Γράφει η Στέλλα Μαρινάκη
Ιστοριοδίφης
Οι ιστορικοί μελετητές που ασχολούνται με τα δευτερεύοντα γεγονότα, τα χαρακτηρίζουν συνήθως «Τα απόκρυφα της Ιστορίας», τα οποία πολλές φορές θεωρούνται ασήμαντα εκ πρώτης όψεως, συχνά όμως διαφοροποιούν και καθορίζουν τα σπουδαιότερα. Ένα τέτοιο «αφανές» ή αν προτιμάτε «λιγότερο γνωστό» θέμα θα παρουσιάσουμε στο παρόν άρθρο.
Τις τελευταίες εβδομάδες προβάλλεται στους κινηματογράφους η ταινία – αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια (1776-1831). Ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής μας έδωσε μία σύντομη απεικόνιση της πολυτάραχης ζωής του, αφού, όπως είναι φυσικό, η περιορισμένη χρονική διάρκεια μιας ταινίας δεν επιτρέπει στον δημιουργό της να επεκταθεί σε όλα τα ζητήματα, ακόμη και αν ενδεχομένως το επιθυμούσε1. Σταχυολόγησε επομένως ορισμένα σημαντικά περιστατικά και γεγονότα της πολιτικής και διπλωματικής του διαδρομής με σεβασμό και αντικειμενικότητα στον σπουδαίο Έλληνα. Δεν παρέλειψε να φωτίσει και την ανθρώπινη πλευρά του, με τον χαρακτήρα του, την ευγένεια που τον διέκρινε και τις δύο μεγάλες του αγάπες: Αυτήν για την Ελλάδα, που επιθυμούσε διακαώς να την δει ελεύθερη, και σε προσωπικό επίπεδο, αυτήν για την Ρωξάνδρα Στούρτζα. Υπερίσχυσε τελικά η πρώτη αγάπη του, που εκφράστηκε με τον πόθο να προσφέρει τα πάντα για την πατρίδα. Τον ρόλο της Ρωξάνδρας απέδωσε πολύ επιτυχημένα, ομολογουμένως, η ταλαντούχος, νέα ηθοποιός Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη, όπως αντίστοιχα τον ρόλο του Ι. Καποδίστρια ο Αντώνης Μυριαγκός.
Ποια ήταν λοιπόν αυτή η αγαπημένη Ρωξάνδρα που «έκλεψε» την καρδιά του σπουδαίου αυτού πολιτικού άνδρα της Ελλάδας; Πρόκειται για μια «λιγότερο γνωστή» ιστορική πτυχή που σχετίζεται με τον Ελληνισμό της διασποράς κατά τα τέλη του 18ου αι και τις αρχές του 19ου. Ας την γνωρίσουμε:
Η Ρωξάνδρα γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 22 Οκτωβρίου 1786. Κόρη πάμπλουτου γαιοκτήμονα Σκαρλάτου (Καρόλου) Στούρτζα από το Ιάσιο της Μολδαβίας (που σήμερα ανήκει στη Ρουμανία) και της Σουλτάνας Μουρούζη, κόρης του Φαναριώτη ηγεμόνα της Μολδαβίας Κωνσταντίνου Μουρούζη. Η νεαρή Ρωξάνδρα μεγάλωσε στο Ιάσιο και στη Λευκορωσία, όπου βρίσκονται ο πύργος και τα κτήματα του παππού Μουρούζη. Κατά την περίοδο της εφηβείας της, ο πατέρας Σκαρλάτος πήρε την απόφαση να μετακομίσει με την οικογένεια του στην πρωτεύουσα της Ρωσίας, την Αγία Πετρούπολη, ώστε να διευκολυνθεί στις σπουδές και στην αποκατάσταση των 5 παιδιών του. Ο πατέρας διορίστηκε σύμβουλος Επικρατείας του Τσάρου Αλέξανδρου Α’ (1801-1825 στον θρόνο της Ρωσίας). Όσο για την Ρωξάνδρα φάνηκε από νωρίς η έφεσή της για τα γράμματα και τις τέχνες. Ξεχώρισε από μικρή ηλικία όχι μόνο για την ομορφιά της, αλλά και για την ευγένεια του χαρακτήρα της, τους καλούς τρόπους, το σπινθηροβόλο πνεύμα της, το μορφωτικό της επίπεδο. Δεν άργησε να γίνει αγαπητή στους κύκλους της Ρωσικής κοινωνίας της πόλης: Βιογράφοι της αναφέρουν πως:
«Κατείχε το μυστηριώδες εκείνο κλειδί που άνοιγε τις καρδιές όλων
Και η εμπιστοσύνη η οποία ενέπνεε γύρω της, επαξίως δικαίωνε την
Εκτίμησιν και την φιλίαν την οποίαν αποζητούσαν όλοι απ’ αυτήν…..»
Δεν άργησε όμως και ο καιρός, όπως ήταν φυσικό, την ξεχωριστή της προσωπικότητα να αντιληφθεί η κόμισσα Lieven, η οποία έσπευσε να προτείνει τον διορισμό της στα ανάκτορα, στη θέση της «Κυρίας επί των Τιμών» της γερμανικής καταγωγής Τσαρίνας Ελισάβετ, συζύγου του Αλέξανδρου Α’. Ήταν οι απαρχές του 19ου αι., στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του, το 1809. Η Ρωξάνδρα ήταν τότε 22 ετών ευρισκόμενη στην υπηρεσία της Τσαρικής αυλής. Διέθετε σπάνια χαρίσματα, ομορφιά, μόρφωση, γλωσσομάθεια, αριστοκρατική προσωπικότητα. Τον Γενάρη της χρονιάς αυτής φτάνει στην χιονισμένη πρωτεύουσα, προσκεκλημένος του Τσάρου, ο Έλληνας Κόμης, από την Κέρκυρα, Ιωάννης Καποδίστριας. Ο Τσάρος, γνωρίζοντας τις διπλωματικές και πολιτικές ικανότητες του ανερχόμενου Έλληνα κόμη, τον διόρισε αμέσως σύμβουλό του στο Υπουργείο Εξωτερικών. Ήταν μια όντως καθοριστική χρονιά για τη ζωή του.
Την περίοδο αυτή η οικογένεια Στούρτζα2 συνήθιζε κάθε εβδομάδα να παραθέτει επίσημα δείπνα στο αρχοντικό της με προσκεκλημένους προσωπικότητες των γραμμάτων, των τεχνών και της πολιτικής3. Αλλά και Ελλήνων που ζούσαν στην πόλη ή την επισκέπτονταν για εμπορικούς κ.α. λόγους4. Το κύριο μέλημα όλων αυτών των Ελλήνων ήταν οι επαφές τους με τη Ρωσική αριστοκρατία με σκοπό την εξεύρεση πόρων και τρόπων για την απελευθέρωση της υπόδουλης Ελλάδας. Σε ένα τέτοιο γεύμα παρευρέθηκε μία μέρα και ο Καποδίστριας, όπου συνάντησε για πρώτη φορά τη Ρωξάνδρα. Αναπτύχθηκε μεταξύ τους από την αρχή αμοιβαία εκτίμηση και συμπάθεια. Εκείνη θα γράψει αργότερα στα Απομνημονεύματά της:
«Ο κόμης Ι. Καποδίστριας ανήκει στους σπάνιους ανθρώπους των οποίων η γνωριμία σημειώνει σταθμό στη ζωή εκείνων που τον γνωρίζουν….».
Κατά την 3ετία που ο Καποδίστριας έμεινε στην υπηρεσία του Τσάρου ως σύμβουλος (1809-1811) συναντούσε συχνά την Ρωξάνδρα και σύμφωνα με τους βιογράφους του: «η φιλία τους μεγάλωνε ολοένα και περισσότερο, δεν ξεπέρασε όμως ποτέ τα όρια της βαθιάς αλληλοεκτίμησης….». Οι συζητήσεις τους για θέματα που απασχολούσαν και τους δύο ήταν πολύωρες. Το μείζον ζήτημα της απελευθέρωσης της Ελλάδας κυριαρχούσε σ’ αυτές, καθώς και η Παιδεία των Ελληνοπαίδων μετά την απελευθέρωση τους από τους Τούρκους. Ο Καποδίστριας της εμπιστευόταν τα σχέδια του και ζητούσε την γνώμη της σχετικά με τη δημιουργία «αλληλοδιδακτικών» σχολείων καθώς και «χειροτεχνειών», δηλαδή πρακτικών σχολείων με ειδικότητες (ξυλουργικής, σιδηρουργικής, υποδηματοποιίας, τυπογραφίας, ραπτικής, οικοδομικής κ.ά.), ώστε να αποκτήσουν τα παιδιά καλύτερες συνθήκες ζωής. Στα σχέδια του αυτά είχε την υποστήριξη του Ανδρέα Μουστοξύδη5 και του Αδαμάντιου Κοραή6. Στόχευε επίσης να χρησιμοποιήσει Ευρωπαίους γεωπόνους για να βελτιώσει τις υπάρχουσες καλλιέργειες και να εισάγει νέες όπως την πατάτα και το ρύζι.
Τον Σεπτέμβριο του 1811 ο Καποδίστριας διορίζεται στη Ρωσική Πρεσβεία της Βιέννης και τον Μάρτιο του 1812 Διευθυντής του διπλωματικού τμήματος στο Βουκουρέστι. Ενώ μετά τον Οκτώβριο του 1813 ο Τσάρος του αναθέτει να λύσει το πρόβλημα της ενοποίησης της Ελβετίας και τον προάγει σε Υπουργό των Εξωτερικών!
Έγραφε τότε η Ρωξάνδρα στα Απομνημονεύματά της: «…Εκείνος, ο Ένας, Μόνος, είναι τώρα μακριά μου…». Η Τσαρική αυλή την έπνιγε, ένιωθε βαθιά μοναξιά και η απέραντη Αγία Πετρούπολη δεν την χωρούσε πια. Έψαχνε τρόπους να φύγει μακριά της. Η μεγάλη ευκαιρία της δόθηκε όταν η Τσαρίνα Ελισάβετ της ζήτησε να την συνοδεύσει στη Γερμανία για να επισκεφθεί τους συγγενείς της. Δέχτηκε και έφυγε για την Ευρώπη. Φτάνοντας την πόλη Bruchsal την περίμενε γράμμα από τον Καποδίστρια μετά από πολύ καιρό. Την ενημέρωνε ότι στη Βιέννη τον Οκτώβριο του 1814 θα διεξαγόταν το Πανευρωπαϊκό Συνέδριο και ο ίδιος θα συμμετείχε, την προσκάλεσε επομένως για να συναντηθούν.
Να σημειώσουμε εδώ ότι το Συνέδριο της Βιέννης, που διήρκεσε από τον Οκτώβριο του 1814 έως τον Ιούνιο του 1815, ήταν καθοριστικό για τις πολιτικές εξελίξεις και το μέλλον της Ευρώπης μετά τον Ναπολέοντα. Συζητήθηκαν πολλά θέματα διακρατικών σχέσεων, όπως ενδεικτικά: το καθεστώς πλεύσης στα Δαρδανέλλια, η παραβίαση της συνθήκης του Βουκουρεστίου (του 1812) με τις σφαγές που διέπραξε η Οθωμανική αυτοκρατορία στη Σερβία, το καθεστώς της Πολωνίας κ.ά. φλέγοντα πολιτειακά ζητήματα. Στο συνέδριο αυτό αναδείχτηκε για άλλη μια φορά η μεγάλη διπλωματική ευφυΐα του Καποδίστρια απέναντι στις κρυφές επιδιώξεις των Αυστριακών (υπό την ηγεσία του Μέττερνιχ) και των Γάλλων (με εκπρόσωπο τον Ταλλεϋράνδο) εις βάρος των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών. Ο Καποδίστριας συνέβαλε, όπως και στην περίπτωση της ανεξαρτησίας της Ελβετίας, να ανακηρυχτεί η Πολωνία σε βασίλειο!
Σημειώσεις:
1. Ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής ειδικεύεται στις κινηματογραφικές βιογραφίες ιστορικών προσωπικοτήτων της Ελλάδας και πριν από τον «Καποδίστρια» έχει σκηνοθετήσει τις ταινίες: «Καβάφης», «Ελ Γκρέκο», «Ο θεός αγαπάει το χαβιάρι (που αναφερόταν στη ζωή του εθνικού ευεργέτη Ιωάννη Βαρβάκη) και «Καζαντζάκης».
2. Η οικογένεια Στούρτζα ήταν ιστορική οικογένεια Ελλήνων της Μολδαβίας με αριστοκρατικούς τίτλους (βογιάρων) από τον 15ο αι. Διαπρεπές μέλος του οίκου Στούρτζα ήταν ο Αλέξανδρος (1791-1854), αδελφός της Ρωξάνδρας, σπουδαίος λόγιος και διπλωμάτης με πλούσιο συγγραφικό έργο και στενός συνεργάτης του Ι. Καποδίστρια. Επίσης ο Δημήτριος (1833-1914) υπουργός και πρωθυπουργός της Ρουμανίας, συγγραφέας, ιστορικός – νομισματολόγος και Ακαδημαϊκός! Θεωρείται κορυφαία προσωπικότητα για την Ρουμανία στην οποία είχε αφομοιωθεί. Ακόμη άξιοι αναφοράς είναι οι: Ιωάννης, Αλέξανδρος, Μιχαήλ, ως ηγεμόνες της Μολδαβίας. Πολιτικοί, διανοούμενοι, λόγιοι υπήρξαν επίσης οι Γρηγόριος και Βασίλειος, συγγενείς της Ρωξάνδρας.
3. Ανάμεσα στις προσωπικότητες που παρευρέθηκαν στις συνεστιάσεις της οικογένειας Στούρτζα ήταν ο μεγάλος φιλέλληνας ποιητής Αλεξάντερ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν. Ο ποιητής της «Ελληνοπούλας» θαύμαζε το έργο και την προσωπικότητα του Ι. Καποδίστρια, ο οποίος μάλιστα ανταπέδιδε τον σεβασμό αυτό. Μεσολάβησε μάλιστα στον Τσάρο ώστε να μην εξοριστεί ο ποιητής στον Καύκασο για τις φιλελεύθερες ιδέες του, αλλά στις κοιλάδες πέρα από τον Δνείπερο ποταμό. Ο ίδιος ο Καποδίστριας μάλιστα του πλήρωσε τα εισιτήρια και τον έστειλε στη Βεσσαραβία, σε περιοχή που ανήκε στη Ρωξάνδρα Στούρτζα, με την υποχρέωση να βοηθά Έλληνες πρόσφυγες που κατοικούσαν στο Κισινιόφ της Μολδαβίας κατά την τριετή παραμονή του εκεί (1820-1823).
4. Όπως ο Άνθιμος Γαζής, εκδότης του «Λόγιου Ερμή», ο πρώην Άρτας επίσκοπος Ουγγαροβλαχίας Ιγνάτιος, τα αδέλφια Αλέξανδρος και Δημήτριος Υψηλάντης, ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ο Κ. Καμαρινός κ.ά. Επίσης Έλληνες οπλαρχηγοί από την Ήπειρο και την Ρούμελη.
5. Ο Ανδρέας Μουστοξύδης ήταν επίσης Κερκυραίος λόγιος και κλήθηκε από τον Κυβερνήτη για να συντάξει, μεταξύ άλλων, τον πρώτο νόμο περί προστασίας των αρχαιοτήτων στην Αίγινα το 1829.
6. Από το 1830 η στάση του Κοραή προς τον Καποδίστρια αλλάζει και τον κατηγορεί ανοικτά πλέον για την συγκεντρωτική διακυβέρνησή του.
Στο επόμενο: Το Β΄ μέρος
Ιστοριοδίφης
Οι ιστορικοί μελετητές που ασχολούνται με τα δευτερεύοντα γεγονότα, τα χαρακτηρίζουν συνήθως «Τα απόκρυφα της Ιστορίας», τα οποία πολλές φορές θεωρούνται ασήμαντα εκ πρώτης όψεως, συχνά όμως διαφοροποιούν και καθορίζουν τα σπουδαιότερα. Ένα τέτοιο «αφανές» ή αν προτιμάτε «λιγότερο γνωστό» θέμα θα παρουσιάσουμε στο παρόν άρθρο.
Τις τελευταίες εβδομάδες προβάλλεται στους κινηματογράφους η ταινία – αφιέρωμα στη ζωή και το έργο του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδας Ιωάννη Καποδίστρια (1776-1831). Ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής μας έδωσε μία σύντομη απεικόνιση της πολυτάραχης ζωής του, αφού, όπως είναι φυσικό, η περιορισμένη χρονική διάρκεια μιας ταινίας δεν επιτρέπει στον δημιουργό της να επεκταθεί σε όλα τα ζητήματα, ακόμη και αν ενδεχομένως το επιθυμούσε1. Σταχυολόγησε επομένως ορισμένα σημαντικά περιστατικά και γεγονότα της πολιτικής και διπλωματικής του διαδρομής με σεβασμό και αντικειμενικότητα στον σπουδαίο Έλληνα. Δεν παρέλειψε να φωτίσει και την ανθρώπινη πλευρά του, με τον χαρακτήρα του, την ευγένεια που τον διέκρινε και τις δύο μεγάλες του αγάπες: Αυτήν για την Ελλάδα, που επιθυμούσε διακαώς να την δει ελεύθερη, και σε προσωπικό επίπεδο, αυτήν για την Ρωξάνδρα Στούρτζα. Υπερίσχυσε τελικά η πρώτη αγάπη του, που εκφράστηκε με τον πόθο να προσφέρει τα πάντα για την πατρίδα. Τον ρόλο της Ρωξάνδρας απέδωσε πολύ επιτυχημένα, ομολογουμένως, η ταλαντούχος, νέα ηθοποιός Ηλέκτρα Φραγκιαδάκη, όπως αντίστοιχα τον ρόλο του Ι. Καποδίστρια ο Αντώνης Μυριαγκός.
Ποια ήταν λοιπόν αυτή η αγαπημένη Ρωξάνδρα που «έκλεψε» την καρδιά του σπουδαίου αυτού πολιτικού άνδρα της Ελλάδας; Πρόκειται για μια «λιγότερο γνωστή» ιστορική πτυχή που σχετίζεται με τον Ελληνισμό της διασποράς κατά τα τέλη του 18ου αι και τις αρχές του 19ου. Ας την γνωρίσουμε:
Η Ρωξάνδρα γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη στις 22 Οκτωβρίου 1786. Κόρη πάμπλουτου γαιοκτήμονα Σκαρλάτου (Καρόλου) Στούρτζα από το Ιάσιο της Μολδαβίας (που σήμερα ανήκει στη Ρουμανία) και της Σουλτάνας Μουρούζη, κόρης του Φαναριώτη ηγεμόνα της Μολδαβίας Κωνσταντίνου Μουρούζη. Η νεαρή Ρωξάνδρα μεγάλωσε στο Ιάσιο και στη Λευκορωσία, όπου βρίσκονται ο πύργος και τα κτήματα του παππού Μουρούζη. Κατά την περίοδο της εφηβείας της, ο πατέρας Σκαρλάτος πήρε την απόφαση να μετακομίσει με την οικογένεια του στην πρωτεύουσα της Ρωσίας, την Αγία Πετρούπολη, ώστε να διευκολυνθεί στις σπουδές και στην αποκατάσταση των 5 παιδιών του. Ο πατέρας διορίστηκε σύμβουλος Επικρατείας του Τσάρου Αλέξανδρου Α’ (1801-1825 στον θρόνο της Ρωσίας). Όσο για την Ρωξάνδρα φάνηκε από νωρίς η έφεσή της για τα γράμματα και τις τέχνες. Ξεχώρισε από μικρή ηλικία όχι μόνο για την ομορφιά της, αλλά και για την ευγένεια του χαρακτήρα της, τους καλούς τρόπους, το σπινθηροβόλο πνεύμα της, το μορφωτικό της επίπεδο. Δεν άργησε να γίνει αγαπητή στους κύκλους της Ρωσικής κοινωνίας της πόλης: Βιογράφοι της αναφέρουν πως:
«Κατείχε το μυστηριώδες εκείνο κλειδί που άνοιγε τις καρδιές όλων
Και η εμπιστοσύνη η οποία ενέπνεε γύρω της, επαξίως δικαίωνε την
Εκτίμησιν και την φιλίαν την οποίαν αποζητούσαν όλοι απ’ αυτήν…..»
Δεν άργησε όμως και ο καιρός, όπως ήταν φυσικό, την ξεχωριστή της προσωπικότητα να αντιληφθεί η κόμισσα Lieven, η οποία έσπευσε να προτείνει τον διορισμό της στα ανάκτορα, στη θέση της «Κυρίας επί των Τιμών» της γερμανικής καταγωγής Τσαρίνας Ελισάβετ, συζύγου του Αλέξανδρου Α’. Ήταν οι απαρχές του 19ου αι., στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του, το 1809. Η Ρωξάνδρα ήταν τότε 22 ετών ευρισκόμενη στην υπηρεσία της Τσαρικής αυλής. Διέθετε σπάνια χαρίσματα, ομορφιά, μόρφωση, γλωσσομάθεια, αριστοκρατική προσωπικότητα. Τον Γενάρη της χρονιάς αυτής φτάνει στην χιονισμένη πρωτεύουσα, προσκεκλημένος του Τσάρου, ο Έλληνας Κόμης, από την Κέρκυρα, Ιωάννης Καποδίστριας. Ο Τσάρος, γνωρίζοντας τις διπλωματικές και πολιτικές ικανότητες του ανερχόμενου Έλληνα κόμη, τον διόρισε αμέσως σύμβουλό του στο Υπουργείο Εξωτερικών. Ήταν μια όντως καθοριστική χρονιά για τη ζωή του.
Την περίοδο αυτή η οικογένεια Στούρτζα2 συνήθιζε κάθε εβδομάδα να παραθέτει επίσημα δείπνα στο αρχοντικό της με προσκεκλημένους προσωπικότητες των γραμμάτων, των τεχνών και της πολιτικής3. Αλλά και Ελλήνων που ζούσαν στην πόλη ή την επισκέπτονταν για εμπορικούς κ.α. λόγους4. Το κύριο μέλημα όλων αυτών των Ελλήνων ήταν οι επαφές τους με τη Ρωσική αριστοκρατία με σκοπό την εξεύρεση πόρων και τρόπων για την απελευθέρωση της υπόδουλης Ελλάδας. Σε ένα τέτοιο γεύμα παρευρέθηκε μία μέρα και ο Καποδίστριας, όπου συνάντησε για πρώτη φορά τη Ρωξάνδρα. Αναπτύχθηκε μεταξύ τους από την αρχή αμοιβαία εκτίμηση και συμπάθεια. Εκείνη θα γράψει αργότερα στα Απομνημονεύματά της:
«Ο κόμης Ι. Καποδίστριας ανήκει στους σπάνιους ανθρώπους των οποίων η γνωριμία σημειώνει σταθμό στη ζωή εκείνων που τον γνωρίζουν….».
Κατά την 3ετία που ο Καποδίστριας έμεινε στην υπηρεσία του Τσάρου ως σύμβουλος (1809-1811) συναντούσε συχνά την Ρωξάνδρα και σύμφωνα με τους βιογράφους του: «η φιλία τους μεγάλωνε ολοένα και περισσότερο, δεν ξεπέρασε όμως ποτέ τα όρια της βαθιάς αλληλοεκτίμησης….». Οι συζητήσεις τους για θέματα που απασχολούσαν και τους δύο ήταν πολύωρες. Το μείζον ζήτημα της απελευθέρωσης της Ελλάδας κυριαρχούσε σ’ αυτές, καθώς και η Παιδεία των Ελληνοπαίδων μετά την απελευθέρωση τους από τους Τούρκους. Ο Καποδίστριας της εμπιστευόταν τα σχέδια του και ζητούσε την γνώμη της σχετικά με τη δημιουργία «αλληλοδιδακτικών» σχολείων καθώς και «χειροτεχνειών», δηλαδή πρακτικών σχολείων με ειδικότητες (ξυλουργικής, σιδηρουργικής, υποδηματοποιίας, τυπογραφίας, ραπτικής, οικοδομικής κ.ά.), ώστε να αποκτήσουν τα παιδιά καλύτερες συνθήκες ζωής. Στα σχέδια του αυτά είχε την υποστήριξη του Ανδρέα Μουστοξύδη5 και του Αδαμάντιου Κοραή6. Στόχευε επίσης να χρησιμοποιήσει Ευρωπαίους γεωπόνους για να βελτιώσει τις υπάρχουσες καλλιέργειες και να εισάγει νέες όπως την πατάτα και το ρύζι.
Τον Σεπτέμβριο του 1811 ο Καποδίστριας διορίζεται στη Ρωσική Πρεσβεία της Βιέννης και τον Μάρτιο του 1812 Διευθυντής του διπλωματικού τμήματος στο Βουκουρέστι. Ενώ μετά τον Οκτώβριο του 1813 ο Τσάρος του αναθέτει να λύσει το πρόβλημα της ενοποίησης της Ελβετίας και τον προάγει σε Υπουργό των Εξωτερικών!
Έγραφε τότε η Ρωξάνδρα στα Απομνημονεύματά της: «…Εκείνος, ο Ένας, Μόνος, είναι τώρα μακριά μου…». Η Τσαρική αυλή την έπνιγε, ένιωθε βαθιά μοναξιά και η απέραντη Αγία Πετρούπολη δεν την χωρούσε πια. Έψαχνε τρόπους να φύγει μακριά της. Η μεγάλη ευκαιρία της δόθηκε όταν η Τσαρίνα Ελισάβετ της ζήτησε να την συνοδεύσει στη Γερμανία για να επισκεφθεί τους συγγενείς της. Δέχτηκε και έφυγε για την Ευρώπη. Φτάνοντας την πόλη Bruchsal την περίμενε γράμμα από τον Καποδίστρια μετά από πολύ καιρό. Την ενημέρωνε ότι στη Βιέννη τον Οκτώβριο του 1814 θα διεξαγόταν το Πανευρωπαϊκό Συνέδριο και ο ίδιος θα συμμετείχε, την προσκάλεσε επομένως για να συναντηθούν.
Να σημειώσουμε εδώ ότι το Συνέδριο της Βιέννης, που διήρκεσε από τον Οκτώβριο του 1814 έως τον Ιούνιο του 1815, ήταν καθοριστικό για τις πολιτικές εξελίξεις και το μέλλον της Ευρώπης μετά τον Ναπολέοντα. Συζητήθηκαν πολλά θέματα διακρατικών σχέσεων, όπως ενδεικτικά: το καθεστώς πλεύσης στα Δαρδανέλλια, η παραβίαση της συνθήκης του Βουκουρεστίου (του 1812) με τις σφαγές που διέπραξε η Οθωμανική αυτοκρατορία στη Σερβία, το καθεστώς της Πολωνίας κ.ά. φλέγοντα πολιτειακά ζητήματα. Στο συνέδριο αυτό αναδείχτηκε για άλλη μια φορά η μεγάλη διπλωματική ευφυΐα του Καποδίστρια απέναντι στις κρυφές επιδιώξεις των Αυστριακών (υπό την ηγεσία του Μέττερνιχ) και των Γάλλων (με εκπρόσωπο τον Ταλλεϋράνδο) εις βάρος των υπόλοιπων ευρωπαϊκών χωρών. Ο Καποδίστριας συνέβαλε, όπως και στην περίπτωση της ανεξαρτησίας της Ελβετίας, να ανακηρυχτεί η Πολωνία σε βασίλειο!
Σημειώσεις:
1. Ο σκηνοθέτης Γιάννης Σμαραγδής ειδικεύεται στις κινηματογραφικές βιογραφίες ιστορικών προσωπικοτήτων της Ελλάδας και πριν από τον «Καποδίστρια» έχει σκηνοθετήσει τις ταινίες: «Καβάφης», «Ελ Γκρέκο», «Ο θεός αγαπάει το χαβιάρι (που αναφερόταν στη ζωή του εθνικού ευεργέτη Ιωάννη Βαρβάκη) και «Καζαντζάκης».
2. Η οικογένεια Στούρτζα ήταν ιστορική οικογένεια Ελλήνων της Μολδαβίας με αριστοκρατικούς τίτλους (βογιάρων) από τον 15ο αι. Διαπρεπές μέλος του οίκου Στούρτζα ήταν ο Αλέξανδρος (1791-1854), αδελφός της Ρωξάνδρας, σπουδαίος λόγιος και διπλωμάτης με πλούσιο συγγραφικό έργο και στενός συνεργάτης του Ι. Καποδίστρια. Επίσης ο Δημήτριος (1833-1914) υπουργός και πρωθυπουργός της Ρουμανίας, συγγραφέας, ιστορικός – νομισματολόγος και Ακαδημαϊκός! Θεωρείται κορυφαία προσωπικότητα για την Ρουμανία στην οποία είχε αφομοιωθεί. Ακόμη άξιοι αναφοράς είναι οι: Ιωάννης, Αλέξανδρος, Μιχαήλ, ως ηγεμόνες της Μολδαβίας. Πολιτικοί, διανοούμενοι, λόγιοι υπήρξαν επίσης οι Γρηγόριος και Βασίλειος, συγγενείς της Ρωξάνδρας.
3. Ανάμεσα στις προσωπικότητες που παρευρέθηκαν στις συνεστιάσεις της οικογένειας Στούρτζα ήταν ο μεγάλος φιλέλληνας ποιητής Αλεξάντερ Σεργκέγεβιτς Πούσκιν. Ο ποιητής της «Ελληνοπούλας» θαύμαζε το έργο και την προσωπικότητα του Ι. Καποδίστρια, ο οποίος μάλιστα ανταπέδιδε τον σεβασμό αυτό. Μεσολάβησε μάλιστα στον Τσάρο ώστε να μην εξοριστεί ο ποιητής στον Καύκασο για τις φιλελεύθερες ιδέες του, αλλά στις κοιλάδες πέρα από τον Δνείπερο ποταμό. Ο ίδιος ο Καποδίστριας μάλιστα του πλήρωσε τα εισιτήρια και τον έστειλε στη Βεσσαραβία, σε περιοχή που ανήκε στη Ρωξάνδρα Στούρτζα, με την υποχρέωση να βοηθά Έλληνες πρόσφυγες που κατοικούσαν στο Κισινιόφ της Μολδαβίας κατά την τριετή παραμονή του εκεί (1820-1823).
4. Όπως ο Άνθιμος Γαζής, εκδότης του «Λόγιου Ερμή», ο πρώην Άρτας επίσκοπος Ουγγαροβλαχίας Ιγνάτιος, τα αδέλφια Αλέξανδρος και Δημήτριος Υψηλάντης, ο Εμμανουήλ Ξάνθος, ο Κ. Καμαρινός κ.ά. Επίσης Έλληνες οπλαρχηγοί από την Ήπειρο και την Ρούμελη.
5. Ο Ανδρέας Μουστοξύδης ήταν επίσης Κερκυραίος λόγιος και κλήθηκε από τον Κυβερνήτη για να συντάξει, μεταξύ άλλων, τον πρώτο νόμο περί προστασίας των αρχαιοτήτων στην Αίγινα το 1829.
6. Από το 1830 η στάση του Κοραή προς τον Καποδίστρια αλλάζει και τον κατηγορεί ανοικτά πλέον για την συγκεντρωτική διακυβέρνησή του.
Στο επόμενο: Το Β΄ μέρος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου