ΔΡ ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΝΥΦΑΝΤΑΚΗΣ/ ΟΤΑΝ Ο ΘΕΡΑΠΕΥΤΗΣ ΕΜΕΙΝΕ ΜΟΝΟΣ

Τι μπορεί να διδάξει η Γεθσημανή στη σύγχρονη ιατρική.
Η ιατρική αρχίζει πολύ πριν από τη διάγνωση και τελειώνει πολύ μετά τη θεραπεία. Στον πυρήνα της βρίσκεται η συνάντηση δύο ανθρώπων: ενός που υποφέρει και ενός που προσπαθεί να τον βοηθήσει. Από τη μία πλευρά βρίσκεται ο ασθενής με τον φόβο και την αγωνία του. Από την άλλη ο γιατρός,
που καλείται να πάρει αποφάσεις εκεί όπου δεν υπάρχουν βεβαιότητες. Ένα από τα πιο εντυπωσιακά φαινόμενα που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της ιατρικής είναι η αιματίδρωση: η σπάνια κατάσταση κατά την οποία, κάτω από ακραίο ψυχικό στρες, αίμα αναμειγνύεται με τον ιδρώτα. Το φαινόμενο αυτό συνδέθηκε ιστορικά με την αγωνία του Ιησού στη Γεθσημανή, λίγο πριν από τα Πάθη Του. Σήμερα η σύγχρονη βιβλιογραφία αναγνωρίζει ότι ακραία συναισθηματική φόρτιση μπορεί πράγματι να προκαλέσει τέτοιες σωματικές εκδηλώσεις.
Η ιστορία αυτή υπενθυμίζει ότι ο άνθρωπος πάσχει ως σύνολο. Η ίδια αγωνία που περιγράφεται στη Γεθσημανή συναντάται καθημερινά, με διαφορετικές μορφές, στα νοσοκομεία και στα κρεβάτια των ασθενών. Ο φόβος, η αγωνία και η μοναξιά δεν πληγώνουν μόνο την ψυχή· αφήνουν το αποτύπωμά τους και στο σώμα. Ίσως γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι η πιο γνωστή αναφορά αιματίδρωσης στην ιστορία συνδέεται με τη Γεθσημανή και τον άνθρωπο που η παράδοση ονομάζει Μέγα Ιατρό.
Κατά τη διάρκεια της δημόσιας δράσης Του θεράπευσε λεπρούς, έδωσε φως σε τυφλούς, σήκωσε παραλύτους και ανέστησε νεκρούς. Πάνω απ’ όλα, αποκατέστησε την αξιοπρέπεια ανθρώπων που είχαν χάσει την ελπίδα τους.
Κι όμως, όταν ήρθε η ώρα της δοκιμασίας, οι περισσότεροι έφυγαν.
Οι μαθητές διασκορπίστηκαν. Ο Πέτρος αρνήθηκε ότι τον γνωρίζει. Ο Ιούδας τον πρόδωσε. Κάτω από τον Σταυρό έμειναν ελάχιστοι: η μητέρα Του, ο Ιωάννης και λίγες πιστές μορφές.
Η εικόνα αυτή συγκλονίζει κυρίως για την ανθρώπινη αλήθεια που κρύβει.
Εκείνος που προσφέρει δεν ανταμείβεται πάντοτε με ευγνωμοσύνη. Και εκείνος που συγκρούεται με την υποκρισία συχνά βρίσκεται μόνος.
Για δεκαετίες η ιατρική βασιζόταν σε ένα πατερναλιστικό μοντέλο, όπου ο γιατρός αποφάσιζε και ο ασθενής ακολουθούσε. Σήμερα η θεραπευτική σχέση δεν θεμελιώνεται στην εξουσία αλλά στην εμπιστοσύνη. Η επιστημονική γνώση παραμένει απαραίτητη, όμως ο ασθενής δεν είναι μια διάγνωση ή μια εργαστηριακή τιμή,· είναι ένας άνθρωπος με δικαίωμα λόγου στις αποφάσεις που αφορούν την υγεία του. Ο γιατρός εξακολουθεί να καθοδηγεί, χωρίς όμως να αποφασίζει μόνος.
Ο William Osler έλεγε ότι ο σπουδαίος γιατρός δεν θεραπεύει τη νόσο αλλά τον άνθρωπο που πάσχει από αυτήν. Σήμερα θα μπορούσαμε να προσθέσουμε ότι ο καλός γιατρός γνωρίζει τις μελέτες, ενώ ο άριστος γνωρίζει τον άνθρωπο.
Οι κατευθυντήριες οδηγίες δείχνουν τον δρόμο, αλλά καμία δεν μπορεί να κρατήσει το χέρι ενός φοβισμένου ασθενούς. Παράλληλα η επιστήμη προοδεύει χάρη στα δεδομένα, αλλά και χάρη σε ανθρώπους που είχαν το θάρρος να υπερασπιστούν μια αλήθεια πριν αυτή γίνει ευρύτερα αποδεκτή.
Ένας από αυτούς ήταν ο Ignaz Semmelweis.
Χλευάστηκε όταν υποστήριξε ότι το πλύσιμο των χεριών από τους γιατρούς μπορούσε να σώσει τη ζωή χιλιάδων γυναικών κατά τον τοκετό.
Απομονώθηκε και πέθανε πριν δει τη δικαίωσή του. Σήμερα θεωρείται πρωτοπόρος της σύγχρονης πρόληψης των λοιμώξεων. Η πρόοδος σπάνια γεννιέται χωρίς αντίσταση.
Το ίδιο συμβαίνει και στις υπηρεσίες υγείας. Η διεκδίκηση της ποιότητας, η εφαρμογή κανόνων, η διαφάνεια και ο σεβασμός προς τον ασθενή δεν είναι πάντοτε δημοφιλείς επιλογές. Κάθε προσπάθεια αλλαγής διαταράσσει ισορροπίες και κάθε σύγκρουση με την αδιαφορία ή την υποκρισία έχει τίμημα.
Ίσως γι’ αυτό η μεγαλύτερη πρόκληση για έναν επαγγελματία υγείας δεν είναι μόνο να θεραπεύσει μια νόσο. Είναι να συνεχίσει να υπηρετεί τον άνθρωπο ακόμη και όταν συναντά αντίσταση, να παραμένει πιστός στις αξίες του και να αντέχει τη μοναξιά που συχνά συνοδεύει την ευθύνη.
Η αιματίδρωση της Γεθσημανής μας υπενθυμίζει ότι ο πόνος είναι πραγματικός. Η Σταύρωση ότι η προσφορά δεν προστατεύει πάντα από την αδικία. Και η Ανάσταση ότι η ελπίδα επιμένει ακόμη και όταν όλα μοιάζουν χαμένα.
Ίσως τελικά το σημαντικότερο μάθημα που μπορεί να αντλήσει η σύγχρονη ιατρική από τον Μέγα Ιατρό δεν είναι η δύναμη να θεραπεύει, αλλά η ικανότητα να βλέπει πέρα από την ασθένεια. Εκεί βρίσκεται η βαθύτερη έννοια της ιατρικής: όχι μόνο να προσθέτει χρόνια στη ζωή, αλλά να δίνει ζωή στα χρόνια· θυμίζοντας στον άνθρωπο ότι ακόμη και στις πιο δύσκολες  στιγμές δεν είναι μόνος του.

Δημήτρης Ανυφαντάκης, MSc, PhD
Ιατρός Γενικής / Οικογενειακής Ιατρικής
Συντονιστής Επιστημονικής Λειτουργίας Κέντρου Υγείας Κισσάμου

Βιβλιογραφία
1. Anyfantakis D, Tsoucalas G, Karelis A, Papazoglou N, Spandidos DA, Krasagakis K, Symvoulakis E. Diapedesis leading to hematidrosis due to abrupt emotional suffering (Review). Experimental and
Therapeutic Medicine. 2024; 28(6):453.
2. Symvoulakis EK, Anyfantakis D, Markaki A. Patient-centered decisions in primary care: from necessity to realism. JAMA Internal Medicine. 2014;174(3):474.
3. Anyfantakis D, Symvoulakis EK. Medical decision and patient's preference: 'much ethics' and more trust always needed. International Journal of Medical Sciences. 2011;8(4):351-352.
4. Ignaz Semmelweis. The Etiology, Concept and Prophylaxis of Childbed Fever. 1861.