ώστε νά ιδρυθή καί νά λειτουργήση τό ίδρυμα τούτο.
Τό ίδρυμα ανεγερθέν επί τού  ΝΔ χώρου τής κωμοπόλεως Καστελλίου , μέ τήν τελευταίαν λέξιν τής οικοδομικής, περιέχει  τά εξής τμήματα,  ωπλισμένα καί αυτά μέ τά τελευταία καί τέλεια μέσα επιστημονικής εξαρτήσεως τά οποία μετεφέρθησαν εξ Αμερικκής 1) Αίθουσαν αναμονής 2) Τμήμα οδοντιατρικόν 3) Παιδιατρικόν 4) Πρόχειρον χειρουργείον 5 )  Παθολογικόν 6) Μικροβιολογικόν 7) Φαρμακείον 8) Ψυγείον 9) Λουτρά διά τό προσωπικόν καί αρρώστους 10) Αποστειρωτικούς κλιβάνους καί  άλλα.Εις έκαστον τών τμημάτων τούτων  θά προίσταται ειδικός ιατρός.
                   Η ΧΘΕΣΙΝΗ ΤΕΛΕΤΗ
Ως είχε προαναγγελθή, τή προσκλήσει τού νεοσυστάτου Δήμου Καστελλίου Κισσάμου, ετελέσθησαν εις Καστέλλι Κισσάμου τήν παρελθούσα Κυριακήν τά εγκαίνια τού ιδρυθέντος εκεί προτύπου υγειονομικού σταθμού, πρωτοβουλία καί δαπάναις της Ελληνικής Πολεμικής περιθάλψεως Αμερικής.
Αν καί ο καιρός ήτο ακατάλληλος , εν τούτοις πολλοί εκ Χανίων μετέβησαν εις Καστέλλι όπως παρακολουθήσουν τήν τελετήν.Παρέστησαν ο Γεν. Διοικητής κ. Πολυχρονίδης, ο τέως Γεν. Διοικητής κ.Μπακλατζής, ο Γεν. Γραμματέας κ.Παπαδρακάκης, ο Νομάρχης κ. Παιτάκης μετά τής κυρίας του, ο κ. Π. Γύπαρης, βουλευτής καί η κυρία Γεωργιλαδάκη μετά τού κ. Σπυριδάκη, ο επιθεωρητής Δημοσίων Εργων κ. Καυγαλάκης, ο κ. Καλαφάτης, ο κ. Μπουλνταδάκης, ο κ.  Τσουρής, ο Δήμαρχος Χανίων  κ. Ησυχάκης μετά τών  Δημοτικών Συμβούλων κ.κ. Μπρεδάκη καί Λελεδάκη, ο επιτελάρχης τής Στρατιωτικής Διοικήσεωςς κ.. Σαρειδάκης, ο Ανώτερος Διοικητής Χωροφυλακής κ.Βαρδουλάκης, ο  Διοικητής Χωροφυλακής Χανίων κ. Βουτυράκης οι στρατιωτικοί ιατροί κ.κ.Κουβίδης καί Τριανταφύλλου, ο κ. Μιχ.  Αρπακουλάκης, Πρόεδρος Φιλελευθέρων καί ο κ. Παπαμιχελάκης τής Φιλελευθέρας Νεολαίας καί πολλοί άλλοι.
Δι αεροπλάνου έφθασαν εις τό  αεροδρόμιον Μάλεμε καί εκείθεν δι αυτοκινήτου εις Καστέλλι, ο νέος Υπουργός Υγιεινής κ. Ροδόπουλος, ο κ. Αμπερνεθη, Γενικός Διευθυντής τής Αμερικανικής Υγειονομικής Αποστολής, ο κ.Μεταλλινός, πολλοί απεσταλμένοι τού Αθηναικού τύπου καί ο κ. Μητσοτάκης βουλευτής.Ο κ. Βενιζέλος δέν κατέστη δυνατόν  λόγω εκτάκτου κωλύματος νά κατέλθη εις Κρήτην, ως καί ο κ. Γεωργιλαδάκης.
Η κωμόπολις τού Καστελλίου είχε διακοσμηθή καταλλήλως , μέ αψίδας καί σημαίας είχε δέ γίνη μεγάλη προετοιμασία διά τήν υποδοχήν καί περιποίησιν τών ξένων, η οποία όμως παρημποδίσθη από τήν επικρατήσασαν κακοκαιρίαν καί τήν βροχήν.
Εις Καστέλι είχε συγκεντρωθή μέγα πλήθος τό οποίον παρά τήν βροχήν παρηκολούθησε τήν τελετήν. 
                     Ο ΑΓΙΑΣΜΟΣ
Χοροστατούντων τών επισκόπων Κισάμου καί Σελίνου καί Ιερράς καί Σητείας κ.κ.Ευδοκίμου καί Φιλοθέου Μαζοκοπάκη, επίτηδες αφιχθέντος εξ Ιεραπέτρας, ετελέσθη ο αγιασμός , μετά τό πέρας τού οποίου ωμίλησεν ο κ. Αμπερνεθη εξάρας τόν σκοπόν καί τήν σημασίαν τού ανεγερθέντος ιδρύματος , αμέσως δέ μετ αυτόν ωμίλησεν ο κ. Ροδόπουλος υπουργός Υγιεινής, ο κ. Πολυχρονίδης Γεν. Διοικητής Κρήτης εξάραντες τών ωφελιμότητα τού έργου καί εκφράσααντες τήν ευγνωμοσύνην τού λαού μας πρός τήν Μεγάλην μας σύμμαχον Αμερικήν.
Ο Δήμαρχος Καστελλίου κ. Ξηρουχάκης ενεχείρησε είτα ψήφισμα τού Δημοτικού Συμβουλίου Καστελλίου, εις τόν αντιπρόσωπον τής Αμερικανικής Αποστολής κ. Αμπερνεθη διά τού οποίου ανακηρύσσεται ούτος επίτιμος Δημότης τού Δήμου , έγινεν η αποκάλυψις τής εντοιχεισθείσης επί τού οικήματος αναμνηστικής πλακός καί τελευταίος ο συμβολαιογράφος κ. Σ. Σηφάκις απηύθυνεν πρός τούς παρισταμένους ωραιότατον καί εμπνευσμένον λόγον τόν οποίον θά δημοσιεύσωμεν.
Μετά τήν τελετήν ταύτην, οι επίσημοι μετέβησαν εις το ωραίον κέντρον τού κ. Θεόφ. Πλευράκη ένθα εκ μέρους τού Δήμου τούς παρετέθη πλούσιον γεύμα προπαρασκευασθέν υπό τού εστιάτορος κ. Ι. Παπαδάκη καί μέ τήν εξαιρετικήν όντως περιποίησιν τών κ.κ. Ξηρουχάκη, Λυγιδάκη, Καπή, Ροδουσάκη, Γιακουμάκη καί τών νεοδιορισθέντων Δημοτικών Συμβούλων.
Η αίθουσα τού κέντρου είχε διακοσμηθή ωραιώτατα υπό τού κ. Μιχ. Γιακουμάκη, αρχηγού τών προσκόπων Καστελλίου, όστις είχε επιμεληθη καί τού διακόσμου τής κωμοπόλεως.. Κατά τήν διάρκειαν τού γεύματος επαιάνιζεν η στρατιωτική μουσική, ηγέρθησαν δέ ωραίαι προπόσεις εκ μέρους τού Επισκόπου Κισσάμου καί Σελίνου κ. Ευδοκίμου, τού Γυμνασιάρχου Καστελλίου κ. Σπυριδάκη,  τού κ. Πάλλα διευθυντού του Υπουργείου Υγιεινής.
Μετά τό γεύμα οι επίσημοι ανεχώρησαν εκ Καστελλίου καί ο Υπουργός Υγιεινής κ.  Ροδόπουλος καί τά μέλη τής Αμερικανικής Αποστιολής ανεχώρησαν διά τού αεροπλάνου των εκ τού αεροδρομίου Μάλεμε εις Αθήνας.
Οι Αθηναίοι δημοσιογράφοι ανεχώρησαν χθές, λόγω καθυστερήσεως τού αεροπλάνου.*  
Κυριάκος Ροδουσάκης

Δείτε εδω απο τα επικαιρα της εποχης ενα βιντεο

ΦΩΤΟ Υγειονομικού σταθμού 1947 ευγενή παραχώρηση απο την Σοφία Ψαράκη

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΡΟΔΟΥΣΑΚΗΣ / ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΑΝΤΩΝΗ ΣΧΕΤΑΚΗ ΔΗΜΑΡΧΟΥ ΚΑΣΤΕΛΙΟΥ ΚΙΣΑΜΟΥ 1975, 1978, 1987 και 1995.

Το κείμενο -ομιλία του Κυριάκου Ροδουσάκη κατα την Εκδήλωση – παρουσίαση του βιβλίου αφιερωμένη στον πρώην δήμαρχο Κισάμου Αντώνη Ελ. Σχετάκη που διοργάνωσε ο Δήμος Κισάμου και οι εκδόσεις ΠΕΚ-Πυξίδα της Πόλης, το Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2026, στην αίθουσα εκδηλώσεων του Δήμου

Εκτός από τον Κυριάκο Ροδουσάκη, πρέσβης ε.τ. μίλησαν ακόμα η κα Νταγκουνάκη – Χαρτζουλάκη, φιλόλογος, πρώην διευθύντρια του 1ου Γυμνασίου Κισάμου, πρόεδρος του Συλλόγου Κυριών και Δεσποινίδων Καστελλίου «Η Κοινωνική Πρόνοια»,  και ο Γιάννης Περάκης, πρώην δήμαρχος Σούδας.

- Το 1975, το Καστέλλι είχε διανύσει αρκετά βήματα προόδου, αλλά ζούσε ακόμη στα αρχικά στενά του όρια, παρθένο, ειδυλλιακό και αμέριμνο. Ήταν φανερό όμως, ότι πλησίαζε η ώρα που έπρεπε να αναπνεύσει, να ανοιχτεί και να προσαρμοστεί στις ανάγκες μιας νέας αναπτυξιακής εποχής, που σύντομα επρόκειτο να ανατείλει. Στην Ανατολική Κρήτη άλλωστε (περιοχές Ηρακλείου Αγίου Νικολάου Ελούντας, ακόμη και της πόλης του Ρεθύμνου), ο τουρισμός και η συνακόλουθη οικιστική επέκταση είχε ήδη αρχίσει να απλώνεται. Παραμόνευε συνεπώς, αργά ή γρήγορα, ο κίνδυνος μιας εντελώς άναρχης και ανοικονόμητης αστικής εξάπλωσης και στα δυτικά, συμπεριλαμβανομένου και του Δήμου Κισάμου. Τότε αναθέτει ο διορατικός Δήμαρχος, με αρχική δαπάνη 1.000.000 δραχμών, την πρώτη μελέτη για επέκταση του Σχεδίου παντού κατά 1.000 στρέμματα, χωρίς διακρίσεις, παρά τις δυσκολίες, οικονομικές, γραφειοκρατικές, αλλά και επιτόπιες. Αντιδράσεις υπήρξαν κυρίως από ιδιοκτήτες γης, που φοβήθηκαν αρχικά ότι θα έχαναν σε περιουσιακή αξία, αν και σύντομα διαπίστωσαν ότι αντίθετα, η αξία των ακινήτων τους με το νέο σχέδιο θα αυξανόταν.
Παράλληλα, ο Δήμαρχος επιδίδεται σε έναν μαραθώνιο για τις υποδομές και τις αναπλάσεις της πόλης, με υποτυπώδη τότε δημοτικά μέσα και πόρους, με τρεις υπαλλήλους όλους κι όλους και μία γραφομηχανή εποχής. Με διαδοχικά ταξίδια στην Αθήνα, με δαπάνη προσωπική και προσπάθεια αδιάκοπη στα Υπουργεία, στους Υπουργούς τους ίδιους, εξασφαλίζονται πιστώσεις (ο προϋπολογισμός του Δήμου, από τα 2,5 εκατομμύρια δρχ. το 1975, ανέβηκε στις 8,5 εκατομμύρια δρχ. το 1977, χωρίς νέους φόρους, με ταυτόχρονη διάθεση από το κράτος άλλων 6 εκατομμυρίων δρχ. για έργα του Δήμου, όπως ανέφερε ο Δήμαρχος στον απολογισμό των 1.000 ημερών της πρώτης θητείας του, τον Δεκέμβριο του 1978) και ευχαριστώ την αγαπητή φίλη και συμμαθήτριά μου, κυρία Υβόννη Σαββάκη, που μου έδωσε τον απολογισμό των 1.000 ημερών από το αρχείο του αείμνηστου πατέρα της Ευαγγέλου Σαββάκη, που ήταν Πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου του. Δρομολογούνται λοιπόν έργα, μελέτες και καλύψεις επειγουσών δημοτικών αναγκών, όπως ασφαλτοστρώσεις (4.500 μέτρων), σκυρόστρωση 2.200 μέτρων δρόμου Κουνουπίτσας και τσιμεντόστρωση 1.000 μ. στενών σε Καμάρα, Πύργο και Κέντρο. Διανοίξεις νέων αστικών δρόμων με επέκταση οδικού δικτύου και φωτισμού πόλεως. Αντικαταστάσεις, επιδιορθώσεις υδρευτικού δικτύου και εγκαταστάσεις νέων μετρητών μέσα στην πόλη, με επέκτασή του κατά 3.000 μέτρα και κάλυψη όλων των διαμερισμάτων του Δήμου, με 24ωρη πλέον παροχή και όχι μόνο δίωρη, πρωί και απόγευμα. Αγορά αυτοκινήτου και πρόσληψη εργατών για την καθαριότητα. Ασφαλτόστρωση της αυλής του Γυμνασίου, καθώς και μελέτη, όπως και πρώτες εργασίες στο Γήπεδο, ύστερα από πίστωση 870.000 δρχ. από το Υπουργείο Προεδρίας. Παρέμβαση Υπουργείο Δικαιοσύνης για την επαναλειτουργία του Ειρηνοδικείου.
Αποκατάσταση της λειτουργίας των σφαγείων και εγκατάσταση δικτύου απορρόφησης ομβρίων υδάτων και αποχετευτικού στις οδούς Σκαλίδη, Καμπούρη και Παπαγιαννάκη, κατασκευή οροφής υπογείου ανεγειρομένου Δημαρχείου και αποχετευτικό στο παρακείμενο ρυάκι. Με διάφορες δε υποστηρικτικές μελέτες και πράξεις αναλογισμού, όπως λέγονται στη γλώσσα των μηχανικών, προχώρησε στην επικαιροποίηση των διαγραμμάτων εφαρμογής του Σχεδίου, καθώς και της επέκτασης και αναθεώρησής του. Παραδείγματα παρόμοιων μελετών ήταν για την Κεντρική Πλατεία, για την Πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου, για τη διαμόρφωση του χώρου της ενετικής βρύσης του Μαρή κ.ά. Με πίστωση 2.000.000 δρχ. εξάλλου, που αρχικά εξασφαλίζει από τον ΕΟΤ για τις απαλλοτριώσεις των καταστημάτων στην Κεντρική Πλατεία, δρομολογεί το πρώτο άνοιγμα της οδού Ομογενών, με την Κεντρική Πλατεία, δρομολογεί το πρώτο άνοιγμα της οδού Ομογενών, με κατεδάφιση ενός καταστήματος στη γωνία δίπλα από τον φούρνο του Μελισσανιού και την κατεδάφιση αργότερα, επί δημαρχίας του Δημάρχου θείου μου Γιάννη Κουφάκη, των κτισμάτων δίπλα από τον Μιχαήλ Αρχάγγελο. Εκτός από την ανάπλαση της Πλατείας Ελευθερίου Βενιζέλου, προχωρεί και στη λιθόστρωση της οδού Καμπούρη, καθώς και στην πεζοδρόμηση και πλακόστρωση του παραλιακού μετώπου του Τελωνείου, εκεί που απολαμβάνουμε τους καλοκαιρινούς νυχτερινούς περιπάτους μας σήμερα. Όταν αργότερα, επί υπουργίας Αντώνη Τρίτση (1981-1984) ψηφίστηκε ο πρωτοποριακός Νόμος Πλαίσιο για την πολεοδομική ανασυγκρότηση της χώρας, ο Αντώνης Σχετάκης είχε την ικανοποίηση ότι οι δικές του χωροταξικές τομές και χαράξεις στον Δήμο Κισάμου εδικαιώνονταν από το νέο πρότυπο Νόμο Πλαίσιο Τρίτση και από τα πρωτοποριακά χωροταξικά σχέδια που είχε εκπονήσει ο Υπουργός στην ιδιαίτερη πόλη του, το Αργοστόλι της Κεφαλονιάς.
Με την τελική επέκταση γενικά του Σχεδίου, τις σχετικές παρεμβάσεις και την ανάπτυξη που ακολούθησε, ο Δήμος, από μέγεθος και κατηγορία χωριού και κωμόπολης, μεταπήδησε σύντομα σε μέγεθος και κατηγορία πράγματι πόλης.
Το προληπτικό αυτό παράδειγμα του Σχεδίου στον Δήμο Κισάμου θέλησε να μεταφέρει ο Αντώνης Σχετάκης κατά κάποιον τρόπο αργότερα (2008) και κατά μήκος και πλάτος του Κόλπου, ως Συνεργάτης στον Καποδιστριακό Δήμο Μηθύμνης. Πρότεινε συγκεκριμένα τη διάνοιξη παραλιακού δρόμου από τα Νωπήγεια προς τα δυτικά μέχρι το Καστέλλι και καθέτων κατά μήκος των δεν ήταν δυνατόν βέβαια να πραγματοποιηθεί, λόγω της αδυναμίας του Δημοσίου να καλύψει τις απαλλοτριώσεις που απαιτούσε ένα παρόμοιο σχέδιο σε αυτήν την έκταση. Η μετέπειτα, πάντως, ζήτηση της παραλιακής ζώνης του Κόλπου από τα μεγάλα συγκροτήματα, αποδεικνύει την ορθή πρόβλεψη του Αντώνη Σχετάκη, για την ανάγκη μίας παραλιακής ζώνης οριοθετημένης τουλάχιστον οδικά, πριν να έλθουν οι μεγάλες μονάδες. Ας ελπίσουμε πως ορισμένες τουλάχιστον καθέτους από το σχέδιο αυτό θα διανοίξει, όπως λέγεται, η Εταιρία του μεγάλου συγκροτήματος στον Κορφαλώνα ή και οι τουριστικοί επενδυτές του Κόλπου. Μεταξύ δε δεύτερης και τρίτης θητείας, ο Αντώνης συμμετέχει και πρωταγωνιστεί στον αγώνα για την επιστροφή του μακαριστού Μητροπολίτη κ.κ. Ειρηναίου από την Γερμανία, με τον οποίο συνεργάζεται στη συνέχεια στενότατα.
Κατά την τρίτη δε δημαρχιακή του θητεία (1986-1990), ο Δήμαρχος επικεντρώνεται στην γενικότερη κινητοποίηση και πίεση για το δρόμο Χανιά Καστέλλι και ιδιαίτερα το δυσκολότερο τμήμα Κολυμβάρι – Καστέλλι, που η τελική διάνοιξή του ανακούφισε τη Δυτική Κίσαμο από την προηγούμενη διαδρομή μέσω Πλακαλώνων. Όπως επίσης και σε όλες τις δημαρχιακές περιόδους του, ασχολείται με την αναβάθμιση, προώθηση και οργανική λειτουργία του Λιμένα Καβονησίου, λιμενικό έργο που βρίσκεται στην προμετωπίδα των στόχων του, ως κινητήριος μοχλός ανάπτυξης και εξωστρέφειας της Δυτικής περιοχής και ως κόμβος διασύνδεσης Κρήτης με Ηπειρωτική Ελλάδα και Ευρώπη από τη μία πλευρά και Μεσογειακό Νότο από την άλλη. Το Σχέδιο Πόλης και το Λιμάνι είναι τα δύο «ιερά δισκοπότηρα» μέσα στους οραματισμούς του Δημάρχου. Παρακολουθεί και ενισχύει με παρεμβάσεις του στον Υπουργό Δημοσίων Έργων Χριστόφορο Στράτο, τη χρηματοδότηση των τότε λιμενικών έργων διαμόρφωσης στο Καβονήσι, που εκτελούσε το Λιμενικό Ταμείο, όπως επίσης και την πρώτη Μελέτη του Τεχνικού Γραφείου Ρογκάν για το λιμάνι.
Αποφασιστική υπήρξε πάντα, κατά τα επόμενα στάδια, η γνώμη του Αντώνη Σχετάκη, κατά τις πολύωρες συσκέψεις που πραγματοποιούνταν στο Δήμο μεταξύ Δήμου, Λιμενικού Ταμείου και Περιφέρειας, ιδιαίτερα κατά τη σημαντική συνεδρίαση της 15ης Φεβρουαρίου 2012, σύμφωνα με τα Πρακτικά του Δήμου και του Λιμενικού Ταμείου, στις οποίες συμμετείχε και εκείνος ενεργά, με πλήρη γνώση και μελέτη του φακέλου για τις τεχνικές βελτιώσεις που έπρεπε να γίνουν στην δεύτερη Μελέτη Ρογκάν, που χρηματοδότησε και ενέκρινε τελικά το Λιμενικό Ταμείο τον περασμένο Μάρτιο 2025. Πράγματι, η νέα αυτή μελέτη εκσυγχρονίζει πλήρως το λιμάνι, χωρίς να εμφανίζει ορισμένα προβλήματα, όπως η προηγούμενη.
Κατά τη διάρκεια της δημαρχίας του, επιτυγχάνει επίσης τον στρατηγικό χαρακτηρισμό ως μεγάλου λιμένα και λιμένα πολλαπλών χρήσεων, χαρακτηρισμός που του επιτρέπει τη δρομολόγηση ακτοπλοϊκών γραμμών. Έρχεται τότε σε επαφή με τον Δήμαρχο της Καλαμάτας και Δημάρχους άλλων Πελοποννησιακών πόλεων, για την πορθμειακή διασύνδεση και τη σύσταση της ναυτιλιακής εταιρείας ΑΝΕΝ, που λειτούργησε στην άγονη γραμμή για ορισμένα χρόνια. Ο Αντώνης Σχετάκης έβλεπε τον Λιμένα Καβονησίου ως πύλη εισόδου και όχι ανταγωνιστικά με τη Σούδα, αλλά συμπληρωματικά.
Έβλεπε τη διασύνδεση Καβονησίου με την Πελοπόννησο και μέχρι την Ιωνία
Οδό και από νότια μέχρι Αίγυπτο – Λιβύη, με την γεωπολιτική της σημασία και όχι απλώς μόνο εμπορική ή τουριστική. Γιατί ασφαλώς γνωρίζει Ιστορία και Γεωγραφία. Γνωρίζει, όπως και οι μεταπολεμικοί έμποροι του Καστελλίου, υπό την προεδρία του αείμνηστου Σπύρου Μαρή, που είχαν ξεκινήσει τη δεκαετία του 1950 την υπόθεση του λιμανιού στο Καβονήσι, για το διαχρονικό στρατηγικό πέρασμα Κισάμου-Αντικυθήρων-Κυθήρων-Πολεοπον-νήσου-Κεντρικής Ελλάδας. Αλλά και για το πέρασμα συμμάχων και πατριω-των προς τη Μέση Ανατολή κατά τον πόλεμο. Γνωρίζει και τους μεταπολεμικούς δικούς μας αλιευτικούς θαλασσοπόρους Σταθάκηδες, Αναστασάκηδες, Μιχελιουδάκηδες, Μαζαράκηδες, Κρητικούς που άπλωναν τα δίχτυα τους στα λιβυκά νερά και τους Καλύμνιους σφουγγαράδες που στάθμευαν για μέρες στον Κόλπο της Κισάμου και έξω από την ακτή του Κούτρη, για ανεφοδιασμό πριν από τις καταδύσεις με τα σκάφανδρά τους στα νερά της Λιβύης επίσης. Όταν οι έμποροι και ο μετέπειτα Δήμαρχος έλεγαν να γίνει και ιχθυό-

σκαλα στο νέο λιμάνι, ήξεραν τι έλεγαν. Γνωρίζει ότι από την αρχαιότητα, την τουρκοκρατία και τη γερμανική κατοχή, το πέρασμα αυτό αποτελούσε και το δρομολόγιο από και προς την Κρήτη, εμπόρων, αγωνιστών, επαναστατών, αλλά και πειρατών, φιλελλήνων, προσφύγων, συμμάχων, εθελοντών, ελευθερωτών όπως ο Τομπάζης, αλλά και της ηρωικής πέμπτης Μεραρχίας Κρητών, που γυρίζει στην Κρήτη περπατώντας από το Αλβανικό μέτωπο, μέσω της κατεχόμενης Ελλάδας, στο ειδικό στρατόπεδο στην Καλαμάτα και στη συνέχεια με όποια διαθέσιμα πλοία στην Κίσαμο.
Ιδιαίτερη, εξάλλου, επίμονη, ολοκληρωμένη και συστηματική υπήρξε η προτεραιότητα του Αντώνη Σχετάκη στην ανάδειξη του αρχαιολογικού πλούτου της Αρχαίας Κισάμου. Αλλά και παράλληλη η μέριμνά του, να μην αποτελέσει ο αρχαιολογικός χαρακτήρας της πόλης ανασταλτικό παράγοντα στην ανάπτυξή της, ειδικότερα στην οικοδόμηση των οικοπέδων πάνω στον ιστό της πόλης. Αυτός ο πραγματικός γρίφος λύθηκε σύντομα με ενέργειες για τον αποχαρακτηρισμό της πόλης ως παραδοσιακού οικισμού και με την προγραμματική σύμβαση που επέτυχε ο Δήμαρχος με το Υπουργείο Πολιτισμού το 1994. Η σύμβαση επέτρεψε την πρόσληψη αρκετού και εξειδικευμένου προσωπικού, το οποίο τα επόμενα 5-7 χρόνια πραγματοποίησε τις καταγραφές των οικοπέδων, συγκέντρωσε όσες αρχαιότητες βρήκε (κεραμικά, νομίσματα, εδώλια που βρίσκονται στο Μουσείο σήμερα, αποδέσμευσε τα οικόπεδα (80 υπολογίζονται στον αριθμό) και επέτρεψε την οικοδόμησή τους. Ένα μέχρι δύο οικόπεδα με μεγαλύτερο αρχαιολογικό ενδιαφέρον, όπως το οικόπεδο Παπαδάκη, με μοναδικά ψηφιδωτά, απαλλοτριώθηκαν. Με την προγραμματική σύμβαση εργάστηκαν και δύο με τρεις αρχαιολόγοι στις ανασκαφές της Αρχαιολογικής Εφορείας, που διεξήγαγε στο Καστέλλι τότε η αγαπητή αρχαιολόγος Κα Σταυρούλα Μαρκουλάκη με τους συνεργάτες της και τις εντυπωσιακές ανακαλύψεις σε αριστοτεχνικά μωσαϊκά στο Κέντρο Υγείας και στο οικόπεδο Ραισάκη, αλλά και ερείπια και νεκρούς από τον μεγάλο σεισμό του 365 μ.χ. στα οικόπεδα Φωτάκη και Στημαδωράκη (στο οποίο είχαν βρεθεί 8 νεκροί του σεισμού), είχε δε προτείνει αρχαιολογικούς περιπάτους στους χώρους των ευρημάτων αυτών. Με την προγραμματική σύμβαση εργάστηκε και αριθμός συντηρητών, ώστε η λειτουργία εργαστηρίου συντήρησης στο Καστέλι, στο οποίο εργάζονται συντηρητές μέχρι και σήμερα. Την ίδια εποχή, παράλληλα ο Δήμαρχος συμβάλλει αποφασιστικά με τις ενέργειες και συνεχείς παρεμβάσεις του, στην απόφαση μετατροπής της απλής αρχαιολογικής συλλογής σε πραγματικό Μουσείο, όπως το γνωρίζουμε σήμερα, με την παραχώρηση ολόκληρου του κτιρίου και των δύο ορόφων στο Υπουργείο Πολιτισμού για χρήση του Μουσείου. Όταν μερικά χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 2006, εγκαινιάστηκε το Μουσείο ολοκληρωμένο, επί δημαρχίας του αγαπητού επίσης ήδη από τα σχολικά χρόνια Ανδρέα Βαρουχάκη, του οποίου η απροσδόκητη πρόσφατη απώλεια έθλιψε βαθύτατα όλη την κοινωνία μας, τότε στα εγκαίνια είδαμε ολοκληρωμένες όλες αυτές τις προσπάθειες και πόσο ο Δήμαρχος Ανδρέας Βαρουχάκης είχε βαδίσει με την ίδια συνέπεια, τόσο με τις ανασκαφές, όσο και με την ολοκλήρωση του Μουσείου.
Κατά την τελευταία του θητεία, με Υφυπουργό Πολιτισμού τον Σταύρο Μπένο, με Διευθυντή του Ταμείου Αρχαιολογικών Πόρων τον Γιάννη Σαβαλάνο και Διευθυντή της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας Χανίων τον Μιχάλη Ανδριανάκη, ξεκινά μέσα στο Πρόγραμμα Μελέτης Παράκτιων Φρουρίων, και η μελέτη του Φρουρίου της Γραμπούσας, η οποία ολοκληρώθηκε επί δημαρχίας Ανδρέα Βαρουχάκη. Σε ό,τι αφορά το Φρούριο Κισάμου, ο Αντώνης Σχετάκης εξέφραζε πάντα τη θλίψη και απογοήτευσή του για την κατεδάφιση που άκριτα έγινε από τους παλαιότερους, ενώ θα μπορούσε σήμερα να αποτελεί μνημείο-τοπόσημο, όχι μόνο της Κισάμου, αλλά και ολόκληρης της Κρήτης.
Την ίδια εποχή, με αφιερώματα και λευκώματα, προβάλλει την ιστορία της περιοχής, όπως η έκδοση «Εδώ άρχισε η Μάχη της Κρήτης», που έγραψε ο ίδιος και περιγράφει την πρώτη Μάχη στον Κάμπο, την 21η Μαΐου 1941. Το 1997 συνεργάζεται και με την Αναπτυξιακή Εταιρεία από εκλεκτούς δημότες, την ΑΝΤΕΚ, που μας άφησε τον ελληνικό και αγγλόφωνο τουριστικό κατάλογο για την Κίσαμο, χρήσιμο και μοναδικό τουριστικό οδηγό μέχρι σήμερα. Όπως και με τον δραστήριο τότε Γαλλο-Ελληνικό Σύλλογο Χανίων, μέσω του οποίου προέβαλε τη συνολική εικόνα της Κισάμου στη γαλλική περιοχή του Μπορντό.
Είναι ευεξήγητο, συνεπώς, που οι συνάδελφοί του Δήμαρχοι της Κρήτης και του Νομού, έχοντας άμεση γνώση της πολύτιμης εμπειρίας του Δημάρχου Κισάμου, τον εκλέγουν σε διάφορα Περιφερειακά Όργανα, όπως στην Αντιπροεδρία της Τοπικής Ένωσης Δήμων και Κοινοτήτων (ΤΕΔΚ) του Νομού, στη Διοικούσα Επιτροπή του Πολυτεχνείου Κρήτης, στη Διοίκηση του Κέντρου
Παιδικής Μέριμνας και ΠΙΚΠΑ και στην Προεδρία του Δημοτικού Περιφερειακού Θεάτρου Κρήτης (ΔΗΠΕΘΕΚ). Με δεδηλωμένη την αγάπη του και ευαισθησία του, τόσο για το θέατρο όσο και για τη λογοτεχνία, ο νέος Πρόεδρος του ΔΗΠΕΘΕΚ αφιερώνεται με όλον του τον ενθουσιασμό στην αποστολή του αυτή.
Είχε προηγηθεί και ο γνωστός θερμός φιλικός σύνδεσμος του Αντώνη Σχετάκη με τον μεγάλο μας συμπατριώτη πρωταγωνιστή Μάνο Κατράκη, που του είχε αφήσει το αποτύπωμά του. Ο μεγάλος καλλιτέχνης Μάνος Κατράκης είχε παρουσιάσει με τον θίασό του, προσκαλεσμένος από τον Δήμαρχο το 1977 στο Καστέλλι, στο χώρο κατασκευής του ανεγειρόμενου τότε Ναού της Ευαγγελίστριας, τον υποβλητικό θεατρικό «ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΟ ΚΟΛΟΜΒΟ» του Νίκου Καζαντζάκη και το επόμενο καλοκαίρι (1978) τον «ΠΡΟΜΗΘΕΑ ΔΕΣΜΩΤΗ» στην κεντρική πλατεία. Και όταν ο Μάνος Κατράκης έφυγε από τη ζωή εννέα χρόνια αργότερα, τον Σεπτέμβριο του 1984, ο Αντώνης είχε γράψει ένα πολύ συγκινητικό κείμενο για τον μεγάλο καλλιτέχνη, με τίτλο: «Το αίμα της καρδιάς μας», στα «ΧΡΟΝΙΚΑ ΚΙΣΑΜΟΥ ΚΑΙ ΣΕΛΙΝΟΥ», που εξέδιδε στην Αθήνα η Φωτεινή Αννουσάκη τότε. Είχε προτείνει δε να γίνει και Μουσείο Μάνου Κατράκη στο Καστέλλι.
Αγνός θεατρόφιλος, λοιπόν, εκτός από την καλλιτεχνική στήριξή του στο ΔΗΠΕΘΕΚ, ο Πρόεδρός του πλέον Αντώνης Σχετάκης και από πλευράς οργανωτικής και οικονομικής, προχωρεί σε αποφασιστικούς χειρισμούς, όπως αναγνωρίζουν όλοι, για την συντήρηση και απρόσκοπτη λειτουργία του.
Κύριο πρόβλημα που αντιμετώπιζαν στο ΔΗΠΕΘΕΚ τότε: Η επιχορήγηση του Υπουργείου Πολιτισμού για το ΔΗΠΕΘΕΚ δεν ήταν αρκετή. Κάλυπτε ένα μόνο μέρος των αναγκών του θεάτρου και έπρεπε να εξευρεθούν τοπικοί πόροι. Το οικονομικό θέμα αντιμετωπίστηκε τότε, σύμφωνα με ιδέα και πρόταση του Προέδρου Αντώνη Σχετάκη να δοθούν μετοχές της εταιρείας ΔΗΠΕΘΕΚ στους Δήμους της Κρήτης. Με προσωπική του δε μέριμνα, η πλειοψηφία των μετοχών, άρα και του Διοικητικού Συμβουλίου (με τη συμφωνία των άλλων δημων- μετοχων) δόθηκε στους Χανιώτικους Δήμους, έτσι ώστε η έδρα του Θεάτρου να μένει στα Χανιά, από όπου και είχε ξεκινήσει η ίδρυσή του. Το θερμό ψήφισμα της Διοίκησης του ΔΗΠΕΘΕΚ κατά τις μέρες της εκδημίας του παλαιού Προέδρου του Αντώνη Σχετάκη (Ιούλιος 2022), υπογράμμιζε το πάθος με το οποίο ο Αντώνης Σχετάκης προσέφερε τις υπηρεσίες του για μία δεκαετία και πλέον στο Δημοτικό Περιφερειακό Θέατρο Κρήτης.
Όπως προαναφέρθηκε, ο Αντώνης Σχετάκης τιμήθηκε από τους συναδέλφους του Δημάρχους και από τους δημότες του που τον εξέλεξαν στον Δήμο τέσσερις φορές. Αλλά η έννοια της σύνταξης από τα αυτοδιοικητικά του ήταν άγνωστη. Έτσι και μετά τις δημαρχίες του, εξακολούθησε να προσφέρει τις υπηρεσίες και τις συμβουλές του ως ειδικός συνεργάτης καὶ πολύπειρος αυτοδιοικητικός Νέστορας, τόσο στον Καποδιστριακό Δήμο Μηθύμνης, όσο και στον Δήμο Κισάμου, για μία επιπλέον θητεία ως Αντιπρόεδρος, επί δημαρχίας και στις δύο περιπτώσεις του κ. Γεωργίου Μυλωνάκη.
Αλλά και ως απλός δημότης στο τέλος, δεν έπαυε να παρεμβαίνει δημόσια στα μεγάλα θέματα του τόπου. Ακοίμητος πάντα με τα ζωτικά δημοτικά θέματα στη σκέψη, έγραφε π.χ. το 2021, σε μια ανάρτησή του έναν χρόνο πριν την εκδημία του:  «Η Πόλη και η Επαρχία πρέπει να υιοθετήσουν ένα διεκδικητικό πλαίσιο, που να γίνει κοινή γνώμη, το οποίο θα περιλαμβάνει τους κύριους άξονες ανάπτυξης: α) Την προγραμματική ανάκαμψη του λιμανιού μας και της παραθαλάσσιας ζώνης του Κόλπου, β) Την παράκαμψη και σύνδεση του Σχεδίου Πόλεως με το ΒΟΑΚ, γ) Τη διασύνδεση της περιοχής μας με τα δίκτυα διανομής νερού άρδευσης από τα φράγματα που πρέπει να κατασκευαστούν το ταχύτερο δυνατόν στην Ανατολική Κίσαμο».
Μια παρόμοια πάντως εκδήλωση Μνήμης και Τιμής, όπως η σημερινή, αφιερωμένη στον Αντώνη Σχετάκη, αναπόφευκτα αγγίζει βαθύτερα έναν κύκλο παλαιών πλέον συνομηλίκων (κύκλο που αρχίζει να στενεύει κάθε τόσο, με τελευταία αναχώρηση εκείνη του πρόσφατα εκλιπόντος αγαπητού γιατρού Μανώλη Καστρινάκη) συμμαθητών και συμφοιτητών του, που τους παραπέμπει στις μέρες μιας μακρινής, χαρούμενης, ανέμελης νεότητας, κατά τις οποίες εδέσποζε από τότε η ανήσυχη και αεικίνητη προσωπικότητα του Αντώνη.
Στις φοιτητικές αυτές παρέες, από τα φοιτητικά πάρτι μέχρι τις εξορμήσεις και τις χριστουγεννιάτικες φοιτητικές εκδηλώσεις στο Ενοριακό Κέντρο, ο Αντώνης πρωταγωνιστούσε στη σκηνοθεσία, στη σκηνογραφία, στις παρουσιάσεις των κειμένων, είχε γράψει και δικά του θεατρικά, στην κίνηση, στα χορευτικά, παντού. Από τότε ήταν ορατή η επινοητική και δημιουργική, αλλά και η μαχητική ηγετική του φύση. Παράλληλα δε με την κρυστάλλινη μαθηματική του σκέψη, έκρυβε και μία λογοτεχνική φλέβα, όπως φάνηκε και με τα κατοπινά του βιβλία, όπως το σημερινό «Οι Σύντεκνοι του Μύρτιλου»
και το διήγημά του «Στους Δρόμους του Αυγερινού», που αναπτύσσει λογοτεχνικά τη περιπετειώδη ζωή του αγαπημένου του παππού Αντωνάκη Σχετάκη, στην πορεία του προς την ρωσική Οδησσό της εποχής εκείνης.

Αναπαριστά δε αριστοτεχνικά και την ατμόσφαιρα του τουρκοκρατούμενου Καστελλιού πριν από την Ένωση. Αφήνει δε τα αισθήματα και την αγάπη του να αναβλύσουν προς την αγαπημένη μητέρα του, Ελευθερία Σχετάκη. Ένα ωραίο ποίημα, επίσης γεμάτο μηνύματα, είχε γράψει και απαγγείλει ο Αντώνης, απευθυνόμενος στην Μελίνα Μερκούρη, όταν είχε έλθει επισκεπτόμενη το Καστέλλι ως Υπουργός Πολιτισμού, χρόνια αργότερα.
Ασφαλώς, ο Αντώνης Σχετάκης πέρασε δυσκολίες, στενοχώριες και συγκρού-σεις στην πορεία προς τη δημιουργική Πράξη. Αλλά ένιωσε επίσης πολλαπλές και βαθύτατες τις ικανοποιήσεις του αγωνιστή δημιουργού, ως εμπνευστής πολλαπλών και σπουδαίων έργων, αν και η αξεδίψαστη φύση του πετούσε πάντα προς το επόμενο μεγάλο έργο.
Γεγονός δε που πρέπει να υπογραμμιστεί και να διατρανωθεί, ότι κατά τη μεστή και αγωνιστική του πορεία, η σύζυγος και σύντροφος της ζωής του Κατερίνα, υπήρξε σταθερό στήριγμα καθ' όλη τη διάρκεια της ιδιωτικής και δημόσιας διαδρομής του και πολύτιμη βοήθεια ύστερα από τον φόρτο, τις υποχρεώσεις και την ένταση των αγώνων του. Η Κατερίνα είναι ασφαλώς η αυτόπτης και αυτήκοη μάρτυς των αγώνων και αγωνιών του ακούραστου αγαπημένου συζύγου της Αντώνη και θα μπορούσε ασφαλώς να μας διηγηθεί πολλές ιστορίες που δεν γνωρίζουμε.
Από πλευράς μας, απευθύνουμε και προς εκείνη τις ευχαριστίες και την τιμή για την πολύχρονη συμπαράσταση και αγόγγυστη αφοσίωσή της στο έργο και στους αγώνες του και κατ' επέκταση στο καλό και στην πρόοδο του Δήμου και της κοινωνίας μας. Από πλευράς μας, επίσης, ας θεωρήσουμε ότι η σημερινή μας σύναξη ευχαριστιών και τιμής από παλιούς και αυθόρμητους ειλικρινείς φίλους και δικούς, καθώς και από ευγνώμονες νεώτερους δημότες, θα αποτελέσει καλόδεχτη και ανακουφιστική ικανοποίηση για το ανήσυχο πνεύμα του. Για την πατριωτική καρδιά του και το ασίγαστο Κρητικό πάθος μιας αξέχαστης αγωνιστικής οραματικής μορφής, όπως εκείνης του Αντώνη Σχετάκη, ταυτισμένου στη σκέψη μας με την αύρα του Μυρτίλου και με το φυσικό κάλλος και τους ωραίους ανθρώπους του Κισαμίτικου Κόλπου, όπως τους ζωγραφίζει ο ίδιος τόσο γλαφυρά στις σελίδες του παρουσιαζόμενου σήμερα λογοτεχνικού βιβλίου του.

ΕΚΕΙΝΟΙ ΠΟΥ ΦΕΥΓΟΥΝ ΖΑΧΑΡΕΝΙΑ ΣΗΜΑΝΔΗΡΑΚΗ

 

Tά Χανιά δεν θα  ακούσουν φέτος τη φωνή της στη παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου, ούτε και της επόμενης 25ης Μαρτίου, όπως ακουγόταν κάθε χρόνο, ως εκφωνήτρια των εθνικών εορτών και ως έγκυρη περιεκτική σχολιάστρια των ιστορικών γεγονότων τής ημέρας. Και τούτο γιατί πριν από 40 ήδη μέρες, μας έφυγε και μάς άφησε  αναπάντεχα και πρόωρα η Ζαχαρένια Σημανδηράκη, ακαταπόνητη θεραπαινίδα τής ιστορικής μνήμης τού τόπου, πρώην Προϊσταμένη του Ιστορικού Αρχείου Κρήτης στα Χανιά και ανεξάντλητη συγγραφέας σειράς άρθρων αλλά και βιβλίων ιστορίας. Ακούραστη εμπνεύστρια επίσης και διοργανώτρια  σημαντικότατων  τοπικών ιστορικών συνεδρίων και εκθέσεων, καθώς και επιμελήτρια κάθε χρόνο τής πανηγυρικής ετήσιας έκδοσης τού Δήμου Χανίων *Εν Χανίοις* με πλούσια, πρωτότυπη και ανέκδοτη ιστορική ύλη κάθε φορά. Πανέτοιμη δε πάντα να διαθέσει την οργανωτική της πείρα, καθώς και την ευρύτατη και βαθύτατη ιστορική της γνώση όποτε και όπου τής είχε ζητηθεί.
Για εμένα δε, υπήρξε αγαπητή προσωπική φίλη, μαζί επίσης με τον εξαίρετο άνθρωπο, σύζυγό της, αείμνηστο Μενέλαο Σημανδηράκη, δικηγόρο Χανίων από τη Μαλάθυρο Κισάμου, ο οποίος είχε φύγει από τη ζωή πολύ πρόωρα επίσης.
Το κενό πού αφήνει η Ζαχαρένια τόσο στους φίλους και δικούς της, όσο και σέ όσους ενδιαφέρονται για την ιστορία αυτού τού τόπου, είναι μεγάλο. Με τούς φίλους υπήρξε αυθόρμητη και πληθωρική σέ αισθήματα φιλίας και σέ χείρα συμπαράστασης όπου χρειαζόταν. Με τή\η μελέτη δε και την ανάδειξη της ιστορίας τής Κρήτης, ιδιαίτερα δε του πολύτιμου αρχειακού υλικού τού Ιστορικού Αρχείου στα Χανιά, ασχολήθηκε αδιάλειπτα με πραγματικό πάθος, πού είχε κληρονομήσει, όπως έλεγε και η ίδια, από την αείμνηστη μητέρα της κυρία Ανθούλα Παπαδάκη, η οποία είχε διατελέσει επίσης Προϊσταμένη τού Ιστορικού Αρχείου για πολλά χρόνια..
 Η απουσία τής Ζαχαρένιας θα φανεί, εκτός των άλλων και στα ιστορικά συνέδρια εκτός Κρήτης, όπου εκείνη αποτελούσε μία από τούς/τίς λίγους/ες και καλύτερους/ες  παρουσιαστές/τριες της κρητικής ιστορίας, των κρητικών θυσιών και αιματηρών κρητικών  αγώνων, ενώπιον συνήθως ακροατηρίων και συνέδρων πού αγνοούν τη κρητική ιστορία. Στην υπόλοιπη Ελλάδα δεν γνωρίζουν για την Ιστορία τής Κρήτης και πρέπει πάντα κάποιος να τους ενημερώνει σωστά και με γνώση. Η δε Ζαχαρένια ήταν από τίς λίγες και λίγους κατάλληλους/ες για αυτή την αποστολή.
 Φανερή ήταν και η ικανοποίησή της ύστερα και από τή κυκλοφορία τού τελευταίου της βιβλίου για το προσφυγικό στοιχείο στη Κρήτη, μια εμπεριστατωμένη πραγματικά μελέτη για τήν υποδοχή καί διαβίωση των προσφύγων από την Μικρά Ασία στη Κρήτη μετά το 1922. Ζωηρή είναι πάντα και η ανάμνησή μας από το 1ο διήμερο υψηλού επιπέδου Ιστορικό Συνέδριο για τη Κίσαμο στην Ιερά Μητρόπολη στο Καστέλλι και στην Ορθόδοξη Ακαδημία στο Κολυμπάρι,τόν Οκτώβριο τού 2016, ψυχή τού οποίου ήταν η Ζαχαρένια Σημανδηράκη. Αλησμόνητη επίσης θά μάς μείνει και η εκδήλωση πού οργανώθηκε από το Ιστορικό Αρχείο, για τα 200 χρόνια από την απελευθέρωση τού Φρουρίου τής Κισάμου από τον Υδραίο αρμοστή  Μανόλη Τομπάζη και τούς εντόπιους επαναστάτες την 25η Μαίου 1823, την οποία παρουσίασε με όλη τή γνωστή ιστορική της εμβρίθεια  η αξέχαστη Ζαχαρένια, με ομιλητές τον αγαπητό σημερινό  Προϊστάμενο τού Αρχείου Κώστα Φουρναράκη και τον υπογράφοντα στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων την 23η Δεκεμβρίου 2023.
Τα πλούσια πάντως και πάντοτε πρωτότυπα  ιστορικά γραφτά της κείμενα καί το ερευνητικό της έργο πού μάς άφησε η ακατάβλητη μέχρι τέλους Ζαχαρένια Σημανδηράκη θά μείνουν για να μάς  θυμίζουν το πνεύμα, τίς γνώσεις της και τή προσφορά της.  Η αντάξια κόρη της Άννα, πού έσπευσε από τό Λονδίνο στο προσκέφαλο τής μητέρας της, διαπρέπει επιστημονικά στήν Αγγλία, ως  καθηγήτρια Πανεπιστημίου στην αρχαιολογία, γεγονός πού υπήρξε πάντα πηγή χαράς και δικαιολογημένης μητρικής υπερηφάνειας για τή Ζαχαρένια. Της έχει χαρίσει δέ και τον εγγονό Αλέξανδρο-Μενέλαο ο οποίος ήταν η μεγάλη  αδυναμία τής Ζαχαρένιας.

 Στην αγαπητή Άννα απευθύνω τα θερμά μου συλλυπητήρια με τη διαβεβαίωση πώς η μνήμη τής αγαπημένης της μητέρας ασφαλώς θα μείνει άσβεστη όχι μόνο μεταξύ  φίλων, αλλά και μεταξύ όλων εκείνων πού αναγνωρίζουν τη μοναδική αδιάκοπη προσφορά της στην αυτογνωσία αυτού τού τόπου. Και τη προσφορά αυτή τής  Ζαχαρένιας Σημανδηράκη έχουν παρακολουθήσει και αναγνωρίσει ήδη πάρα πολλοί για πάρα πολλά χρόνια.
Καλή ανάπαυση και παντοτινή η μνήμη σου αξέχαστη Ζαχαρένια..
Κυριάκος Ροδουσάκης   

ΣΤΗ ΜΝΗΜΗ ΝΙΚΟΛΑΟΥ ΠΑΠΑΔΑΚΗ (ΠΑΠΑΔΗ) ΓΕΝΙΚΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗ ΕΘΝΙΚΟΥ ΙΔΡΥΜΑΤΟΣ ΕΡΕΥΝΩΝ-ΜΕΛΕΤΩΝ "ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ"

ΕΥΓΝΩΜΟΝΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΤΟΥ

Τα Χανιά αποχαιρετούν με βαθύτατη θλίψη, τον Νίκο Παπαδάκη,(Παπαδή) εμβληματικό και ακούραστο σκαπανέα των ερευνών και μελετών για τη δράση καί τή ζωή  τού Εθνάρχη "Ελευθέριου Βενιζέλου". Ο Νικόλαος Παπαδάκης υπήρξε συνιδρυτής και Γενικός Διευθυντής τού Εθνικού Ιδρύματος "Ελευθέριος Βενιζέλος" πού συνέλαβε και προώθησε στη Χαλέπα ο μακαριστός Μητροπολίτης Σεβασμιώτατος Κισάμου και Σελίνου Ειρηναίος. Μία από τίς πολλές αρετές τού αοιδίμου Μητροπολίτη, ήταν το ότι γνώριζε να επιλέγει τούς πιο κατάλληλους και πιο ενδεδειγμένους συνεργάτες για το κάθε έργο του. Και ο Νικόλαος Παπαδάκης αποδείχτηκε ως ο ιδανικός ενσαρκωτής καί ο πιο αφιερωμένος διερμηνευτής τού οράματος για τη διαμόρφωση τού χώρου πέριξ τής οικίας Βενιζέλου και ανάδειξή του σέ Κιβωτό  μνήμης καί σέ Εστία έμπνευσης και περισυλλογής γύρω από τό βίο καί τή μοναδική εθνική προσφορά τού  Εθνάρχη. Αφού άφησε τη δικηγορία και αφοσιώθηκε πλήρως στους σκοπούς  τού Ιδρύματος, ο Νικόλαος Παπαδάκης επέτυχε όλα τα χρόνια μέ τίς άοκνες προσπάθειες τού ίδιου και τών συνεργατών του, να αναδείξει πανελλήνια καί διεθνώς τό Ίδρυμα, με τή συμπαράσταση καί των ομογενειακών μας οργανώσεων, ιδιαίτερα των κρητικών. Υπό τήν αιγίδα τής Βουλής των  Ελλήνων, καί μέ άρτια οργανωτική ψηφιακή οργάνωση, το Ίδρυμα καταξιώθηκε καί καθιερώθηκε ως πολύτιμη, έγκυρη και αυθεντική πηγή και σημείο αναφοράς, όχι μόνο τής βενιζελικής ιστορικής διαδρομής, αλλά και τής Χώρας γενικότερα.  Αποτέλεσε όχι μόνο χώρο σεβασμού και τιμής στη Χανιώτικη συνοικία πού ανδρώθηκε πολιτικά ο Μεγάλος Εθνάρχης. Αλλά τό Ίδρυμα λειτούργησε και λειτουργεί ως σύγχρονο οργανωμένο σπουδαστήριο ιστορικής ενημέρωσης για ερευνητές, ακαδημαϊκούς, αλλά καί γιά απλούς επισκέπτες, μαθητές και ζηλωτές ιστοριοδίφες. Με τίς πρωτοβουλίες και την έμπνευση τού Νικόλαου Παπαδάκη καί με πυρετώδεις ρυθμούς, χωρίς πάντως η παραγωγή νά αποβαίνει εις βάρος τού βάθους, τής ανάλυσης και τής ποιότητας τής έρευνας, οργανώθηκαν πολλά συνέδρια και ημερίδες. Είδαν δε το φως πολλές εκδόσεις βιβλίων και άφθονη σχετική αρθρογραφία. Με αποτέλεσμα νά φωτιστούν  άπλετα οι πολλαπλές, πολυσήμαντες και βαρυσήμαντες  πλευρές τού βίου και τής δράσης  τού Εθνάρχη.

 Στα κείμενά του ο Νικόλαος Παπαδάκης , ιδιαίτερα στην εμπεριστατωμένη, την πλέον επικαιροποιημένη μέχρι σήμερα, από βιβλιογραφική άποψη, βιογραφία πού έγραψε για τον  Εθνάρχη- έργο ζωής- (Νικολάου Παπαδάκη (Παπαδή) *ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ, Ο ΗΓΕΤΗΣ* Βιβλιοπωλείο ΕΣΤΙΑΣ  Αθήνα 2017 Έκδοση Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών *ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ* Χανιά 2017) ο συγγραφέας μέ νηφαλιότητα γραφής, δεν αγιογραφεί, αλλά αντιπαραθέτει όλες τίς γνώμες και πλευρές. Δεν παραλείπει όμως να δώσει περισσότερη έκταση, εξαντλώντας  κάθε διαθέσιμο στοιχείο, για νά υπερασπίσει  ορισμένες πτυχές τής πολιτικής Βενιζέλου  πού αποτελούν "σημείο αντιλεγόμενο" ακόμη μέχρι τίς μέρες μας.
Ο Νικόλαος Παπαδάκης γνήσιος εκπρόσωπος τής αθόρυβης εκείνης Κρήτης πού δημιουργεί και προσφέρει μόνο για τό καλό όνομα και τή καλή μαρτυρία τού τόπου, φεύγει αφήνοντάς μας  το βαθύ αποτύπωμα τής ανιδιοτελούς και ιεραποστολικής προσφοράς του, γιά τήν οποία, ο τόπος, και όλοι μας, του είμαστε ευγνώμονες. Στην οικογένειά του απευθύνω τά θερμά μου συλλυπητήρια, όπως καί στους συνεργάτες του στο Ίδρυμα, οι οποίοι είμαι βέβαιος θά συνεχίσουν στα βήματα τού Νικόλαου Παπαδάκη, τιμώντας το ευγενές του όραμα, το δημιουργικό του πνεύμα καί τίς ιερές κρητικές και εθνικές παρακαταθήκες του.  
Κυριάκος Ροδουσάκης
Πρέσβυς ε.τ.

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ / ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΠΑΡΘΕΝΙΟΣ ΚΕΛΑΙΔΗΣ (1830-1905) ΤΟΥ ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗ ΣΥΜΕΩΝ ΑΥΓΟΥΣΤΑΚΗ

Γράφει ο Κυριάκος Ροδουσάκης

Στο βιβλίο του αυτό με τίτλο *ΑΡΧΙΜΑΝΔΡΙΤΗΣ ΠΑΡΘΕΝΙΟΣ ΚΕΛΑΙΔΗΣ 1830-1905) (Τύποις ΑΣΙΝΗ 2022, Αθήνα, Έκδοση Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών και Μελετών *ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ* Χανιά 2022) ο συμπατριώτης Αιδεσιμολογιώτατος στήν Ιερά Μητρόπολη Ιλίου, Αχαρνών και Πετρουπόλεως Αρχιμανδρίτης Συμεών Αυγουστάκης, αφιερώνει τη μελέτη του (συμπληρωμένη επιστημονική διατριβή του στη Θεολογική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών), σε μια φλογερή και μαχητική κρητική επαναστατική προσωπικότητα. Σε εκείνη του Αρχιμανδρίτη Παρθένιου Κελαιδή, αδελφού της Ιεράς Μονής Γωνιάς, ο οποίος υπήρξε πνευματικό  ανάστημα του άλλου μεγάλου Επαναστάτη αδελφού της Ιεράς Μονής Γωνιάς επίσης Παρθένιου (Περίδη) από Ρογδιά Εννιά Χωριών Κισάμου. Χορηγοί και αρωγοί  τής έκδοσης αυτής είναι η Ιερά Μητρόπολη Κισάμου και Σελίνου, το Εθνικό Ίδρυμα Μελετών και Ερευνών  *ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ* και ο *Εκπολιτιστικός Σύλλογος μελών οικογένειας Κελαιδή*. 
 Την επιστημονικά πλήρως εμπεριστατωμένη έρευνά του, ο εμβριθής συγγραφέας Αρχιμανδρίτης Συμεών Αυγουστάκης στηρίζει σε έγκυρες πηγές και σέ ιδιωτικά και δημόσια Αρχεία, όπως και στο Αρχείο τού ίδιου του Παρθένιου Κελαιδή.
Ήδη από τη πρώτη νεότητά του, ο αρχιμανδρίτης Παρθένιος Κελαιδής καταγόμενος από τα Σφακιά και από την ιστορική οικογένεια Κελαιδή, η αγωνιστική ιστορία και δράση τής  οποίας εκτείνεται από την εποχή της Βενετοκρατίας μέχρι και τίς μέρες μας, ξεχώρισε με τη πολύπλευρη δράση του. Με τήν επαναστατική, εκκλησιαστική, αλλά καί διπλωματική του δραστηριοποίηση, κυρίως κατά τη περίοδο της παραμονής του ως εφημέριος στις ελληνικές κοινότητες τής Τεργέστης και του Λιβόρνου στην Ιταλία ,(1869-1893) ο αεικίνητος Παρθένιος Κελαιδής, πρωταγωνίστησε κατά τη διάρκεια όλων των πολεμικών και εκκλησιαστικών  κρητικών δρώμενων του πολυτάραχου 19ου αιώνα. 
Το επαναστατικό βάπτισμα έλαβε κατά την Επανάσταση του Μαυρογένη (1858) σε ηλικία 28 ετών. Ενώ μαζί με τον γέροντά του Παρθένιο Περίδη, αποτέλεσαν τη κινητήρια κυριολεκτικά  δύναμη του Αγώνα κατά τη Μεγάλη Επανάσταση τού 1866-1869. Ο ένας, Παρθένιος (Περίδης) ως Πρόεδρος τής Επαναστατικής Συνέλευσης και τής Προσωρινής Κυβέρνησης, ο άλλος Παρθένιος (Κελαΐδής) ως πληρεξούσιος Σφακίων και Γενικός Πληρεξούσιος Κρήτης, υπεύθυνος για τον εφοδιασμό και τροφοδοσία τής Επανάστασης, υπήρξαν η ψυχή τού Αγώνα. Η δε Μονή Γωνιάς μέσω τής δράσης των δύο Παρθένιων, αναδείχτηκε σέ μεγάλο επαναστατικό κέντρο και Αρχηγείο. Ήδη ένα πρώτο σώμα 500 αγωνιστών από Λάκκους και Κίσαμο συγκέντρωσε αθόρυβα τίς παραμονές ο Παρθένιος Κελαιδής τους οποίους επαναστάτες κάλεσε να ορκιστούν και να ενταχθούν στο λεγόμενο πλέον * Κίνημα τής Κισάμου.* 

*ΠΡΩΤΟΥΡΓΟΣ* ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ 1866-69*

Αναγνωρίστηκε από τούς συμπολεμιστές του ως *πρωτουργός* τήης Επανάστασης. Όρκισε τούς Επαναστάτες, και ύψωσε τη σημαία της Επανάστασης. Περιπλανήθηκε σέ όλη τ Κρήτη και ορεινά μέρη με τούς μαχόμενους επαναστάτες. Έλαβε μέρος σέ πολλές μάχες τόσο στα δυτικά, όσο και στα ανατολικά. Μεσολαβούσε στις διενέξεις μεταξύ των οπλαρχηγών. Ανέλαβε δε και επανειλημμένες αποστολές γιά συνάντηση με τίς Επιτροπές Βοήθειας στήν Αθήνα καί  στή Σύρο. Στό δέ τέλος  τού Αγώνα, παραμένοντας στήν Αθήνα από τόν Οκτώβρη τού 1868, υπήρξε υπεύθυνος εξουσιοδοτημένος για τη περίθαλψη καί εγκατάσταση τών Κρητών προσφύγων  στη Πρωτεύουσα και σέ άλλα  μέρη.

ΜΕΓΑΛΗ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ ΣΤΗΝ ΙΤΑΛΙΑ-ΕΥΡΩΠΗ (1869-1893)
 Κατά τα χρόνια της Ιταλίας (1869-1893) εξάλλου, ο Παρθένιος Κελαιδής επιδόθηκε σέ έντονη διπλωματική δραστηριότητα, ενημερώνοντας με συνεχείς αναφορές και επαφές, Ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις (κυρίως Ιταλίας, Αγγλίας, Γαλλίας) για το κρητικό ζήτημα. Είχε αναπτύξει με τό χάρισμα πού διέθετε, στενές  προσωπικές σχέσεις με σημαντικές προσωπικότητες όπως τόν γηραιό στρατηγό Γκαριμπάλντι, τον Ιταλό Βουλευτή Ρομπέρτο Γκάλι, τον Ιταλό Πρωθυπουργό Κρίσπι, οι οποίοι είχαν δεχτεί να γίνουν και μέλη τού Ιταλικού  Κομιτάτου για τήν Κρήτη, πού είχε ιδρύσει ο Παρθένιος. Ο Κρίσπι έφερε μάλιστα το κρητικό ζήτημα μέσα στήν Ιταλική Βουλή. Παράλληλα όπως φαίνεται από τήν αλληλογραφία του μέ οπλαρχηγούς και άλλους κρητικούς παράγοντες, ενίσχυε τον αγώνα τους από Ιταλία, με συνεχή χρηματική βοήθεια αλλά και μέ οπλισμό. Παρακολουθούσε στενά τον κλεφτοπόλεμο και τα κινήματα όπως εκείνο τού 1878. Καθώς επίσης από Ιταλία και Βιέννη προέβαινε σέ παρεμβάσεις καί διαβήματα, ενόψη σημαντικών Διασκέψεων, όπως εκείνες πού κατέληξαν στή *Συνθήκη του Βερολίνου (Ιούλιος1878) και στη  *Σύμβαση τής Χαλέπας* (Οκτώβριος 1878). Ενεργός δέ ήταν ο ρόλος του, σέ όλες τίς εναλλαγές στρατηγικής πού επέβαλαν οι περιστάσεις, με στόχο πότε τήν Ένωση και πότε την Αυτονομία, ανάλογα και με τη στάση των Ευρωπαϊκών Δυνάμεων, κυρίως τής Βρετανίας. Μεγάλες  υπήρξαν και οι δωρεές του Παρθένιου Κελαιδή πρός τά σχολεία της Κρήτης και ιδιαίτερα των Σφακίων, ύστερα από την ευχέρεια πού διέθετε στο Λιβόρνο, ως διαχειριστής του μεγάλου κληροδοτήματος που του είχε εμπιστευτεί η οικογένεια τού πλούσιου Λευκάδιου λόγιου Σπυρίδωνος Ζαμπέλιου.

 ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗ ΔΡΑΣΗ
Σέ ό,τι αφορά τα εκκλησιαστικά, ο Παρθένιος Κελαιδής είχε εργαστεί ενεργά για τη καταπολέμηση  τού προσηλυτισμού πού είχε εκδηλωθεί κατά τα χρόνια 1850-1860 στή Κρήτη από καθολικούς ιεραποστόλους. Εργάστηκε επίσης και για την ανασύσταση τής Επισκοπής Κισάμου  μεταβαίνοντας για τό σκοπό αυτό καί στη Κωνσταντινούπολη. Το ταξίδι του έφερε αποτέλεσμα και η Επισκοπή Κισάμου, επανιδρύθηκε 29 χρόνια μετά τή συγχώνευσή της μέ την Επισκοπή Κυδωνίας, (1831) και 39 χρόνια ύστερα από τον απαγχονισμό τού Επισκόπου Κισάμου Μελχισεδέκ. (1821) Κατά τό 1880 ο Παρθένιος εκλέγεται Επίσκοπος Κισάμου, εκλογή την οποία όμως δέν αποδέχεται, επειδή πιστεύει ότι μέ τήν παραμονή του στην Ιταλία, μπορεί να στηρίξει επωφελέστερα το κρητικό ζήτημα. Αγωνίστηκε επίσης, ώστε νά μή κλείσουν ορισμένες μονές Κρήτης, όπως είχε αποφασίσει ο Αρμοστής Πρίγκιπας Γεώργιος. Στο δε λεγόμενο Μητροπολιτικό θέμα, είχε πρωταγωνιστήσει ο Παρθένιος, ώστε η Εκκλησία της  Κρήτης, να μείνει υπό τη δικαιοδοσία του Οικουμενικού Πατριαρχείου.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ-ΣΥΓΚΡΟΥΣΗ  ΜΕ ΠΡΙΓΚΙΠΑ ΓΕΩΡΓΙΟ-ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΤΗ  ΣΥΡΟ (1905)
Με την επιστροφή του στην Ελλάδα ο Παρθένιος συνεργάζεται, παρεμβαίνει και συμβουλεύει  τη Μεταπολιτευτική  Κίνηση τού Μανούσου Κούνδουρου το 1895. Με τίς παρεμβάσεις του  δέ στις Ευρωπαϊκές Κυβερνήσεις, στους ναυάρχους, ιδιαίτερα τον Ιταλό Κανεβάρο στα Χανιά και  τον βασιλέα Γεώργιο καθώς και προς την ελληνική κυβέρνηση Ράλλη στήν Αθήνα, συμβάλλει  αποφασιστικά στην εγκαθίδρυση αυτονομίας στη Κρήτη ύστερα από τήν  Επανάσταση τού  1897 και τη κατοχή Ευρωπαϊκών Δυνάμεων. Κατά τη περίοδο τής Κρητικής Πολιτείας στη συνέχεια διορίζεται ως εφημέριος τού Αρμοστή Πρίγκιπα Γεωργίου, μέ τον οποίον όμως σύντομα συγκρούεται, λόγω τής απολυταρχικής διακυβέρνησης τού Πρίγκιπα. Ο Γεώργιος ζήτησε από το Μητροπολίτη Ευμένιο, τον εγκλεισμό τού Παρθένιου στη Μονή τής μετάνοιάς του (Γωνιά). Αλλά με τη βοήθεια φίλων του, ο Παρθένιος διέφυγε στήν Αθήνα σέ σύντομο δέ διάστημα απεβίωσε στη Σύρο. (Αύγουστος 1905) με ανεκπλήρωτο το όνειρο τής Ένωσης. Σημειώνεται ότι ο Παρθένιος Κελαιδής στήριξε μέχρι τέλους τον Ελευθέριο Βενιζέλο στό κίνημα τού Θερίσου.
Γενικότερα, τό βιβλίο του Αιδεσιμολογιώτατου . Αρχιμανδρίτη Συμεών Αυγουστάκη , αποτελεί  μιά ζωντανή, αναλυτική, τεκμηριωμένη βιογραφία ενός γενναίου κληρικού αφιερωμένου στή Κρήτη και στην Εκκλησία. Αλλά αποτελεί και χρήσιμη επίσης για τον αναγνώστη, πυκνή,  επικαιροποιημένη, με πλούσια βιβλιογραφία και πηγές, αναδρομή στη κρητική Ιστορία ενός σχεδόν αιώνα.. Ρίχνει φώς δε και σέ ορισμένα κρίσιμα θέματα πού δεν είχαν προσεγγιστεί σέ βάθος και σέ έκταση μέχρι σήμερα από τους ιστορικούς.  Όπως π.χ. το θέμα τής διαμάχης μεταξύ Ενωτικών και  Αυτονομιστών στη Κρήτη, η οποία (διαμάχη) αποτέλεσε οπωσδήποτε αρνητικό και ανασταλτικό παράγοντα των κρητικών Επαναστάσεων.
Σημειώνεται ότι στους προλόγους τού βιβλίου, ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Κισάμου καί Σελίνου κ.κ. Αμφιλόχιος χαιρετίζει την έκδοση υπογραμμίζοντας τή πολύπλευρη εθνική καί εκκλησιαστική προσφορά του Παρθένιου καθώς καί τή γενικότερη συμβολή τού Ορθόδοξου Κλήρου* για την επιτυχή  έκβαση τής  Ελευθερίας. " Ο Πρόεδρος εξάλλου καί Γενικός Διευθυντής τού Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών *ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΣ ΒΕΝΙΖΕΛΟΣ* κ. Νικόλαος Παπαδάκης στο χαιρετισμό του αναφέρεται στη πατριωτική δράση τού Παρθένιου, σέ όλα τα μέτωπα, υπενθυμίζοντας, ότι ο Παρθένιος * και μακριά από τή  Κρήτη διαδραμάτισε ρόλο Πρεσβευτή τής Επανάστασης του Θερίσου". Ο δέ Πρόεδρος τού Συλλόγου μελών Οικογένειας Κελαιδή, Εμμανουήλ Ν. Κελαιδής Πτέραρχος ε.α.. ευχαριστεί όλους τούς συντελεστές τής έκδοσης μέ πρώτον το συγγραφέα της. Εκφράζει δέ τήν υπερηφάνεια τής οικογένειας για τον βιογραφούμενο εκλεκτό ήρωα πρόγονό της. Αναφέρεται δέ και στις τιμητικές αφιερώσεις τού Συλλόγου προς τό Παρθένιο Κελαιδή, όπως δύο εκδόσεις μέχρι σήμερα και δύο προτομές τού Παρθένιου, μία στα Χανιά καί μία στ' Ασκύφου πού στήθηκαν με πρωτοβουλία του Συλλόγου. 
Κυριάκος Ροδουσάκης

 

20 ΜΑΙΟΥ 1941: MΙΑ ΖΩΝΤΑΝΗ ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΑΡΞΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΚΑΙ ΒΟΜΒΑΡΔΙΣΜΩΝ ΣΤΟ ΚΑΣΤΕΛΛΙ- 27 ΜΑΙΟΥ 1941 / 2 ΓΕΡΜΑΝΙΚΑ ΑΡΜΑΤΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΕΛΛΙ

 Γράφει ο Κυριάκος Ροδουσάκης
Mέ την ευκαιρία τής Επετείου για τη Μάχη τής Κρήτης παρουσιάζουμε μια πολύ ζωηρή και παραστατική μαρτυρία από την έναρξη τής μάχης και των γερμανικών βομβαρδισμών στο Καστέλλι την 20ή Μαίου 1941, από τη περιγραφή διερχόμενου από το Καστέλλι ήδη από τα τέλη Απριλίου 1941 μαζί με τη σύζυγό του, Έλληνα αξιωματικού κατευθυνόμενου προς την Αίγυπτο, όπως μεταφέρεται στο βιβλίο με τη βιογραφία τού Στρατηγού Εμμανουήλ Τζανακάκη, πού εξέδωσε ο πρόσφατα εκλιπών υιός τού Στρατηγού, Ιωάννης- Μίνωας Τζανακάκης., καθηγητής. (*ΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΤΖΑΝΑΚΑΚΗΣ-ΖΩΗ ΚΑΙ ΔΡΑΣΗ* Εκδόσεις ΕΠΙΜΕΤΡΟΝ Αθήνα 2024) Στη συνέχεια παραθέτουμε 5 φωτογραφίες από τη μεταφορά, προσόρμιση και αποβίβαση στο Καστέλλι την 27η Μαίου, 2 γερμανικών αρμάτων πού μετέφεραν με φορτηγίδα από τον Πειραιά Γερμανοί αξιωματικοί, από το βιβλίο τού Γερμανού ναυτικού συγγραφέα PETERSCHENK ( *ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ 1941-1945* Εκδόσεις EUROBOOKS Aθήνα 2008).

Όπως γράφει ο  συγγραφέας Ιωάννης- Μίνως Τζανακάκης* ο συνταγματάρχης Α. Ρέντης (μάλλον  από τη γνωστή οικογένεια Ρέντη της Κορινθίας) περιγράφει λεπτομερώς (στα απομνημονεύματά του Ρέντη Α.Γ. *Ο ΔΡΟΜΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΓΟΛΓΟΘΑΝ. ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ* Αλεξάνδρεια 1952) τη διαφυγή του από την Αθήνα και μετάβαση σέ παραλία  τής Πελοποννήσου, από εκεί με πλοιάριο στη δυτική Κρήτη, και την άφιξή στην  κωμόπολη Καστέλι, της Επαρχίας Κισάμου, όπου είχε βρει φιλοξενία με τη σύζυγό του στη  φιλόξενη οικία του ιατρού Ηλία Μαργαρίτη.. 

Τίς μέρες εκείνες, τέλη Απριλίου, ο συνταγματάρχης Α. Ρέντης συναντάται με τον στρατηγό Εμμανουήλ Τζανακάκη, ο  οποίος την εποχή εκείνη διαμένει οικογενειακώς στο Δραπανιά, είχε δε μόλις λάβει τη πρόταση να ορκιστεί ως  Υπουργός Στρατιωτικών στη Κυβέρνηση Εμμανουήλ Τσουδερού. Ο συνταγματάρχης Ρέντης περιγράφει λεπτομερώς και τα γεγονότα τής  δολοφονίας του Στρατηγού και Διοικητού της V Μεραρχίας Κρητών Γ. Παπαστεργίου στο  Καστέλλι την 29η  Απριλίου 1941. 

Παρατίθενται κατωτέρω μέρη της περιγραφής του πού αφορούν γεγονότα από τη Μάχη, αλλά και εμπειρίες πού  αποτελούν παράδειγμα του τι  έζησαν και υπέφεραν πολλοί από εκείνους πού ακολούθησαν το δρόμο του, για να μην υποστούν τη γερμανική κατοχή και για να αγωνιστούν στο εξωτερικό με τις συμμαχικές δυνάμεις και την ελεύθερη Κυβέρνηση για την εν καιρώ απελευθέρωση τής πατρίδας μας από τον γερμανικό, ιταλικό και βουλγαρικό ζυγό τής εποχής εκείνης.

Ευρισκόμενος στο Καστέλι Κισάμου την πρώτη μέρα της Μάχης της Κρήτης, 20η Μαΐου,  αναφέρει: «Στας 6:30 το πρωί έτοιμοι προς αναχώρησιν, πίνουμε τον καφέ μας. Έξαφνα ηκούσθη βόμβος αεροπλάνων όχι συνήθης. Οι καμπάνες κτυπούν συναγερμόν και ο κόσμος τρέχει στα καταφύγια. Δεν επρόκειτο περί συνήθους επιδρομής 1 ή 2 αεροπλάνων, ως καθημερινώς σχεδόν συνέβαινε. Εμέτρησα το πρώτον κύμα, άνω των 50, και ηκολούθουν και άλλα. Αρχίζει κατ' αρχάς σφοδρός βομβαρδισμός της κωμοπόλεως και αμέσως ρίψεις αλεξιπτωτιστών εις τον ανατολικόν χώρον, μεταξύ Καστελιού και Δραπανιά.Το τάγμα Καστελιού διοικούμενον από τον Συν/χην Παπαδημητρόπουλον αποτελούμενον από νεοσυλλέκτους κατά το πλείστον Κορινθίους σπεύδει εις τον χώρον της πτώσεως, και τη συνδρομή των προστρεξάντων γενναίων χωρικών, εξεκαθάρισαν, εις διάστημα ολιγώτερον της μιας ώρας μέχρις ενός τους ριφθέντας αλεξιπτωτιστάς. Ο Ταγ/χης Κουρκούτης μου αφηγείται εν λεπτομέρεια τα της διεξαχθείσης μάχης.

Ερρίφθησαν εν συνόλω 92 αλεξιπτωτισταί, και εις ολιγώτερον της ώρας διάστημα, οι 85 εφονεύθησαν, και 7 συνελήφθησαν αιχμάλωτοι τη επεμβάσει Νεοζηλανδού αξ/κού. Μου αναφέρει όμως συγχρόνως ότι ούτε έν φυσίγγιον υπάρχει εις το τάγμα, και αν ριφθούν και άλλοι αλεξιπτωτισταί, ασφαλώς θα επεκράτουν, ελλείψει πυρομαχικών (μας). Εγνώριζα ότι υπήρχε μεγάλη έλλειψις οπλισμού και πυρομαχικών, αλλ' όχι και μέχρι του σημείου οι

άνδρες των ταγμάτων νεοσυλλέκτων να έχουν ανά 10 φυσίγγια. Η πανωλεθρία αυτή ασφαλώς εγένετο αντιληπτή υπό των περιιπταμένων αεροπλάνων, και ουδεμία άλλη απόπειρα εγένετο ρίψεως.

    Από την κατεύθυνσιν του Μάλεμε ακούεται ο σάλος της διεξαγόμενης εκεί μάχης. Είναι το αεροδρόμιον, του οποίου υπεραμύνονται οι γενναίοι Νεοζηλανδοί και Αυστραλοί αποτελεσματικώς. Εις την άμυνάν των αυτήν έχουν συμπαραστάτας το τάγμα Μουρνιών και τους γενναίους Κρήτας χωρικούς προξενούντας κυριολεκτικώς θραύσιν εις τας τάξεις των εισβολέων.

Είναι αφάνταστος η λύσσα με την οποίαν επολέμησαν οι άνθρωποι αυτοί υπεραμυνόμενοι της τιμής των και της ελευθερίας των, και αν υπέκυψαν, τούτο οφείλεται αποκλειστικώς εις την έλλειψιν πυρομαχικών.

    Ο Αντ/χης Σιραδάκης μάχεται εις τις Μουρνιές και επιφέρει πανωλεθρίαν εις τους Γερμανούς. Ο Κουρκούτης συνδέεται τηλ/κώς με τον Σιραδάκην και ζητεί αποστολήν πυρομαχικών. Ο Σιραδάκης υπόσχεται. Εις δευτέραν απόπειραν τηλ/κής συνεννοήσεως οι Μουρνιές δεν απαντούν και η υπόσχεσις πυρομαχικών έμεινεν ανεκτέλεστος. Δεν περιγράφεται η απογοήτευσις και η αγανάκτησις η οποία κατέλαβε τους πάντας και προ παντός τους γενναίους χωρικούς οι οποίοι διησθάνοντο την υποδούλωσιν.

    Εις την περιοχήν Καστελιού ευτυχώς δεν εγένετο άλλη απόπειρα, εξηκολούθησεν όμως ο άγριος βομβαρδισμός του αμάχου πληθυσμού, από χαμηλού δε ύψους επολυβολούσαν τα γυναικόπαιδα που είχον καταφύγει εις τους ελαιώνας. Το τάγμα απεσύρθη προς την ορεινήν περιοχήν. Δεν μου ήτο δυνατόν να το ακολουθήσω, γιατί έπρεπε να έχω μαζύ μου και την Βάσω και εφ' όσον το τάγμα εβάδιζε προς το άγνωστον, και ίσως την αιχμαλωσίαν, αποφασίζω να μείνω. Την επομένην, εκτός του βομβαρδισμού, ουδεμία άλλη ενέργεια εσημειώθη. Παραμένουμε εντός χαράδρας γιατί τα αεροπλάνα ανενόχλητα ίπτανται εις ύψος 50 μ. και πολυβολούν τα πάντα. Ο Νίκος Ξηρουχάκης γνώστης της περιοχής και όλων των καταφυγίων, προτείνει να καταφύγουμε εις την σπηλιά του Αγιάννη. Φθάνουμε κατάκοποι έπειτα από πορείαν 2 ωρών περίπου και ευρισκόμεθα εν πλήρη ασφαλεία.

Εκεί είχον καταφύγει και άλλαι οικογένειαι προ ημών, μας παραχωρούν υποχρεωτικότατα μια καλή θέσι. Πώς μπορούμε να ξεχάσουμε τη συμπάθεια που μας περιέβαλλον οι άνθρωποι αυτοί; Εν ριπή οφθαλμού μας έφτιασαν ένα αναπαυτικό κρεβάτι από χόρτα και αποκαμωμένοι επέσαμε να κοιμηθούμε, εάν επιτρέπεται η λέξις. Μαξιλάρια πέτρες το έδαφος υγρόν και από

πάνω έσταζαν οι σταλακτίτες.

  Δεν ξέρω πώς εξελίσσονται αι επιχειρήσεις εις το υπόλοιπον μέρος της Νήσου, όμως έχων υπ' όψιν μου την έλλειψιν πυρομαχικών και οπλισμού, και την επιμονήν των Γερμανών, οι οποίοι εχρησιμοποίησαν εκατοντάδας αεροπλάνων διά την μεταφοράν στρατευμάτων και υλικού, κατέληγον εις το συμπέρασμα ότι η ατυχής Νήσος θα υπέκυπτε.

  Την 4ην ημέραν (της Μάχης) τμήματα γερμανικού μηχανοκινήτου πεζικού εφάνησαν εκ των υψωμάτων του Δραπανιά και με μέτρα ασφαλείας προχωρούσαν καταστρέφοντες ό,τι εύρισκον εμπρός τους σμήνος δε αεροπλάνων εβομβάρδιζε συστηματικώς το Καστέλι. Αντελήφθησαν το σπήλαιον όπου πολλοί περίεργοι, παρά τας συστάσεις μας εβγήκαν εκ του εμφανούς παρακολουθούντες τας κινήσεις των Γερμανών, και τότε συνέβη εκείνο που εφοβούμην. Οι Γερμανοί αντιληφθέντες την παρουσίαν ατόμων εις το σπήλαιον, ήρχισαν να βάλλουν καταιγιστικώς με όλμους. Θα είχαμε δε να θρηνήσουμε πολλά θύματα, εάν η είσοδος του σπηλαίου δεν ήτο έκκεντρος προς τον άξονα βολής. Πρέπει να φύγουμε. Ο μόνος ο οποίος μπορούσε να μας βγάλη από το αδιέξοδον ήτο ο αγαπητός Νίκος Ξηρουχάκης.

Αποφασίζει να πάμε εις τα Λιμπινιανά». Ο Ρέντης συνεχίζει με λεπτομέρειες τα της πορείας τους πεζή από δύσβατα μονοπάτια, με στάσεις σε χωριά για ανάπαυση, ύπνο και φαγητό, και τελικά, αφού εξασφάλισαν ταυτότητες από γερμανικές αρχές με τα λεωφορεία της γραμμής από τη δυτική έφτασαν στη νοτιοανατολική Κρήτη, αναζητώντας τρόπο διαφυγής προς την Αίγυπτο. Όπως συνέβαινε σε τέτοιες περιπτώσεις από ερημικό όρμο με κατάλληλο καπετάνιο, τις αρχές Οκτωβρίου, επιβιβάστηκαν με τη σύζυγό του και άλλους 10 σε ψαρόβαρκα που έμπαζε νερά και τελικά μετά 5 περίπου μέρες έφτασαν στη Μάρσα Ματρούχ, κοντά σε βρετανικό στρατόπεδο, κι από εκεί, με τη φροντίδα Βρετανών αξιωματικών, στην Αλεξάνδρεια και τελικά στο Κάιρο. Για λίγες μέρες έδωσε εκεί πληροφορίες για την εν Κρήτη

κατάσταση σε Άγγλους του ναυτικού και της ξηράς. Με σχετικό διάταγμα ανεκλήθη στην υπηρεσία και ανέλαβε τα καθήκοντα που όρισε ο αρχιστράτηγος. 

2 γερμανικά άρματα στο Καστέλλι-27 Μαίου 1941
Όπως προαναφέραμε, με την ευκαιρία της Επετείου παρουσιάζουμε επίσης 5 φωτογραφίες που είχαν τραβήξει Γερμανοί στρατιωτικοί, σχετικά με τη μεταφορά, προσόρμιση και αποβίβαση στο Καστέλλι  δύο γερμανικών αρμάτων τύπου. PzKpfwII (panzer) την 27η Μαίου 1941. 

Ύστερα από εντολή τού Γερμανού Ναυάρχου Σούστερ, ο ανθυποπλοίαρχος Εμερσον. επιστράτευσε ένα πορθμείο-φορτηγίδα στον Πειραιά από όπου αναχώρησε στις 26 Μαίου 1941 με τα δύο άρματα. Την επομένη το πορθμείο-φορτηγίδα ρυμουλκούμενο από το ρυμουλκό *Κένταυρος* έφτασε στο Καστέλλι. Αφού διέλυσαν το εμπρόσθιο περιτείχισμα τού καταστρώματος τα άρματα μπόρεσαν να αποβιβαστούν στη ξηρά, στη περιοχή του Τελωνείου όπως διακρίνουμε και στις φωτογραφίες. 

Διακρίνεται και η εκκλησία τού Τιμίου Σταυρού στη παραλία

Τίς επόμενες 3 μέρες τα άρματα προωθήθηκαν προς το Ηράκλειο, ενισχύοντας ουσιαστικά κατά τίς μάχες τους, το 1ο και 2ο Γερμανικό Σύνταγμα Αλεξιπτωτιστών. 

Οι φωτογραφίες και οι παραπάνω σχετικές πληροφορίες προέρχονται από το βιβλίο τού Γερμανού ερευνητή των επιχειρήσεων στη θάλασσα κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο PETER SCHENKμέ τίτλο *ΠΟΛΕΜΟΣ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ 1941-1945* Εκδόσεις *EUROBOOKS* (Ιπποκράτους 112. Μετάφραση Αθ. Κωνσταντίνου,) Αθήνα, 2008.