Β’ Μέρος.
Γράφει η Στέλλα Μαρινάκη
Ιστοριοδίφης
Στο συνέδριο της Βιέννης, όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη συνέχεια, τέθηκαν οι βάσεις για την Μετα-Ναπολεόντεια Ευρώπη, ύστερα από την ήττα του Βοναπάρτη και της Γαλλίας στη μάχη της Λειψίας (16-19 /10ου / 1813) που έμεινε στην Ιστορία ως η «Μάχη των Εθνών»! Στη διάρκεια του συνεδρίου αυτού (Οκτώβριος 1814 – Ιούνιος 1815) ο Καποδίστριας επεδίωκε να συναντά πλούσιους Έλληνες της Βιέννης με σκοπό να τους ενεργοποιήσει ώστε να βοηθήσουν οικονομικά την υπόδουλη πατρίδα τους, την οποία είχε συνεχώς στο νου του. Έγραφε σε επιστολή του της 5ης Μαΐου 1814:
«…λυπούμαι να βλέπω ότι ευρισκόμενος εδώ σωματικώς, η καρδία μου και το πνεύμα μου είναι συνεχώς, και τώρα περισσότερον παρά ποτέ, εν τω μέσω των συμπολιτών και στην αγκαλιά της Πατρίδος…».1
Συναντούσε διανοούμενους και μορφωμένους 2, ανάμεσά τους και τον λόγιο Αρχιμανδρίτη Άνθιμο Γαζή, εφημέριο της Ελληνορθόδοξης εκκλησίας της Βιέννης και εκδότη της εφημερίδας «Λόγιος Ερμής». Με τον οποίο συζητούσαν την έκδοση της μελέτης «Εκπαίδευση των Ελλήνων», στην οποία ο Καποδίστριας περιέγραφε τους τρόπους εφαρμογής της επηρεασμένος από τα Ελβετικά παιδαγωγικά πρότυπα σύμφωνα με το σύστημα «Πεσταλότσι».3
Η πολύμηνη παραμονή του Καποδίστρια στη Βιέννη, για τις ανάγκες του συνεδρίου, ήταν η αφορμή λοιπόν να συναντηθούν ξανά, ύστερα από τρία χρόνια, οι δύο αγαπημένοι φίλοι. Η Ρωξάνδρα που είχε φτάσει πρώτη στη Βιέννη, συνάντησε τους γονείς της (που διέθεταν σπίτι εκεί), και λίγες μέρες μετά έφτασε και ο αγαπημένος της Ιωάννης, που την επισκέφτηκε στην οικογενειακή οικία. Εκεί, τις ημέρες αυτές, έλαβε τέλος η ανεκπλήρωτη αγάπη τους και δόθηκαν αμοιβαίοι όρκοι της αιώνιας φιλίας και του κοινού τους αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας τους. Έθεσαν ως ύψιστους στόχους ζωής την περίθαλψη των δυστυχισμένων, την Παιδεία των Ελληνοπαίδων και την προετοιμασία του μορφωμένου ανθρώπινου δυναμικού που θα επάνδρωνε τις υπηρεσίες του απελευθερωμένου Ελληνικού κράτους. Εκείνος της ορκίστηκε ότι δεν θα έβαζε ποτέ καμιά άλλη γυναίκα στη ζωή του, διότι ο δικός του προορισμός ήταν μόνο η απελευθέρωση της Πατρίδας του και του υπόδουλου λαού της και ότι: «… μόνος του έπρεπε να βαδίσει τον δρόμο της προσφοράς και της θυσίας…», όπως η ίδια αναφέρει στα απομνημονεύματά της.
Το 1815 ο Καποδίστριας ίδρυσε την «Φιλόμουσο Εταιρεία» και η Ρωξάνδρα υπήρξε ένα από τα πρώτα και πλέον ενεργά μέλη της. Η συνεργασία τους υπήρξε ευεργετική για την Ελλάδα. Διεθνοποίησαν το πρόβλημα της Τουρκικής υποδούλωσης, τα δεινά των Ελλήνων, τις σφαγές και τις λεηλασίες, που οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες απέκρυβαν για να μην δυσαρεστήσουν τον Μέττερνιχ και να μην συγκρουστούν με την Οθωμανική αυτοκρατορία. Με χορηγίες του Καποδίστρια και της Ρωξάνδρας, μέσω της «Φιλομούσου Εταιρείας» σπούδαζαν ορφανά ελληνόπουλα σε Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια. Η ίδια μάλιστα συντόνιζε την Παιδεία αυτών των ορφανών Ελληνοπαίδων που είχαν μεταφερθεί σε διάφορες πόλεις (Τεργέστη, Λιβόρνο, Μασσαλία, Γενεύη, Βιέννη κ.ά.).
Λόγω κοινωνικών και πολιτικών πιέσεων από το περιβάλλον της αυλής η Ρωξάνδρα αναγκάστηκε στα τέλη του 1816 να παντρευτεί τον κόμητα Edling, εξάδελφο της Τσαρίνας Ελισάβετ και υπουργό εξωτερικών στην αυλή της Βαϊμάρης (που τελικά χώρισαν μετά από περίπου έναν χρόνο). Στο σπίτι τους φιλοξενούσε δεκάδες Έλληνες φοιτητές που τους παρείχε στέγη, τροφή, χρήματα και τους φρόντιζε σαν δικά της παιδιά!
Ο Καποδίστριας συνέχισε να την στηρίζει στο φιλανθρωπικό της έργο. Εισηγήθηκε μάλιστα στον Τσάρο Αλέξανδρο Α’ να βοηθήσει την Ρωξάνδρα στην προσπάθειά της αυτή, παραχωρώντας της 10.000 Ρωσικές «δεκατίνες», που αντιστοιχούσαν σε 10.000 στρέμματα: «..ερήμου και ακάρπου γης… ως ανταμοιβήν των υψηλών υπηρεσιών της εις την Αυτοκρατορικής Αυλήν…». Αυτή η άγονος περιοχή στην οποία κατοικούσαν εξαθλιωμένοι νομάδες, μετετράπη σε λίγα χρόνια με τις φροντίδες της Ρωξάνδρας και των κατοίκων, τους οποίους προσέλαβε στην υπηρεσία της, σε έναν επίγειο παράδεισο. Καλλιεργούσαν εκεί κάθε είδος οπωροφόρων δέντρων και λαχανικών. Στα απέραντα λιβάδια έβοσκαν κοπάδια προβάτων και βοοειδών. Σιτοβολώνες και αμπελώνες κάλυπταν τους λόφους ανάμεσα στα σπίτια των εργαζομένων.
Στα 10.000 αυτά στρέμματα προστέθηκαν αργότερα άλλα 60.000 που η ίδια αγόρασε, αναπτύχθηκαν μελισσοκομεία, οικοτεχνίες, λειτούργησαν νοσοκομεία, γηροκομεία, σχολεία, παρθεναγωνείο, φαρμακεία, ορθόδοξοι ναοί. Όλα παρέχονταν δωρεάν για τους κατοίκους! Αυτός ο επίγειος παράδεισος βρισκόταν στην περιοχή της Βεσσαραβίας, πέρα από τις κοιλάδες του ποταμού Δνείπερου και ονομαζόταν «Μαζύριον». Αυτή η περιοχή υπήρξε αναμφίβολα και ο δικός της παράδεισος, αφού εκεί ένιωθε ηρεμία και ευτυχία. Συνδύαζε την προσφορά της για τους συνανθρώπους της που είχαν ανάγκη με τις σκέψεις της για τον αγαπημένο της Ιωάννη. Ο αδελφός της Αλέξανδρος γράφει: «… η μεγαλεπήβολος εκείνη ψυχή εκεί μετέτρεψε τον πόνο της καρδιά της σε έργο αγάπης για τους συνανθρώπους της…».
Όταν ξέσπασε η επανάσταση στην Ελλάδα, οι επιστολές του Καποδίστρια και του αδελφού της Αλέξανδρου την κρατούσαν ενήμερη για τα γεγονότα. Και όταν πληροφορήθηκε ότι πρόσφυγες από την Ελλάδα έρχονταν στην Οδησσό, έφυγε αμέσως για να πάει εκεί να τους βοηθήσει. Με τη βοήθεια του αδελφού της, Αλέξανδρου, οργάνωσε το δύσκολο έργο της περίθαλψης, της στέγασης και της σίτισής τους. Από το «Μαζύριον» καθημερινά κατέφθαναν στην Οδησσό τρόφιμα, ενδύματα και φάρμακα για τις ανάγκες διαβίωσης των προσφύγων. Με την προτροπή της ο Υπουργός Παιδείας της Ρωσίας διέταξε έρανο από τον οποίο συγκεντρώθηκαν 1.000.000 ρούβλια! Το ποσό αυτό διατέθηκε για την περίθαλψη αρρώστων και την εξαγορά αιχμαλωσίας από την Αίγυπτο χιλιάδων φυλακισμένων αγωνιστών και γυναικόπαιδων κυρίως από την Χίο και την Κρήτη!
Με ενέργειες της Ρωξάνδρας οι κυρίες της αριστοκρατίας της Μόσχας ίδρυσαν φιλανθρωπικό σύλλογο με την ονομασία «Ευεργετική Εταιρεία» με πρόεδρο την ίδια. Με πρωτοβουλία του συλλόγου ιδρύθηκε ορφανοτροφείο και σχολείο εντός του για τα προσφυγόπουλα σε προάστιο της Μόσχας. Επίσης λειτούργησε και παρθεναγωνείο, όπου φοιτούσαν οι κόρες των ορθόδοξων ιερέων. Οι οποίες μετά την αποφοίτησή τους παντρεύονταν σπουδαστές Εκκλησιαστικών σχολών, όσοι επιθυμούσαν να χειροτονηθούν ιερείς! Οι άλλοι απόφοιτοι στέλνονταν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στην Ελληνοεμπορική Σχολή της Οδησσού, για να επανδρώσουν εμπορικές επιχειρήσεις. Επόμενη ενέργεια της ήταν η αγορά 100 στρεμμάτων σε προάστιο της Οδησσού για τη δημιουργία κοιμητηρίου.
Όταν το 1829 ξέσπασε η φοβερή επιδημία πανώλης στην περιοχή του «Μαζυρίου», η Ρωξάνδρα έσπευσε κοντά στους κατοίκους και οργάνωσε την περίθαλψή τους. Το ίδιο έπραξε και όταν η χολέρα κτύπησε την Οδησσό. Πηγαινοερχόταν ανάμεσα στις δύο περιοχές για να βοηθήσει, να συμπαρασταθεί και να εμψυχώσει τους ανθρώπους! Οι βιογράφοι της αναφέρουν χαρακτηριστικά: «Σε ολόκληρη την περιοχή του Μαζυρίου αλλά και σ’ όλη την επαρχία της Οδησσού, το όνομα της Ρωξάνδρας Στούρτζα-Εντλινγκ βρισκόταν στα χείλη όλων των ανθρώπων. Το πρόφεραν με αγάπη αληθινή, με μεγάλο σεβασμό και αίσθημα εμπιστοσύνης και ασφάλειας…». Αυτό το κοινωνικό της έργο άλλωστε, υπήρξε και ο μοναδικός σκοπός της ζωής της πλέον, όπως και ο πόθος της απελευθέρωσης της υπόδουλης πατρίδας. Όπως είχαν από κοινού αποφασίσει με τον αγαπημένος της Ιωάννη.
Στην Οδησσό η Ρωξάνδρα έμαθε πολύ αργότερα τα τραγικά νέα για την δολοφονία του Κυβερνήτη στο Ναύπλιο (27-09-1831). Αλλά και εκείνος δεν πρόλαβε να λάβει το τελευταίο της γράμμα, στο οποίο του εκμυστηρευόταν τους φόβους της και τα δυσοίωνα προαισθήματα της για τη ζωή του. Όταν η τελευταία επιστολή της έφτασε στο Ναύπλιο, ο μοναδικός της αγαπημένος, δεν βρισκόταν πια στη ζωή!
Γράφει η Στέλλα Μαρινάκη
Ιστοριοδίφης
Στο συνέδριο της Βιέννης, όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη συνέχεια, τέθηκαν οι βάσεις για την Μετα-Ναπολεόντεια Ευρώπη, ύστερα από την ήττα του Βοναπάρτη και της Γαλλίας στη μάχη της Λειψίας (16-19 /10ου / 1813) που έμεινε στην Ιστορία ως η «Μάχη των Εθνών»! Στη διάρκεια του συνεδρίου αυτού (Οκτώβριος 1814 – Ιούνιος 1815) ο Καποδίστριας επεδίωκε να συναντά πλούσιους Έλληνες της Βιέννης με σκοπό να τους ενεργοποιήσει ώστε να βοηθήσουν οικονομικά την υπόδουλη πατρίδα τους, την οποία είχε συνεχώς στο νου του. Έγραφε σε επιστολή του της 5ης Μαΐου 1814:
«…λυπούμαι να βλέπω ότι ευρισκόμενος εδώ σωματικώς, η καρδία μου και το πνεύμα μου είναι συνεχώς, και τώρα περισσότερον παρά ποτέ, εν τω μέσω των συμπολιτών και στην αγκαλιά της Πατρίδος…».1
Συναντούσε διανοούμενους και μορφωμένους 2, ανάμεσά τους και τον λόγιο Αρχιμανδρίτη Άνθιμο Γαζή, εφημέριο της Ελληνορθόδοξης εκκλησίας της Βιέννης και εκδότη της εφημερίδας «Λόγιος Ερμής». Με τον οποίο συζητούσαν την έκδοση της μελέτης «Εκπαίδευση των Ελλήνων», στην οποία ο Καποδίστριας περιέγραφε τους τρόπους εφαρμογής της επηρεασμένος από τα Ελβετικά παιδαγωγικά πρότυπα σύμφωνα με το σύστημα «Πεσταλότσι».3
Η πολύμηνη παραμονή του Καποδίστρια στη Βιέννη, για τις ανάγκες του συνεδρίου, ήταν η αφορμή λοιπόν να συναντηθούν ξανά, ύστερα από τρία χρόνια, οι δύο αγαπημένοι φίλοι. Η Ρωξάνδρα που είχε φτάσει πρώτη στη Βιέννη, συνάντησε τους γονείς της (που διέθεταν σπίτι εκεί), και λίγες μέρες μετά έφτασε και ο αγαπημένος της Ιωάννης, που την επισκέφτηκε στην οικογενειακή οικία. Εκεί, τις ημέρες αυτές, έλαβε τέλος η ανεκπλήρωτη αγάπη τους και δόθηκαν αμοιβαίοι όρκοι της αιώνιας φιλίας και του κοινού τους αγώνα για την απελευθέρωση της πατρίδας τους. Έθεσαν ως ύψιστους στόχους ζωής την περίθαλψη των δυστυχισμένων, την Παιδεία των Ελληνοπαίδων και την προετοιμασία του μορφωμένου ανθρώπινου δυναμικού που θα επάνδρωνε τις υπηρεσίες του απελευθερωμένου Ελληνικού κράτους. Εκείνος της ορκίστηκε ότι δεν θα έβαζε ποτέ καμιά άλλη γυναίκα στη ζωή του, διότι ο δικός του προορισμός ήταν μόνο η απελευθέρωση της Πατρίδας του και του υπόδουλου λαού της και ότι: «… μόνος του έπρεπε να βαδίσει τον δρόμο της προσφοράς και της θυσίας…», όπως η ίδια αναφέρει στα απομνημονεύματά της.
Το 1815 ο Καποδίστριας ίδρυσε την «Φιλόμουσο Εταιρεία» και η Ρωξάνδρα υπήρξε ένα από τα πρώτα και πλέον ενεργά μέλη της. Η συνεργασία τους υπήρξε ευεργετική για την Ελλάδα. Διεθνοποίησαν το πρόβλημα της Τουρκικής υποδούλωσης, τα δεινά των Ελλήνων, τις σφαγές και τις λεηλασίες, που οι Ευρωπαίοι διπλωμάτες απέκρυβαν για να μην δυσαρεστήσουν τον Μέττερνιχ και να μην συγκρουστούν με την Οθωμανική αυτοκρατορία. Με χορηγίες του Καποδίστρια και της Ρωξάνδρας, μέσω της «Φιλομούσου Εταιρείας» σπούδαζαν ορφανά ελληνόπουλα σε Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια. Η ίδια μάλιστα συντόνιζε την Παιδεία αυτών των ορφανών Ελληνοπαίδων που είχαν μεταφερθεί σε διάφορες πόλεις (Τεργέστη, Λιβόρνο, Μασσαλία, Γενεύη, Βιέννη κ.ά.).
Λόγω κοινωνικών και πολιτικών πιέσεων από το περιβάλλον της αυλής η Ρωξάνδρα αναγκάστηκε στα τέλη του 1816 να παντρευτεί τον κόμητα Edling, εξάδελφο της Τσαρίνας Ελισάβετ και υπουργό εξωτερικών στην αυλή της Βαϊμάρης (που τελικά χώρισαν μετά από περίπου έναν χρόνο). Στο σπίτι τους φιλοξενούσε δεκάδες Έλληνες φοιτητές που τους παρείχε στέγη, τροφή, χρήματα και τους φρόντιζε σαν δικά της παιδιά!
Ο Καποδίστριας συνέχισε να την στηρίζει στο φιλανθρωπικό της έργο. Εισηγήθηκε μάλιστα στον Τσάρο Αλέξανδρο Α’ να βοηθήσει την Ρωξάνδρα στην προσπάθειά της αυτή, παραχωρώντας της 10.000 Ρωσικές «δεκατίνες», που αντιστοιχούσαν σε 10.000 στρέμματα: «..ερήμου και ακάρπου γης… ως ανταμοιβήν των υψηλών υπηρεσιών της εις την Αυτοκρατορικής Αυλήν…». Αυτή η άγονος περιοχή στην οποία κατοικούσαν εξαθλιωμένοι νομάδες, μετετράπη σε λίγα χρόνια με τις φροντίδες της Ρωξάνδρας και των κατοίκων, τους οποίους προσέλαβε στην υπηρεσία της, σε έναν επίγειο παράδεισο. Καλλιεργούσαν εκεί κάθε είδος οπωροφόρων δέντρων και λαχανικών. Στα απέραντα λιβάδια έβοσκαν κοπάδια προβάτων και βοοειδών. Σιτοβολώνες και αμπελώνες κάλυπταν τους λόφους ανάμεσα στα σπίτια των εργαζομένων.
Στα 10.000 αυτά στρέμματα προστέθηκαν αργότερα άλλα 60.000 που η ίδια αγόρασε, αναπτύχθηκαν μελισσοκομεία, οικοτεχνίες, λειτούργησαν νοσοκομεία, γηροκομεία, σχολεία, παρθεναγωνείο, φαρμακεία, ορθόδοξοι ναοί. Όλα παρέχονταν δωρεάν για τους κατοίκους! Αυτός ο επίγειος παράδεισος βρισκόταν στην περιοχή της Βεσσαραβίας, πέρα από τις κοιλάδες του ποταμού Δνείπερου και ονομαζόταν «Μαζύριον». Αυτή η περιοχή υπήρξε αναμφίβολα και ο δικός της παράδεισος, αφού εκεί ένιωθε ηρεμία και ευτυχία. Συνδύαζε την προσφορά της για τους συνανθρώπους της που είχαν ανάγκη με τις σκέψεις της για τον αγαπημένο της Ιωάννη. Ο αδελφός της Αλέξανδρος γράφει: «… η μεγαλεπήβολος εκείνη ψυχή εκεί μετέτρεψε τον πόνο της καρδιά της σε έργο αγάπης για τους συνανθρώπους της…».
Όταν ξέσπασε η επανάσταση στην Ελλάδα, οι επιστολές του Καποδίστρια και του αδελφού της Αλέξανδρου την κρατούσαν ενήμερη για τα γεγονότα. Και όταν πληροφορήθηκε ότι πρόσφυγες από την Ελλάδα έρχονταν στην Οδησσό, έφυγε αμέσως για να πάει εκεί να τους βοηθήσει. Με τη βοήθεια του αδελφού της, Αλέξανδρου, οργάνωσε το δύσκολο έργο της περίθαλψης, της στέγασης και της σίτισής τους. Από το «Μαζύριον» καθημερινά κατέφθαναν στην Οδησσό τρόφιμα, ενδύματα και φάρμακα για τις ανάγκες διαβίωσης των προσφύγων. Με την προτροπή της ο Υπουργός Παιδείας της Ρωσίας διέταξε έρανο από τον οποίο συγκεντρώθηκαν 1.000.000 ρούβλια! Το ποσό αυτό διατέθηκε για την περίθαλψη αρρώστων και την εξαγορά αιχμαλωσίας από την Αίγυπτο χιλιάδων φυλακισμένων αγωνιστών και γυναικόπαιδων κυρίως από την Χίο και την Κρήτη!
Με ενέργειες της Ρωξάνδρας οι κυρίες της αριστοκρατίας της Μόσχας ίδρυσαν φιλανθρωπικό σύλλογο με την ονομασία «Ευεργετική Εταιρεία» με πρόεδρο την ίδια. Με πρωτοβουλία του συλλόγου ιδρύθηκε ορφανοτροφείο και σχολείο εντός του για τα προσφυγόπουλα σε προάστιο της Μόσχας. Επίσης λειτούργησε και παρθεναγωνείο, όπου φοιτούσαν οι κόρες των ορθόδοξων ιερέων. Οι οποίες μετά την αποφοίτησή τους παντρεύονταν σπουδαστές Εκκλησιαστικών σχολών, όσοι επιθυμούσαν να χειροτονηθούν ιερείς! Οι άλλοι απόφοιτοι στέλνονταν να συνεχίσουν τις σπουδές τους στην Ελληνοεμπορική Σχολή της Οδησσού, για να επανδρώσουν εμπορικές επιχειρήσεις. Επόμενη ενέργεια της ήταν η αγορά 100 στρεμμάτων σε προάστιο της Οδησσού για τη δημιουργία κοιμητηρίου.
Όταν το 1829 ξέσπασε η φοβερή επιδημία πανώλης στην περιοχή του «Μαζυρίου», η Ρωξάνδρα έσπευσε κοντά στους κατοίκους και οργάνωσε την περίθαλψή τους. Το ίδιο έπραξε και όταν η χολέρα κτύπησε την Οδησσό. Πηγαινοερχόταν ανάμεσα στις δύο περιοχές για να βοηθήσει, να συμπαρασταθεί και να εμψυχώσει τους ανθρώπους! Οι βιογράφοι της αναφέρουν χαρακτηριστικά: «Σε ολόκληρη την περιοχή του Μαζυρίου αλλά και σ’ όλη την επαρχία της Οδησσού, το όνομα της Ρωξάνδρας Στούρτζα-Εντλινγκ βρισκόταν στα χείλη όλων των ανθρώπων. Το πρόφεραν με αγάπη αληθινή, με μεγάλο σεβασμό και αίσθημα εμπιστοσύνης και ασφάλειας…». Αυτό το κοινωνικό της έργο άλλωστε, υπήρξε και ο μοναδικός σκοπός της ζωής της πλέον, όπως και ο πόθος της απελευθέρωσης της υπόδουλης πατρίδας. Όπως είχαν από κοινού αποφασίσει με τον αγαπημένος της Ιωάννη.
Στην Οδησσό η Ρωξάνδρα έμαθε πολύ αργότερα τα τραγικά νέα για την δολοφονία του Κυβερνήτη στο Ναύπλιο (27-09-1831). Αλλά και εκείνος δεν πρόλαβε να λάβει το τελευταίο της γράμμα, στο οποίο του εκμυστηρευόταν τους φόβους της και τα δυσοίωνα προαισθήματα της για τη ζωή του. Όταν η τελευταία επιστολή της έφτασε στο Ναύπλιο, ο μοναδικός της αγαπημένος, δεν βρισκόταν πια στη ζωή!
Σημειώσεις:
1. Ο Καποδίστριας εκφράζεται με πικρία κατά την συγκεκριμένη περίοδο, διότι ήλπιζε ότι το Συνέδριο της Βιέννης θα ασχολείτο, έστω και ελάχιστα, με το Ελληνικό ζήτημα και με τις βιαιότητες των Τούρκων, όπως είχε κάνει με το θέμα της Σερβίας. Οι προσπάθειές του να συμπεριληφθεί δεν τελεσφόρησαν με την δικαιολογία ότι: «εκρίθη άκαιρος να προβεί εις την ανακίνησιν τοιούτου ζητήματος η επιτροπή του Συνεδρίου…». Στην πραγματικότητα επικράτησε η πολιτική του Μέττερνιχ να μην διαταράξουν τα συμφέροντα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στην περιοχή, υπό τον φόβο της γενίκευσης των φιλελεύθερων κινημάτων στην Ευρώπη. Τα ανωτέρω διασώζει ο Αλέξανδρος Στούρτζας, αδελφός της Ρωξάνδρας, πιστός φίλος και συνεργάτης του Καποδίστρια και αργότερα βιογράφος του.
2. Άλλοι λόγιοι που συνεργάστηκαν με τον Καποδίστρια ήταν οι: Σταμάτης Βούλγαρης (πολεοδόμος), Ιάκωβος Ρίζος Νερουλός (συγγραφέας και πολιτικός), Γεώργιος Δουρούτης (έμπορος και πρόξενος στην Αγκώνα), Ιωάννης Δόμπολης (εθνικός ευεργέτης). Επίσης συνεργάστηκε με τον Ιρλανδό Γεωπόνο Στήβενσον για την εφαρμογή στην Ελλάδα καλλιέργειας γεώμηλων και σηροτροφίας.
3. Το εκπαιδευτικό σύστημα του Ελβετού παιδαγωγού Γιόχαν Πεσταλότσι βασιζόταν στην καλλιέργεια της γνώσης και του πνεύματος, σε συνδυασμό με τις πρακτικές δεξιότητες. Αποσκοπούσε στη συνεργασία των εκπαιδευτικών με τις οικογένειες των μαθητών σε κλίμα αλληλεγγύης.
Βιβλιογραφία:
Δημήτρη Γατόπουλου, «Ι. Καποδίστριας. Πρώτος Κυβερνήτης της Ελλάδος», έκδοση Εστίας, 1932.
Ελένης Κούκου, «Ο Καποδίστριας και η Παιδεία, Φιλόμουσος Εταιρεία της Βιέννης», Αθήνα 1958.
Της ιδίας, «Ι. Καποδίστριας. Ο άνθρωπος και ο διπλωμάτης (1800-1808)», Αθήνα 2001.
Αναστασοπούλου Μ., «Ρωξάνδρα Σ. Στούρτζα», Γυναίκες φιλέλληνες, Ε-Ιστορικά, 18 Μαρτίου 2004.
Χρήστου Λούκου, «Ι. Καποδίστριας. Μια απόπειρα ιστορικής βιογραφίας. Έκδοση ΜΙΕΤ (Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τράπεζας), 2009.
Παναγιώτη Πασπαλιάρη, «Ο Ιωάννης πίσω από τον Καποδίστρια», έκδοση Καθημερινής, 2014.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου