ΤΟ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΤΗΝ ΚΙΣΑΜΟ ΤΟΥ 5ου & 6ου ΑΙΩΝΑ

Δύο από τις πολλές επιτύμβιες επιγραφές που έχουν βρεθεί στο παλιαοχριστιανικό νεκροταφείο της πόλης της Κισάμου (οικόπεδο Ραισάκη στην Καμάρα) και επιβεβαιώνει την ύπαρξη οργανωμένης χριστιανικής κοινότητας και μεγάλου ναού στην περιοχή κατά την βυζαντινή περίοδο.

1η Επιτύμβια επιγραφή του διακόνου Αναστασίου (5ος-6ος αι.). Καστέλι Κισάμου.
« Σε αυτόν τον τάφο αναπαύεται ένας άνδρας ευσεβής και αφοσιωμένος στους φίλους του. Πέταξε προς τον Θεό, βυθίζοντας τη χήρα μητέρα του στη θλίψη. Είναι ο πιστός Αναστάσιος, που ασκούσε το λειτούργημα του διακόνου... ».

2η Επιτύμβια επιγραφή του πρεσβυτέρου Παύλου (5ος- 6ος αι.). Καστέλι Κισάμου.
«Πράγματι υπήρξε πιστός και ευλαβής ο Παύλος, ο ιερέας αυτής της εκκλησίας. Πέρασε τη ζωή του με σεμνότητα, αφιερωμένος στις καλές πράξεις. Εγκατέλειψε τον επίγειο κόσμο και ακολούθησε το δρόμο του ουρανού. 
Όσιε Πατέρα, δείξε έλεος και δώσε του άφεση αμαρτιών. Τελείωσε τη ζωή του ειρηνικά στις 3 Οκτωβρίου ....., την 6η ινδικτιώνα. Ετών 85

Ο ιερέας απεβίωσε σε προχωρημένη* για την εποχή ηλικία (85 ετών), στις 3 Οκτωβρίου, ....την 6η Ινδικτιώνα**
* Προχωρημένη ηλικία γιατί στις περισσότερες επιτύμβιες πλάκες που υπάρχουν και έχω δημοσιεύσει παλαιότερα η ηλικία των νεκρών δεν ξεπερνούσε ποτέ τα 40 χρόνια. 
**Η «ινδικτιών» ήταν ένας 15ετής κύκλος ενός  διοικητικού ημερολογίου που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι και οι Βυζαντινοί για τη χρονολόγηση των γεγονότων και των εγγράφων. Αν πέθανε τον 5ο αιώνα οι πιθανές χρονολογίες είναι ή το 408, 423, 438, 453, 468, 483 ή 498 μ.Χ.
Αν πέθανε τον 6 αιώνα οι πιθανές χρονολογίες είναι ή το 513, 528, 543, 558, 573 ή 588 μ.Χ.
Φυσικά απ' αυτές τις εκκλησίες που δεν ήταν μια ή δύο στην πόλη αλλά πολύ περισσότερες δεν έχουν βρεθεί και πολλά ..οι περισσότερες έγιναν πέτρες για σπίτια και τζαμιά. Το μόνο που δεν πείραξαν ήταν οι τάφοι..που μαρτυρούν την ιστορία της πόλης. 
Όλα αυτά και άλλα πολλά στο Βυζαντινό μουσείο Χανίων και στην προσπάθεια που είχε κάνει ο αξέχαστος Μιχάλης Ανδριανάκης...και φυσικά συνεχίζεται

ΣΙΓΑ ΝΑ ΜΗΝ ΠΑΩ ΝΑ ΑΓΟΡΑΣΩ ΑΜΜΟΥΤΣΕΣ

 
Επειδή κάποιοι με ρωτάτε γιατί δεν έχει αρχαία από την άσπρη γραμμή και κάτω ως την θάλασσα στην πόλη της Κισάμου που όπου και να σκάψεις αλλού βρίσκεις αρχαία ...τους υπενθυμίζω ότι απλά αυτά τα εδάφη είναι νέα ..είναι η νέα γη της Κισάμου και δημιουργήθηκαν οταν ανυψώθηκε* η Κρήτη εξαιτίας του σεισμού του 365μ.Χ  που έγινε 12 μίλια δυτικά της Φαλάσαρνας 
Τα εδάφη αυτά τα χρόνια αυτά αλλά και σήμερα παρά τις προσχώσεις είναι αμμώδη και εκείνα τα χρόνια μετά το 365 δεν είχαν την γνώση, ούτε τα υλικά, πολύ δε περισσότερο την ικανότητα να τα κτίσουν.
Έτσι έμειναν φυσικά ως και πριν κάμποσα χρόνια αφού και οι παππούδες μας την ίδια γνώμη είχαν ..
- Σιγά να μην πάω να αγοράσω "αμμούτσες"; 
Το ποιος έχασε και ποιος κερδίζει σήμερα το ξέρουμε..

Από τον χάρτη του Moniani που είναι του 1630 βλέπουμε την νέα γη που δεν τόλμησε ποτέ κανένας να κτίσει ούτε καν οι Βενετοί!!
Φυσικά τα κατοπινά χρόνια ήταν δύσκολο και εξαιτίας της πειρατείας στην περιοχή αφού ο Μπαρμπαρόσα ουκ ολίγες φορές είχε επισκεφτεί την Κίσαμο και για να πάρει κρασί αλλά και να διασκεδάσει.
* Στην πόλη της Κισάμου η ανύψωση είναι από 5-7 μέτρα στα νότια του Δήμου μας η ανύψωση είναι μεγαλύτερη και πάνω από τα 8 μέτρα ..
Με απλά λόγια όλες οι παραλίες είναι νέα γη...από το Λαφονήσι ως την Φαλάσαρνα και τον Μπάλο...Η παραλία της Παχιάς Άμμου στην  Φαλάσαρνα για παράδειγμα ήταν ένας γκρεμός

Η ΠΡΟΤΟΜΗ ΤΟΥ ΣΚΑΛΙΔΗ ΣΤΗΝ ΣΚΑΛΙΔΗ

 Ο Σκαλίδης στην Σκαλίδη.
Στις 14 Μαΐου 1962 σε μια σπουδαία τελετή έγιναν τα αποκαλυπτήρια της προτομής του Αναγνώστη Σκαλίδη στην πόλη της Κισάμου... μετά απο εκείνη την μέρα ο δρόμος που ως και εκείνη την μέρα ήταν γνωστός ως το τσαρσί της Κισάμου ονομάστηκε προς τιμή του Ηρώα Σκαλίδη.
Ο Αναγνώστης (Εμμ.) Σκαλίδης του Γεωργίου, γεννήθηκε το 1822 στα Κύθηρα. Ακολούθησε τον θείο του Αναγνώστη Παπαγαννακη από την εποχή των μουρνιδών 1833 και έκτοτε σε όλες τις συνελεύσεις. Η ανδρεία και η ευφυΐα του, τον ανέδειξαν οπλαρχηγό και ήρωα μυθικό στις διάφορες συγκρούσεις με τους κατακτητές. Εξελέγη γενικός αρχηγός Κίσσαμου και πρώτος πρόεδρος της Κρητικής βουλής. Με την συγχωριανή του Ελένη Μποτώνη απέκτησαν επτά κορίτσια και ένα αγόρι.
Αρχηγός δικού του σώματος πολεμιστών έλαβε μέρος σε σαράντα μάχες με τους κατακτητές. Πέθανε στην Αθήνα την 30η Νοεμβρίου 1901 - εορτή του Αγίου Ανδρέα (και ημέρα γεννήσεως του). Ετάφη με τιμές στρατηγού. Προτομές του κοσμούν πλατείες στα Χανιά, στο Καστέλι Κίσσαμου και στα Περιβόλια. Τα οστά του Ήρωα της επαρχίας μας, μεταφέρθηκαν από την Αθήνα και ετάφησαν στην εκκλησία του Αγίου Ιωάννου στα Περβόλια, πολύ αργότερα.
Για την προτομή υπήρχε ένα ερώτημα πολύ δύσκολο αλλά όχι ακατόρθωτο να απαντηθεί...
Ποιος την φιλοτέχνησε;
Σήμερα διαβάζοντας ένα βιβλίο του Μακαριστού Ειρηναίου βρήκα ότι την προτομή την φιλοτέχνησε ο Ιωάννης Κανακάκης και στοίχισε 45.000 δρχ το 1959 και όλα τα χρήματα μαζεύτηκαν από έρανο.
Στα εγκαίνια της προτομής του Σκαλίδη λόγο εκφώνησε ο μακαριστός Ειρηναίος.

Ο λόγος κατά την τοποθέτηση της προτομής του Αναγνώστη Σκαλίδη, στην Κίσαμο από τον Μακαριστό Ειρηναίο.

Αναγνώστη της Εκκλησίας και παλληκάρι της Πατρίδος.

Το μνημείον σου αυτό θα ταίριαζε ίσως να στηθεί καλύτερα σε μια ψηλή βουνοκορφή των αγαπημένων σου Ινναχωρίων  και δίπλα στις γιγάντιες καστανιές κάτω απο τις οποίες τόσες φορές βρήκες δροσιά και ανάπαυση στους μόχθους των μαχών και των αγώνων σου. Όμως επροτιμήσαμε να σε στήσωμε εδώ στην πρωτεύουσα, στην καρδιά της Επαρχίας σου, και στην αυτή στράτα. Και για μας προσωπικώς αυτό ενέχει ένα βαθύ συμβολισμό. Ζούμε σε μια εποχή που η ανθρωπότης ολόκληρος και οι λαοί της χωριστά φαίνονται σα να έχουν χάσει τους δρόμους της ζωής. Η ελευθερία, το δίκαιον, η ειρήνη και ο ανθρωπισμός κατεπατήθησαν, εκινδύνευσαν και κινδυνεύουν, δυστυχώς, πολλή και στην εποχή μας και χρειάζεται πολύ φως και πολλή ανδρεία δια να μην απωλέσει καὶ πάλιν η ανθρωπότης τα μεγάλα καὶ αιώνια αυτά ιδεώδη της.

Και οταν οι λαοί χάνουν τους δρόμους των, τότε οι ήρωες και οι Άγιοι των λαών πρέπει να κατεβαίνουν χαμηλά να μας βοηθούν να βρίσκομαι τους χαμένους αυτούς δρόμους της ζωής και να συνεχίζουμε την αλάνθαστη πορεία της.

Κάθου λοιπόν και συ Αναγνώστη Σκαλίδη σ' αυτό το δρόμο και δείχνε στους διαβάτες του τ' άρματα και τη λεβεντιά σου.

Σε μια εποχή που θέλει να ξαρματώνει αδιάκοπα την ανθρώπινη ψυχή από το φως καὶ τα αιώνια ιδανικά της, σε μια εποχή που ζητά να ξαρματώσει και τη ψυχή του λαού μας απο την αγνότητα, απο την αυτοπεποίθηση και τον δυναμισμό της, εσυ Αναγνώστη Σκαλίδη κράτα τα όπλα σου καὶ φοβέριζε και παράγγελνε και εμπόδιζε από το κατρακύλισμα. Από το δρόμο αυτό θα περνούν καθημερινά οι ζευγάδες καὶ οι βοσκοί της Επαρχίας σου. Μάθε τους ν' αγαπούν καὶ να μην αφήνουν το χώμα που εσυ επότισες με τους αγώνες σου.

Από το δρόμο αυτό θα περνούν καθημερινά οι Δάσκαλοι και οι Πνευματικοί τῆς Επαρχίας σου. Θύμιζε τους πώς έχουν καθήκον ιερὸν να ημερώνουν καὶ να ελευθερώνουν την ψυχήν του λαού της από ελαττώματα καὶ αδυναμίες καὶ να προαγάγουν το πνεύμα της. Από το δρόμο αυτό θα περνούν αδιάκοπα οι νέοι καὶ οι νέες της Επαρχίας σου. Θύμιζε τους τή λεβεντιά, την αγνότητα, την ανθρωπιά της Κρήτης καὶ το αδούλωτο φρόνημά της. Σύ πού αγωνίστηκες καὶ μόχθησες για την ελευθερία του τόπου αυτού, σύ που είσαι ήδη στεφανωμένος με τον αμάραντο στέφανον της Πατριωτικής τιμής και Δόξης, έχεις το δικαίωμα να συμβουλεύεις, να καλείς προς μίμησιν καὶ να φρονηματίζεις.

Αγαπητοί μου Κισαμίται

Θεωρώ εαυτὸν ευτυχή διότι αξιούμαι να στήσω σήμερον μαζί σας το Μνημείον αυτο στον Αναγνώστη Σκαλίδη, στο μεγαλύτερο και διαπρεπέστερο σε πολεμικήν ανδρεία τέκνον της Επαρχίας. Και μ' αρέσει πάλι να βλέπω και σ' αυτό ακόμα ένα συμβολισμό πως με τη δική μου συμπαράσταση θα δυνηθούμε να στήσουμε παντού υψηλά καὶ το φρόνημα τῆς Επαρχίας που ο λαϊκός της τραγουδιστής την υμνεί με τους συγκινητικούς στίχους του.

"Εσυλλογίστηκα καὶ γω για να εξιστορίσω Κίσαμο την εικόνα σου νὰ τήνε ζωγραφήσω". Καί με βερνίκι χρυσικό να τηνέ βερνικώσω καὶ μάλαμα βενέτικο να την περιχρυσώσω. Κίσαμο μάνα των φτωχών παρηγοριά των ξένων είσαι ένα καταφύγιο γιὰ τον κατατρεγμένο. ᾿Εσύ 'σαι ένα χρυσό δεντρί πούχεις κλαδιά μεγάλα καὶ τρέχει ἀπ' τη ρίζα σου το μέλι καὶ το γάλα.

 *Ένδεκα Κάστρα τούρκικα στους κόλπους σου κτισμένα πώς είσαι ελληνικής φυλής το μαρτυρὰ ενα ενα."

Ευχαριστώ το Θεὸν που μ' έστειλε να διακονήσω αυτή την Ιστορική καὶ ωραία Επαρχία, τον παρακαλώ να την ευλογεί και να την φυλάει, της αφιερώνω τη ζωή και την καρδιά μου και αναφωνώ εμπρὸς εις το Μνημείο του ενδόξου Αρχηγού της

Ζήτω η Κίσαμος (27 Μαΐου 1962)

῾Ο Κισάμου καὶ Σελίνου Ειρηναίος

Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΤΙΜΙΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ ΣΤΟ ΒΕΝΕΤΣΙΑΝΙΚΟ ΦΡΟΥΡΙΟ

 Άγνωστη η ιστορία της εκκλησίας του Τιμίου Σταυρού που υπήρχε εκτός του Βενετσιάνικου φρουρίου Κισάμου, και στις φωτογραφίες του 1896 φαίνεται καθαρά ότι βρισκόταν στην θέση της και δίπλα από το τζάμι της πόλης. 
Το ενδεχόμενο να έπεσε λίγο μετά και την οικοπεδοποίηση του φρουρίου είναι πολυ πιθανόν ..καθώς...
Την εποχή της Κρητικής πολιτείας, 1898-1913 φαίνεται ότι η ανάγκη για οικιστική ανάπτυξη της Κισσάμου οδήγησε σε πιέσεις για την αξιοποίηση εκτάσεων γύρω και εντός του παλαιού Ενετικού Φρουρίου. Ο Ευστράτιος Γεωργιλαδάκης, ως βουλευτής της περιοχής, πρωτοστάτησε σε νομοθετικές και διοικητικές πρωτοβουλίες για την ένταξη αυτών των περιοχών στο σχέδιο πόλης ... και το αποτέλεσμα το βλέπουμε .... αποκτήσαμε οικόπεδα και ο βουλευτής ένα δρόμο προς χάρη του και μάλιστα εκτός του φρουρίου. 
(Νομός 332 «Περί σχεδίου πόλεων, κωμοπόλεων και χωρίων» της Κρητικής Πολιτείας, ο οποίος δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Κρητικής Πολιτείας στις 5 Απριλίου 1901).
Τα επόμενα χρόνια από το 1901 οι μπουρλοτιέρηδες (είναι γνωστά και τα ονόματα αυτών που έβαζαν τους δυναμίτες) της Κισάμου κατάφεραν να ξεπαστρέψουν το 80% του Τουρκικού φρουρίου κατά 100% του Βενετσιάνικου, κατέστρεψαν ακόμα τον μιναρέ*, τις φυλακές όλα τα οικοδομήματα εντός του Βενετσιάνικου φρουρίου που ήταν ο Ιταλικός στρατώνας και φυσικά την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού. 

Από την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού σώζεται σήμερα ένα μικρό εικονοστάσι στο αδιέξοδο της οδού Αρετά.
* Η φωτογραφία του 1886 διαψεύδει σε πολλούς παλιούς που υποστήριξαν ότι ο μιναρές είχε πέσει πολύ νωρίτερα μιας και υπήρχε η υποψία ότι είχαν κρύψει οι Τούρκοι χρυσές λίρες στην βάση του... Το μόνο που μπορεί να βρέθηκε στις πέτρες του μιναρέ θα ήταν μολύβι (μολυβδοχόηση) με το οποίο έδεναν τις συνδέσεις.

ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Το ανάγλυφο (ασπρόμαυρη φωτο) από το Δικτυνναίο ιερό με την συνθήκη συμμαχίας μεταξύ Πολυρρήνιας και Φαλασάρνων του 3ου αιώνα π.Χ που κατά 99% το πήραν οι Γερμανοί το 1942. Τελευταία απογραφή του το 1939 από την Cuarducci*. Στο ανάγλυφο φαίνεται καθαρά η θεά Δίκτυννα με τόξο και φαρέτρα και κοντό χιτώνα (Πολυρρήνια) και μια άλλη θεά φορώντας χιτώνα μακρύ και να στέκεται δίπλα σε πλώρη πλοίου (Φαλάσαρνα)
Να υπενθυμίσω οτι η συνθήκη έβγαινε σε τρία αντίγραφα που από ένα είχε κάθε πόλη και ένα πήγαινε στο σπουδαίο ιερό της εποχής το Δικτυνναίο σαν επικύρωση της συνθήκης.
 Το αντίγραφο της Πολυρρήνιας βρέθηκε το 1886, της Φαλασάρνας βρέθηκε το 1986 από τον Μύρων Αρετάκη στην Τύλιφο και διαβάστηκε από την αρχαιολόγο κ. Σταυρούλα Μαρκουλάκη.
Η επιγραφή που βρέθηκε στην Τύλιφο (έγχρωμη φώτο) από το Μουσείο Κισάμου.
* Ιταλίδα αρχαιολόγος που προσπάθησε από το 1930 έως και το 1939 να καταγράψει όλες τις επιγραφές που υπήρχαν στην Κρήτη.

ΤΟ ΑΕΡΟΔΡΟΜΙΟ ΣΤΟΝ ΚΟΡΦΑΛΩΝΑ

 Η απόδειξη και γραπτή ότι στον Κορφαλώνα υπήρχε αεροδρόμιο (αεροδιάδρομος) και τον Ιούνιο του 42 η τοπική Γερμανική διοίκηση της Κισάμου διατάσει κάθε κοινότητα να στέλνει καθημερινά 25 άτομα για εργασία.
Μάλιστα καθιστά υπεύθυνη την εκάστοτε κοινότητα για τυχών "κοπάνες" καθιστώντας σαφές ότι κάθε εργάτης που δεν έρχεται η κοινότητα είναι υποχρεωμένη να πληρώνει 100 οκάδες λάδι με προσαύξηση 20 οκάδες.
Φυσικά η μη προσέλευση των εργατών θεωρείτε σαμποτάζ και η ποινή ήταν να συλλαμβάνονται ο αντίστοιχος αριθμός ομήρων από την κοινότητα για αναγκαστική εργασία.
Για την μεταφορά των εργατών υπεύθυνη είναι η κοινότητα και οι εργάτες πρέπει να βρίσκονται στην δουλειά τους στις 6 το πρωί.

Για την ιστορία βέβαια είναι γνωστό ότι υπήρχε ο αεροδιάδρομος στον Κορφαλώνα υπάρχουν σχετικές φωτογραφίες με κάποιο αεροπλάνο που είχε βγει εκτός του διαδρόμου και υπήρχε η φήμη ότι το αεροπλάνο αυτό βρίσκεται ακόμα σαν παλιοσίδερα θαμμένο στην κοίτη του Τυφλού ποταμού. Κάποιοι παλιοί το θυμούνται αρχές του 1960.
Τι σπίτι του Χατζή ήταν η βάση των Γερμανών και μένει να διευκρινιστεί αν ο αεροδιάδρομος έγινε επί Γερμανών ή προϋπήρχε αφού υπάρχει σχετική φωτογραφία με αεροπλάνο το 1935 να έχει προσγειωθεί εκεί.
Τα αεροπλάνα που κάθιζαν στον Κορφαλώνα,  μετέφεραν νερό στην Βόρειο Αφρική για τα εκεί γερμανικά  στρατεύματα ..αλλά ενδεχομένως να λειτουργούσε και σαν εφεδρικό του Μάλεμε.
Για άλλη μια φορά ευχαριστώ τον Ρούσσο Σκουνάκη που κράτησε το αρχείο και δεν το έκανε προσάναμμα για το τζάκι, όπως τι έκαναν στις άλλες κοινότητες.

Ο "ΙΟΥΔΑΣ" ΤΟΥ ΠΥΡΓΟΥ

Λίγο μετά το 1955 καθιερώθηκε στην ενορία του Πύργου Καστελίου Κισάμου το κάψιμο του Ιούδα από τους κατοίκους της ομώνυμης συνοικίας. Η Μυλωνοβαγγελιώ αδιαμαρτύρητα άφησε την Θοδώρα Σημαιάκη να κρεμάσει στον τοίχο της τον πρώτο Ιούδα που έφτιαξαν οι γυναίκες της περιοχής. 

Μετά όλα εξελίχτηκαν όπως τα απολαμβάνουμε κάθε χρόνο.... με την βοήθεια των αγοριών ..... που σαν φτωχολογιά της πόλης ανακάλυψε και το συρματάκι... δίνοντας μας εκτός από θέαμα και πολύ αδρεναλίνη.

Σημαιάκια, Στημαδωράκια, Γοναλάκια, Τζαμπρακάκια, Λυρατζάκια, Λουβιτάκια, (θα ξεχνώ και κάποιους) συν τέκνων και λοιπών έφτιαξαν μια ομάδα τόσο κλειστή που δύσκολα απ' ότι θυμάμαι έμπαινε και κάποιος που δεν ανήκε στην ενορία αυτή...δημιουργώντας αυτήν την καταπληκτική Ανάσταση που έχει τραβήξει τα βλέμματα όλης την νεολαία και όχι μόνο για να την απολαύσει.

Καλή Ανάσταση

ΜΑΘΕ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ

Αξιέπαινη προσπάθεια των δημιουργών του "κυνήγι του κρυμμένου θησαυρού" που διοργάνωσε η Νεολαία Κισάμου με τον Φιλολογικό σύλλογο της πόλης.
Φέτος παρα πολλοί έμαθα τα του φρουρίου μας, και αυτό είναι ελπίδα διατήρησης ιστορικής μνήμης.
Δεν είναι κρυφό για την ιστορία του, το πώς δηλαδή έγινε ένα σορός πέτρες που οι παππούδες μας το εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρο για να φτιάξουν τα πρώτα σπίτια τους στις αρχές του περασμένου αιώνα, ήταν θέλημα και απαίτηση της τότε πολιτείας*. 

Έτσι πολλές φορές κάθομαι και σκέφτομαι αν με τον ίδιο τρόπο τα κομμάτια που είναι κατεστραμμένα και δεν έχουν κτιστεί, μπορεί να  ξαναγεννηθούν με μια αναστήλωση, τι ομορφιά θα έδιναν στην πόλη. Μια μικρή αναστήλωση είχε γίνει πριν από 20 χρόνια ...επί δημαρχίας Σχετάκη.
Ποιος θα ασχοληθεί θα μου πείτε; 
Είναι και αυτό κάτι που το βάζουμε πάντα στην εξίσωση της πόλης... 

Η αλήθεια είναι ότι λείπουν οι ιδέες και οι άνθρωποι που θα τις σπρώξουν ..με τον καιρό όμως όλα μπορεί να γίνουν .. απλά ας υπάρχει σαν σκέψη για τους επόμενους ...και η πύλη μπορεί να ξανασταθεί και τα οικόσημα και ο Θυρεός του Βενετσιάνικου, όλα υπάρχουν και αραχνιάζουν στις αποθήκες της αρχαιολογίας ...

*Ο πρώην βουλευτής Κισάμου και χρηματίσας υπουργός επί Βενιζέλου κ. Στρατής Γεωργιλαδάκης, κατόρθωσε όπως το δημόσιον κατά το έτος 1920 εκχωρήσει το φρούριον Καστελλιου μεθ΄όλων των περιεχομένων του εις την Κοινότητα και αύτη να το εκποιήσει δια πλειοδοσίαν εις διάφορους, ώστε να κατακρημνηστεί να διαιρεθεί εις οικόπεδα και επί αυτών να οικομομηθούν διάφοραι οικίαι, καταστήματα και άλλα εξωραϊστικά κτίρια και αξιοποιήσαντα τον χώρον ον κατείχεν άλλοτε το φρούριον.

 

ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΑΘΗΝΑΓΟΡΑ ΣΤΗΝ ΚΙΣΑΜΟ (1963)

1963 ο Οικουμενικός Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Αθηναγόρας επισκέπτεται την Κίσαμο. Στην είσοδο της πόλης πλήθος κόσμου τον υποδέχεται, όπου ο γιατρός Φαντρίδης του διαβάζει το καλωσόρισμα. Διακρίνονται στην φωτο ο Μητροπολίτης Ειρηναίος, ο αρχιεπίσκοπος Κρήτης Ευγένιος Ψαλιδάκης, ο Εμμ. Καστανάκης, Χορευτάκης Στρατής και Ξηρουχάκης Εμμ.

Κατά την επίσκεψη του τίμησε με διάφορα Εκκλησιαστικά οφφίκιο πρόσωπα που έπαιξαν ρόλο στην θρησκεία και την εκπαίδευση στην επαρχία μας
Α) Τον τότε αρχιμανδρίτη Ειρηναίο Αθανασιάδη με το οφφίκιο του Πρωτοσύγκελλου της Αρχιεπισκοπής Κωνσταντινουπόλεως.
Β) Τον Μιχάλη Αναστασάκη γιατρό από την Σπηλιά με το Οφφίκιο του άρχοντα Ακτουαρίου.
Γ) Τον Στέφανο Μυλωνάκη γυμνασιάρχη από τα Ροδωπού με το Οφφίκιο του Άρχοντος Διδασκάλου.
Δ) Τον Χαρίδημο Πολυχρονίδη από τα Ροδωπού με το Οφφίκιο του Κοινωνικού Εργάτη
Ε) Τον Χαρίλαο Ερινάκη από το Προδρόμι με το Οφφίκιο του Ορφανοτρόφου.
ΣΤ) Τον Ιωάννη Φιωτάκη δάσκαλο από τα Περβόλια με το Οφφίκιο του Άρχοντος Διδασκάλου και
Ζ) Τον Γιάννη Αννουσάκη Ιεροψάλτη με το Οφφίκιο του Άρχοντος Πρωτοψάλτου.

 

ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΗΤΑΝ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ Η ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΤΖΑΜΙ ΤΟ 1825 ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΟΥ ΚΑΣΤΕΛΙΟΥ

Ως και σήμερα είχαμε μια θολή εικόνα σχετικά με του φρούριο της πόλης της Κισάμου, η οποία πάει να καλυτέρευση μετά και την εύρεση του χάρτη του φρουρίου του Κωνσταντουλάκη 1866 που πιστό αντίγραφο του είχε στην κατοχή του ο τότε έφορος της αρχαιολογικής συλλογής Κισάμου και δάσκαλος Λευτέρης Παπαδάκης.

Στο σημείωμα που συνοδεύει το χάρτη αναφέρει πολλές πληροφορίες οι οποίες ως και σήμερα ήταν ελαφρως άγνωστες.

Το έγγραφο που αποδεικνύει ότι το τουρκικό φρούριο ήταν χαμηλό στην αρχή αλλά λόγω των απάντων το συμπλήρωσαν το 1869 λίγο μετά τα γεγονότα δηλαδή του 66 και το 1892. Μάλιστα φαίνεται οτι ξεκίνησε να φτιάχνεται ακριβώς με την κατάληψη της Κρήτης απο του Τούρκους, αφού έχει πολλά στοιχεία ειδικά στην τοιχοποιία βενετσιάνικα. 

Τέλος η πιο σημαντική πληροφορία είναι ότι το τουρκικό τζαμί που άγνωστο ακόμα παραμένει ποτέ το γκρέμισαν ήταν εκκλησία και την έλεγαν Αγία Σοφία, η οποία εκκλησία από τον Τομπάζη κατά την απελευθέρωση του φρουρίου το 1825. ( Ως και σήμερα νομίζαμε ότι την έλεγαν Αγία Τριάδα).

Φυσικά κρατάμε μια επιφύλαξη μηπως οι εκκλησίες ήταν δυο μιας και η ως και σήμερα η εκκλησία που βρισκόταν μέσα στο βενετσιάνικο κάστρο την ξέραμε σαν Αγία Τριάδα, υπάρχει και σχετικό εικονοστάσι στην θέση της, ενώ ο μιναρές ειναι μακρύτερα και εκτός των τειχών του βενετσιάνικου φρουρίου (φωτο)

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΦΡΟΥΔΑΚΗΣ

ΚΥΡΙΑΚΟΣ ΦΡΟΥΔΑΚΗΣ (ἤ Φρυδάκης)

Γεννηθείς ἐν Σπηλιᾷ Κισσάμου κατά το 1800 ὑπῆρξεν εἰς ἐκ τῶν τολμηροτέρων ἀκολούθων τοῦ Γεν. ᾿Αρχηγοῦ Κισσάμου Γεωρ. Δρακώνιανοῦ, διακριθείς εἰς Δαράτσον, Κάνδανον, Γραμβούσαν, εἰς Φάληρον και πολλά ἄλλα μέρη. Καταφυγών εἰς Πελλοπόννησον μετά τοῦ Καρεκλά, Γεωργιλά, Δρακωνιανοῦ, Ν. Φανδρίδη καί ἄλλων ἐγένετο φαλαγγίτης τοῦ Ελλ. Στρατού. Κατά την ᾿Επανάστασιν τοῦ Χαιρέτη, 1841, κατελθών μετά τῶν Δρακωνιανοῦ, Χρυσαφοπούλου καί Δεικτάκη, εὑρέθη εἰς τὴν μάχην τοῦ Βαφέ. Επανελθών εἰς τὰς τάξεις τοῦ ᾿Ελλ. Στρατοῦ καί γενόμενος ὑπασπιστής τοῦ Ὄθωνος, ἀφυπηρέτησεν μέ τόν βαθμόν τοῦ Ταγματάρχου.

Καίτοι γέρων, κατῆλθεν εἰς Κίσσαμον κατά την Επανάστασιν τοῦ 1866 με σῶμα ἴδιον καί ἔλαβεν μέρος εἰς τήν μάχην τῶν Βρυσῶν. Κατά την πολιορκίαν τοῦ Καστελλίου 1866 λαβών ώσαύτως μέρος καί τραυματισθείς ἀπέθανε, ταφείς εἰς Ρετόντα. Ήτο ἔξοχος πατριώτης συνάμα γενναῖος και σώφρων στρατιωτικός.

Απόσπασμα απο το βιβλίο του Μιχάλη Αναστασάκη "Ιστορία της Κισάμου επί Τουρκοκρατίας"

Προς τιμήν του ο δήμος Κισάμου και δημαρχίας  Φουρναράκη έχει δώσει το όνομα του σε οδό στην πόλη. Είναι κάθετος της Σκαλίδη ως και την πλατεία Ελευθερίου Βενιζέλου.

ΦΡΟΥΡΙΟ ΚΑΣΤΕΛΙΟΥ ΚΙΣΑΜΟΥ

Απο την ιστορία της Κισάμου του Μιχαήλ Αναστασάκης (1954) βλέπουμε οτι:

- Το φρούριον έχει ύψος 6 μέτρα και πάχους περί τα 5 μέτρα, καθ΄ όλην της εξωτερικής επιφάνειας εξέχοντο πολεμικάς μικράς σχισμάς-θυρίδας (σμαγδάλια), όπισθεν των οποίων μεγάλος διάδρομος. Επί των τριών μερών (νότια- ανατολικά και δυτικά) είχον τοποθετήσει τηλεβόλα. Εντός του φρουρίου κατώκουν και ήδρευον ο έπαρχος της Κισάμου ( Καϊμακάμης), ο βοηθός του (Μουτεσαρίφις), ο διοικητής της Χωροφυλακής (Γιουμπασής), εντός αυτού δε και αι φυλακαί και λοιπά κρατητήρια. Εντός του φρουρίου ήτο επίσης και τέμενος με μηναρέν όχι πολύ μεγάλου ύψους 16-20 μέτρων...ανερχόμενος ο Μουεζίνης προσεκάλει τους Τούρκους είς προσευχάς. Το εμβαδόν του φρουρίου μετά των οικιών και λοιπών εγκαταστάσεων, δεν θα ήτο μεγαλύτερον των 10 στρεμμάτων. Μεταξύ των οικιών και του φρουρίου υπήρχε κυκλοτερώς διάδρομος πλάτους 15 μέτρων με λιθόστρωτον (Καλτηρήμι). Το φρούριο είχε πάντοτε ικανήν και αρκετήν φρουράν εκ Νιζαμήδων και εντόπιων Τούρκων. Η Καταστροφή του φρουρίου Ο πρώην βουλευτής Κισάμου και χρηματίσας υπουργός επί Βενιζέλου κ. Στρατής Γεωργιλαδάκης, κατόρθωσε όπως το δημόσιον κατά το έτος 1920 εκχωρήσει το φρούριον Καστελλιου μεθ΄όλων των περιεχομένων του εις την Κοινότητα και αύτη να το εκποιήσει δια πλειοδοσίαν εις διάφορους, ώστε να κατακρημνηστεί να διαιρεθεί εις οικόπεδα και επί αυτών να οικομομηθούν διάφοραι οικίαι, καταστήματα και άλλα εξωραϊστικά κτίρια και αξιοποιήσαντα τον χώρον ον κατείχεν άλλοτε το φρούριον. 

ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΟΥ ΚΑΙ Η ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΧΩΡΟΦΥΛΑΚΗΣ ΚΑΣΤΕΛΙΟΥ ΚΙΣΑΜΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ

Διαβάστε εδώ τα προηγούμενα αρθράκια σχετικά με τον Παπαστεργίου και εδώ άλλο.

Εν συντομία

Διοικητής της 5ης Μεραρχίας στο μεγαλύτερο διάστημα ήταν ο υποστράτηγος Γιώργος Παπαστεργίου από το Φανάρι Καρδίτσας. Στις 15 Απριλίου απαλλάχτηκε των καθηκόντων του λόγω νευρικού κλονισμού. Τον διαδέχτηκε ο Διονύσιος Παπαδόγκωνας που ανέλαβε την δύσκολη αποστολή να την οδηγήσει στην κυρίως Ελλάδα. Οι μαχητές μετά την Συνθηκολόγηση ένα πράγμα είχαν στο μυαλό τους: Να επιστρέψουν στην Κρήτη! Ήταν το μόνο ελεύθερο μέρος και το βασικότερο έπρεπε να υπερασπιστούν τους δικούς τους ανθρώπους. Άρχισαν οι διαρροές. Πολλοί έκρυψαν τα όπλα που έπρεπε να παραδώσουν στους Γερμανούς. Τα υπολείμματα της Μεραρχίας έφθασαν στην Τρίπολη όπου αναζητούσαν τρόπους να επιστρέψουν στην πατρίδα τους.
Οι Γερμανοί από την πλευρά τους δεν σεβάστηκαν τις συνθήκες. Προσπάθησαν να συλλάβουν όσους περισσότερους μπορούσαν για να μην επιστρέψουν στην ιδιαίτερη πατρίδα τους.
Ενώ όμως οι περισσότεροι μαχητές βρίσκονταν στην ηπειρωτική Ελλάδα ο Παπαστεργίου κατάφερε να πάει στην Κρήτη. Με κουρελιασμένη τη στολή του έφθασε στον Κίσσαμο. Εκεί τον αναγνώρισε ο Επίσκοπος της επαρχίας, ο Ευδόκιμος, που δέχτηκε να τον συνοδεύσει σε μια βόλτα. Μαζί ήταν κι ένας διάκονος. Η ιδέα δεν ήταν καλή. Κόσμος έκανε κύκλο γύρω του. Συγγενείς των πολεμιστών, τον ρωτούσαν γιατί άφησε τα παιδιά τους κι επέστρεψε μόνος στην Κρήτη. Ακούγονταν κατάρες. Ξαφνικά ένας έφεδρος χωροφύλακας που είχε δύο αδέλφια στην Μεραρχία τον πυροβόλησε στο κεφάλι με το υπηρεσιακό «μάλιχερ». Η δύναμη της χωροφυλακής δεν κατάφερε να τον συλλάβει εκείνη την στιγμή αφού το πλήθος κάλυπτε τον δράστη.
Λίγες μέρες αργότερα εκτελέστηκε και ο χωροφύλακας από άγνωστους ολοκληρώνοντας τον κύκλο του αίματος…  
Έχει ενδιαφέρον η έκθεση της Χωροφυλακής για τις συνθήκες θανάτου.

ΠΗΓΗ

ΤΟ ΕΡΓΟΣΤΑΣΙΟ ΤΟΥ ΧΑΤΖΗ

Θα επιθυμούσα να παρουσιάσω  φωτοτυπία δημοσιεύματος της προπολεμικής εφημερίδας των Χανίων *ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ ΤΥΠΟΣ* της 17ης Απριλίου 1936 με τίτλο "ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΣΣΑΜΟΥ" στο οποίο αναφέρεται η ίδρυση τής Εταιρίας με την Επωνυμία "ΕΛΑΙΟΥΡΓΙΑ ΚΙΣΣΑΜΟΥ" στο καταστατικό της οποίας αναγράφεται ότι  ο Γ. Μαζοκοπάκης (Χατζής) εισφέρει εις την Εταιρία τρία γήπεδα εν Κουρφαλώνι Κοινότητος Καλουδιανών, Επαρχίας Κισσάμου αντί δραχμών 282.572.

 Νομίζω ότι για την Ιστορία, αξίζει τον κόπο η αναφορά στο δημοσίευμα αυτό του "ΕΣΠΕΡΙΝΟΥ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΥ" Χανίων, (17/4/1936) για την ίδρυση τής Πυρηνελαιουργείας στον Κουρφαλώνα ιδιαίτερα τώρα με το κλείσιμο του κύκλου ζωής του Εργοστασίου, καθώς και  με την ευκαιρία της επικαιρότητας σχετικά με τις δύο μεγάλες επενδύσεις στην παραλία του Κόλπου (Ανδρεάδη και Γιαννούλη) και άλλης μίας επίσης μεγάλης στη Σπάθα (οικογένειας Λεπτού) στον χώρο ακριβώς ή λίγο πιο πέρα από τον χώρο πού βρισκόταν το Εργοστάσιο Χατζή, όπως τον ξέραμε. Υπήρξε πράγματι μεγάλη επένδυση για την εποχή της, η οποία εδέσποσε στον κόλπο για 7-8 δεκαετίες, είχε συνδεθεί δε και με την πλούσια  ελαιοπαραγωγική Ιστορία του τόπου.

Ο Μαζοκοπάκης Γιώργος (Χατζής) δεξιά με τον Παπαδάκη Κωσταντίνο (πατέρα μου)

 Το δημοσίευμα αυτό αποτελεί και ένα ταπεινό μνημόσυνο στη Μνήμη ενός προοδευτικού, και δραστήριου παράγοντα του τόπου, συγκεκριμένα του αείμνηστου Γεώργιου Μαζοκοπάκη (Χατζή). Χαρακτήρας με πληθωρική προσωπικότητα και επιχειρηματική ευφυία, ο γνωστός σε όλους ως "Χατζής", πήρε την πρωτοβουλία να προσεγγίσει την ακμάζουσα τότε Εταιρία *ΧΑΡΙΛΑΟΣ ΚΑΙ  ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ* στην Ελευσίνα, για να συστήσουν μαζί την Εταιρία που ίδρυσε το Εργοστάσιο στον Κουρφαλώνα το 1936.
Σημειώνεται ότι οι τρείς τελευταίες παράγραφοι που δεν φαίνονται καθαρά στην φωτοτυπία αναγράφουν τα εξής: 
"Κατά τά ανωτέρω εις εκάτερον των συμβαλλομένων αντιστοιχούσι μετοχαί ως έπεται: Εις τόν κ .Γ. Μαζοκοπάκην μετοχαί 1000, εις δέ τήν ως άνω ομόρρυθμον εμπορικήν Εταιρίαν μετοχαί 5.000.
Η Εταιρία διοικείται υπό Συμβουλίου αποτελουμένου από 5 τουλάχιστον καί τό πολύ 7 μελών. Διά τήν πρώτην εξαετίαν ορίζονται οι κ.κ. Ν.Κ. Κανελλόπουλος, Γ. Μαζοκοπάκης, Π. Κ. Κανελλόπουλος, Γ. Ν. Αλεκτορίδης, Ν. Γ. Παπαδάκης , Σ.Β. Σγουράκης καί  Λ.Α. Κανελλόπουλος. Παρελθούσης τής πρώτης εξαετίας εκλέγονται διά τής τακτικής Γεν. Συνελεύσεως, ανανεούμενοι κατά διετίαν κατά το τρίτον."
Κυριάκος Ροδουσάκης 

Φώτο απο το αρχείο Ανυφαντάκη

ΕΠΑΡΧΙΑ ΚΙΣΑΜΟΥ 1890 (Στατιστικά και ενδιαφέροντα)

Στο πολύ ενδιαφέρον βιβλίο του Νίκου Σταυράκη* Στατιστική Πληθυσμού Κρήτης του 1890 αναφέρει σχετικά με τους δήμους και τα χωριά της Επαρχίας Κισάμου τα εξής
Η επαρχία αποτελείται απο 6 δήμους
Δήμος Σπηλιάς με 27 χωριά πρωτεύουσα η Σπηλιά και πληθυσμό ο δήμος 3.951 κατοίκους

Δήμος Πανεθύμου με 19 χωριά πρωτεύουσα η Πανέθυμος και πληθυσμό 2436 κατοίκους

Δήμος Καστελιου με 19 χωριά πρωτεύουσα το Καστέλι και πληθυσμό 4.749 κατοίκους

Δήμος Εννέα Χωριών με 14 χωριά και ένα μοναστήρι (Χρυσοσκαλίτισσα) πρωτεύουσα το Βαράδω και κάτοικοι 2.803

Δήμος Βουκολιών με 14 χωριά πρωτεύουσα η Βουκολιές και πληθυσμό 2860 κατοίκους

Δήμος Μεσογείων με 6 χωριά πρωτεύουσα οι Άγιοι Πάντες και πληθυσμό 1638 κάτοικοι.

Τώρα ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα όρια των τότε δήμων που δεν έχουν σχεδόν καμιά σχέση με το σήμερα.

Στο Δήμο Σπηλιάς διοικητικά ανήκουν τα εξής χωριά

- Σπηλιά (555 κάτοικοι), Ροδωπού (557), Αφράτα (203), Άσπρα Νερά (35), Αστράτηγος (102), Καμάρα Κουμούλη (163), Μελισουργειό (99), Βένι (47), Νοχία (270), Ραβδούχας (134), Γριμπιλιανά (181), Καρθιανά (77), Πλακάλωνα (60), Βασιλόπουλο (80), Πισκοπή (97), Νταμηλιανά (19), Γερακιανά (56), Δρακώνα (131), Νταρμαροχώρι (48), Μαραθοκεφάλα (58), Κλαδουριανά (33), Μινωθιανά (22), Σκουτελώνας (87), Ραπανιανά (69), Καμισιανά (283), Δέμπλα (124) Πολεμάρχι (304) και Μονή Γωνιας (57).

Στο Δήμο Πανεθύμου διοικητικά ανήκουν τα εξής χωριά

- Πανέθυμος (193), Συμπραγού (476), Άστρικας (44), Κρύα Βρύση (43), Πρόδρομος και Πύργος (181), Γρα Κερά (89), Μαλάθυρος-Μεσαύλια (303), Σάσαλος (228), Μουρί (137), Περβολάκια (100), Κερά (106), Ρόκκα (85), Κοτσιανά (76), Μάκρωνας 64), Χουδαλιανά (29), Αρμενοχωριο Σκευιανά (112), Σφακοπηγάδι (68), Κωσταδιανά, Μεσονήσι (47) Λυριδιανά (55).

Στο Δήμο Καστελίου διοικητικά ανήκουν τα εξής χωριά

- Καστέλι (Πύργος Κουνουπίτσα και Καμάρα) (733), Λουσακιες (Πατεριανά, Μεράδες κλπ) (461), Παλαιόκαστρο (Γαλουβάς, Γληγοριανά, Μαριδιανά κλπ) (547), Καλλεργιανα (117), Χαρχαλιανά (39), Κουκουναρά (Τσικαλαριά, Χαλέπα) (209), Καλάθενες (279), Σειρικάρι (334), Δραπανιάς (Νοπήγεια κλπ) (446), Χαιρεθιανά (119), Ποταμίδα (Παπαδιανά, Αγία Άννα, Κατρεμάδος, Γαλανιανά, Μουλαδιανά, Μπουμπουλιανά, Νταμπασιανά, Μπρεδιανά) 289), Σκουλουδιανα (33), Κουρθιανά (16), Καλουδιανά Γερωνυμιανά (101), Παντουριανα (73), Κουρφαλώνας (52), Βουλγάρω (170), Τοπόλια (575), Άγιος Κυρ Γιάννης (156).

Στο Δήμο Εννιά Χωριών ανήκουν διοικητικά τα χωριά

- Βαραβάδω (Σημαντηριανά Πλοκαμιανά κλπ) (368), Μελλισιά (95), Σφηνάρι (133), Κάμπος (Κάβος Σελλοραχος) (285), Κεραμωτή (1260, Αμυγδαλοκεφάλι (179), Περβόλια (163), Κούνενι και Τζιτζιφιά (376), Αερινός (Κεφάλι Φελεσιανά κλπ) (223), Λόυχι (83), Έλος και Κουφή Καρά (317), Λίμνη (Ραισιανά κλπ) (99), Ρογδιά (241), Βλάτος (241), Μονη Χρυσοσκαλιτισσας (6).

 Στο Δήμο Βουκολιών ανήκουν διοικητικά τα χωριά

- Βουκολιές (211), Νέμπρος (43), Γαβαλομούρι (Κουλουκουτιανα) (235), Μούλετε (Σφενδυλιανά) (279), Βούβες (Ποντικιανά) (387), Σφακιώτω (132), Γλώσσα (105), Ανώσκελη (174), Ξεναλιανά (104), Κακόπετρος (188), Παλαιά Ρούματα (707) Απάνω Κεφάλα (97), Κάτω Κεφάλα (95), Φωτακάδω (103).

Στο Δήμο Μεσογείων ανήκουν διοικητικά τα χωριά

- Άγιοι Πάντες και Καβούσι (470), Πόρρω Μεσόγεια (312), Λαρδάς (108), Καμάρτζος (52), Άγιος Γεώργιος και Φουρνάδω (303), Καλυβιανη (Αζογυρες, Νιο Χωριό) (393).
 
 Από τα ενδιαφέροντα που ίσως να μην τα ξέραμε ως και σήμερα ειναι .... οτι στην Χρυσοσκαλίτισσα το μοναστήρι ήταν μικτό τότε, υπήρχαν 3 καλόγεροι και 3 καλογριές. Ο Δήμος Πανεθύμου τα δυτικά του όρια ήταν ο Τυφλός ποταμός και του ανήκαν τα απέναντι χωριά του Βουλγάρω (Χουδαλινά-Μάκρωνας και Άρμενο χωριό). Το Βαραβάδω στα Εννιά Χωριά ειναι η μόνη πρωτεύουσα Δήμου που δεν υπάρχει πλέον. Το Σφηνάρι άνηκε τότε στα Εννιά Χωριά... και φυσικά πολλά χωριά που σήμερα έχουν αλλάξει όνομα ή ενώθηκαν με τα διπλανά και τα ξεχάσαμε.

Λύπη προκαλεί οτι χωριά με 200 και 300 κατοίκους τότε, σήμερα έχουν 3-4 και με το ζόρι.

Συνεχίζεται..

ΤΖΟΝ ΣΤΑΝΛΕΙ Ο ΑΓΓΛΟΣ ΚΑΤΑΣΚΟΠΟΣ ΤΗΣ ΚΙΣΑΜΟΥ ΣΤΗΝ ΓΕΡΜΑΝΟΚΑΤΟΧΗ

Ύστερα από το σχετικό σημείωμα του Σαββάτου (25/6/2022) στην σελίδα του blog, με την αναφορά στο όνομα του *Άγγλου κατασκόπου Τζον* στο Καστέλλι, συνδεόμενου με τον μοιραίο λανθασμένο διαδοχικό πολυβολισμό από συμμαχικά αεροπλάνα στο Τελωνείο Καστελλίου με τις 5 άδικες απώλειες παρευρισκόμενων εκεί για παραλαβή φορτίου 4  Καστελλιανών και ενός ναυτικού από το καΐκι που ξεφόρτωνε στην αποβάθρα όπως και ισάριθμους τραυματισμούς, παρουσιάζουμε σήμερα τρείς φωτογραφίες τού  αξιωματικού τής αγγλικής κατασκοπείας Τζον Στάνλεϊ (John Stanley) όπως ήταν το ονοματεπώνυμό του. Ο Τζον Στάνλεϊ κινήθηκε στην περιοχή τής Κισάμου κατά τη διάρκεια της κατοχής πλαισιωμένος και από Έλληνες αντιστασιακούς πού αποτελούσαν τα μέλη τού επονομαζόμενου "Αγγλικού φυλακίου", αποτελούμενα κυρίως από Ελληνες αξιωματικούς όπως ο πατριώτης αντιστασιακός υπολοχαγός Μανόλης Πιμπλής από τα Θεοδωριανά Κισάμου, που δολοφονήθηκε στα Χανιά από άνδρες τού Τάγματος Χωροφυλακής Χανίων στις 17 Ioυλίου 1944. Οι φωτογραφίες έχουν διαδοχικά τις ακόλουθες υποσημειώσεις (λεζάντες): 

1)  Ο Τζον Στάνλεϊ αριστερά, ο Μανόλης Πιμπλής και ο Μανόλης Σειραδάκης (πίσω)  "σε Κισαμίτικο λημέρι το 1944". 

2) *Από το μνημόσυνο για τα τρίμηνα του Μ. Πιμπλή στο Βουλγάρω Κισάμου στις 15-10-1944. Ο λοχαγός Στάνλεϊ και δεξιά του στη σειρά: Μανόλης Σειραδάκης και Μανόλης Μαριάνος, μέλη του "Αγγλικού φυλακίου" και 

3) * Ο Τζον Στάνλεϊ εκφωνεί σύντομο επιμνημόσυνο λόγο. Είχε ξενυχτήσει για να μάθει απέξω το ελληνικό κείμενο γιατί δεν ήξερε καλά ελληνικά..* 

Ο JOHN STANLEY KAI O  ΜΑΝΩΛΗΣ ΠΙΜΠΛΗΣ ΣTO ΒΙΒΛΙΟ-ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΣΤΑΥΡΟΥ Γ. ΒΛΟΝΤΑΚΗ
 Οι φωτογραφίες δημοσιεύονται στο  δυσεύρετο μέχρι πέρυσι (2021)  βιβλίο-χρονικό τού Χανιώτη αντιστασιακού φιλόλογου Σταύρου Γ. Βλοντάκη υπό τον τίτλο: * Η *ΟΧΥΡΑ ΘΕΣΙΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ*. Χρονικό τής Γερμανικής κατοχής στα Χανιά απ' τον Οχτώβρη τού 1944 ως τόν Μάη τού 1945 και της αγγλογερμανικής απο τον Μάη ως τον Ιούλη τού 1945.*  (1η έκδοση Αθήνα 1976 εξαντλημένη. 2η έκδοση  Εκδόσεις ΑΝΤΙΓΟΝΗ Θεσσαλονίκη 2021 με πρόλογο τής Χανιώτισσας συγγραφέως Μάρως Δούκα,)  Σημειώνεται, ότι όπως βεβαιώνει και η ίδια η κορυφαία Χανιώτισσα συγγραφέας, το γνωστό πεζογράφημα της Μάρως Δούκα "Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ" (Εκδόσεις Πατάκη Αθήνα 2011) που αποτελεί λογοτεχνική απόδοση της παραπάνω μοναδικής κρητικής περίπτωσης στα χρονικά του Πολέμου, έχει αντλήσει πληροφορίες και πρώτη ύλη από το πολύτιμο βιβλίο-χρονικό του Σταύρου Βλοντάκη.
 Σημειώνεται ότι ο Σταύρος Βλοντάκης (που έζησε τα δύο τελευταία χρόνια της ζωής του ως συνταξιούχος μέχρι το 2011 στην Σπηλιά Κισάμου με την σύζυγό του), νεαρός Επονίτης κατά την κατοχή, έχει στηριχτεί σε αυθεντικά ντοκουμέντα και πηγές, έχει δε εκτιμηθεί πολύ η αντικειμενικότητά του. Όπως έγραφε και στα "Χ. Ν" ο Σήφης Μιχελογιάννης:  ("Σταύρος Βλοντάκης ο χρονικογράφος της πρόσφατης ιστορίας μας." Χ.Ν. 26/2/2011)  *Πάνω απ' όλα ο Σταύρος Βλοντάκης πέρα από την ιδεολογική του τοποθέτηση, πάντοτε έκανε τη βασική διάκριση, μεταξύ αυτών που αγωνίστηκαν κατά του ξένου κατακτητή, κάτω από οποιαδήποτε σημαία και αυτών που συνεργάστηκαν μαζί του.  Για τον Μανόλη Πιμπλή π.χ. ο Στ. Βλοντάκης γράφει στο βιβλίο του. Ο Μανόλης Πιμπλής ήταν ένας φλογερός πατριώτης, απόφοιτος τής Σχολής Ευελπίδων, της τάξης 40 β... Όταν άρχισαν να 'ρχονται στην Κρήτη τα πρώτα κλιμάκια της Advance Force 133 του Συμμαχικού Στρατηγείου Μέσης Ανατολής για οργάνωση δικτύων πληροφοριών, βρήκε το στοιχείο του...Ο Πιμπλής δεν ανακατεύθηκε σέ καμμιά απο τις αντιστασιακές οργανώσεις ΕΑΜ ή ΕΟΚ. Πίστευε ίσως, πώς σαν αξιωματικός, μπορούσε να προσφέρει περισσότερα πράγματα στο συμμαχικό αγώνα, δουλεύοντας στον τομέα τής κατασκοπίας. Σιγά σιγά όμως η δράση του είχε γίνει γνωστή..* Μιλώντας για τον συγκλονισμό των ανδρών του "Αγγλικού φυλακίου" "μόλις έμαθαν το φόνο τού Μανιού" ο συγγραφέας σημειώνει: : "Ο ίδιος ο προϊστάμενος του κλιμακίου, Άγγλος λοχαγός Τζον Στάνλεϊ έβαλε τα κλάματα. Τόσο πολύ τον αγαπούσε." 
Κατά την απαρίθμηση εξάλλου των Άγγλων αξιωματικών που έδρασαν στην Κρήτη κατά την περίοδο που εξιστορεί, ο Βλοντάκης γράφει για τον Τζον: Τζον: Λοχαγός Τζον Στάνλεϊ (John Stanley) Μετά τον πόλεμο παντρεύτηκε τη Χανιώτισσα Λίλη Μαλανδράκη, πρωτεξαδέρφη του Μανόλη Πιμπλή." 

ΑΝΑΦΟΡΑ JOHN STANLEY  ΑΠΟ TON ΙΣΤΟΡΙΚΟ ANTONY BEEVOR

H μυστική εξάλλου 

α) αποβίβαση του John Stanley στην Κρήτη (στην θέση Σίση έξω από το Ηράκλειο) πλέοντας από την Μέση Ανατολή με το υποβρύχιο ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ  

β) η περιπετειώδης συνάντησή του εν μέσω Γερμανικών ναρκοπεδίων με τους συνδέσμους που τον περίμεναν 

γ) η αρχική του ένταξη στο κλιμάκιο τής περιοχής Ηρακλείου συνεργαζόμενου με τις εκεί ελληνικές αντιστασιακές ομάδες, κυρίως του Μανόλη Μπαντουβά και 

δ) η τελική προώθησή του στην Κίσαμο ως επί κεφαλής του κλιμακίου της περιοχής παρουσιάζονται από τον Άγγλο ιστορικό Αntony Βeevor που γράφει για θέματα στρατιωτικού κυρίως περιεχομένου ( όπως ΣΤΑΛΙΝΓΚΡΑΝΤ-, Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ Β ΠΑΓΚΟΣΜΙΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ κ.ά.) στο βιβλίο του υπό τον τίτλο: *ΚΡΗΤΗ. Η ΜΑΧΗ ΚΑΙ Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ* (Μετάφραση Γιώργος Καλλίνης. Βικελαία Βιβλιοθήκη Ηράκλειο 1999). Ο Βeevor παρουσιάζει σέ κάποιο σημείο την ταραγμένη και στα πρόθυρα της σύγκρουσης ατμόσφαιρα για μερικές μέρες στο Καστέλλι (δεν αναφέρει συγκεκριμένη ημερομηνία) μεταξύ των ομάδων του Denis Ciclitira της Αγγλικής Υπηρεσίας SΟΕ, του John Stanley της Yπηρεσίας ISLD, καθώς και της ομάδας ΕΟΚ του Σελίνου από τη μια πλευρά και της ισχυρότερης και πολυαριθμότερης ομάδας του ΕΛΑΣ τής περιοχής από την άλλη.. Όπως διηγήθηκε μεταγενέστερα στον Βeevor ο ίδιος ο John Stanley ο οποίος είχε προσπαθήσει πάντα να διατηρεί ειρηνικές σχέσεις, με τον ΕΛΑΣ, όπως είχε πει στον συγγραφέα ,*ο Τζον  έψαξε τον πατέρα Σπύρου ένα διακεκριμένο φίλο του ΕΛΑΣ, για να βρει ένα τρόπο να εμποδίσει την, μάταια αιματοχυσία. Οι δύο τους χρειάστηκε να πάνε στη βάση του ΕΛΑΣ για να συζητήσουν τούς όρους.* Πρόκειται προφανώς για τον ονομαστό Παπά-Σπύρο ο οποίος μίλησε στον ΕΛΑΣ.. Απο τις διηγήσεις των δικών μας, πάντως, γνωρίζουμε ότι μεσολαβούσαν πάντα και δικοί μας εντόπιοι σώφρονες, ψύχραιμοι και σεβαστοί και από τις δύο πλευρές  όπως π.χ, ο γιατρός Ηλίας Μαργαρίτης, για την αποτροπή αιματηρών συγκρούσεων  σέ παρόμοιες εκρηκτικές αντιπαραθέσεις μεταξύ των δύο οργανώσεων στο απελευθερωμένο Καστέλλι. Και οι δύο οργανώσεις ήταν *φιλτραρισμένες* βέβαια από Άγγλους αξιωματικούς. Ακόμη αντηχούν στα αυτιά μας τα γεμάτα νόημα σχόλια των Καστελλιανών της εποχής, για τον ΕΟΚΙΤΗ Άγγλο που μιλούσε απο το ένα Καστελλιανό μπαλκόνι και τον ΕΛΑΣΙΤΗ Άγγλο πού μιλούσε από το απέναντι Καστελλιανό μπαλκόνι την ίδια μέρα. Έχομε υπόψη πάντως, αναφορές των Άγγλων τής Κρήτης προς τους προϊσταμένους τους, με τις οποίες επιχειρούν να πιστωθούν το γεγονός, πώς με την τακτική τους αυτή συνετέλεσαν στην ομαλότερη συμβίωση των δύο βασικότερων οργανώσεων στην Κρήτη, σέ αντίθεση με τίς ακραιφνώς *στρατιωτικές* μεθόδους των συναδέλφων τους στην άλλη Ελλάδα με τα αιματηρά αποτελέσματα στην Πελοπόννησο και Κεντρική Ελλάδα (τίς οποίες περιγράφουν και συγκρίνουν με τις δικές τους στην Κρήτη, πού ήταν κατά τίς αναφορές τους, πιο πολιτικές, διπλωματικές και πιο αποτελεσματικές) .   

 Αν πάντως ο Βeevor (ο οποίος με βάση το βιογραφικό του έχει γεννηθεί το 1946, άρα  είναι 76 ετών σήμερα) θα μπορούσε να ανευρεθεί και να μάς δώσει την μαγνητοφωνημένη συνομιλία του με τον John Stanley, ασφαλώς θα μαθαίναμε ενδιαφέροντα πράγματα για τα γεγονότα τής εποχής και περιοχής, κάτω από το πρίσμα  βέβαια της αγγλικής πλευράς.

KAΣΤΕΛΛΙΑΝΕΣ ΔIHΓΗΣΕΙΣ ΓΙΑ JOHN STANLEY

Ανεξάρτητα από τα αναφερόμενα πάντως στις γραπτές πηγές, κατά τα μεταπολεμικά παιδικά χρόνια, στις κατοχικές διηγήσεις των παλαιότερων Καστελλιανών, ο υπογράφων θυμάται τουλάχιστον, ότι μιλούσαν για τον γάμο του Άγγλου Τζον με μία *όμορφη νέα, την Λίλη Μαλανδράκη απο το Βουλγάρω,*. Στις διηγήσεις τής εποχής αναφερόταν ότι η οικογένεια Μαλανδράκη (που διατηρούσε και μετακατοχικά  κατάστημα στρωμάτων στα Χανιά) είχε μείνει στο Βουλγάρω και στο Καστέλλι κατά την κατοχή. Το γεγονός της παρουσίας τής οικογένειας Μαλανδράκη, σε οικογενειακές συγκεντρώσεις και παρέες τού κατοχικού Καστελλιού, όπως π.χ. σε ορισμένες αποσπερίδες της οικογένειας Χριστοδουλάκη στην οδό Καμπούρη, κοντά στον Άγιο Σπυρίδωνα, περιλαμβανόταν στις Καστελλιανές κατοχικές αναμνήσεις συχνά, λόγω και της παρουσίας ασφαλώς της νεαρής Λίλης, της οποίας   η καλλονή κατά τίς διηγήσεις ήταν, φαίνεται πράγματι εντυπωσιακή

ΜΝΗΜΗ ΤΡΑΓΙΚΩΝ ΓΕΓΟΝΟΤΩΝ ΤΕΛΩΝΕΙΟΥ

Όσο για τα τραγικά γεγονότα στο Τελωνείο, στα μέν παραπάνω βιβλία δεν αναφέρεται κάτι, αλλά ασφαλώς την μοιραία πληροφορία θα την είχε δώσει ο Τζον στην αγγλική Aεροπορία ως επί κεφαλής τού κλιμακίου, όπως είπαν και  οι αγαπητοί Αντώνης Κατσικανδαράκης που έχει διηγηθεί επανειλημμένα, γραπτά και προφορικά τα γεγονότα αυτά της εποχής, καθώς και ο αξέχαστος Αχιλλέας Δεσποτάκης, μόνο πού τα γερμανικά πλοία είχαν φύγει αμέσως το πρωί τής 14ης Μαίου 1944 και αμέσως μετά ήρθαν τα δύο ελληνικά φορτηγά και η τράτα του άτυχου επίσης Αρτέμη Αναστασάκη. Οι  διηγήσεις τής οικογένειας του υπογράφοντος, αναφέρονταν πολλές φορές και στο συγκλονιστικό  γεγονός τού Τελωνείου, ιδιαίτερα στο θάνατο του Κυριάκου Τζαμουτζόγλου, ο οποίος άφησε αρφανεμένη την οικογένειά του, που έμενε δίπλα στην αυλή των νιόπαντρων τότε γονέων μας, στο σπίτι της οικογένειας Τριανταφυλλάκη, μεταξύ των σπιτιών του οδοντίατρου Αντ. Καστρινάκη και τού γιατρού Γιάννη Λυγιδάκη. Μια διαρκής υπόμνηση επίσης των γεγονότων τού Τελωνείου, ήταν και ο αγαπητός στην οικογένεια μας, αδελφός τού νονού του υπογράφοντος, Δημήτρης Μπαξεβάνης που είχε χάσει το ένα του πόδι κατά τον τραυματισμό του το τραγικό εκείνο πρωινό στην αποβάθρα τού Τελωνείου.

Κυριάκος Ροδουσάκης 

Σύμφωνα με το πρόγραμμα εκδηλώσεων του Δήμου Χανίων, στις 30 Ιουνίου στις δέκα το βράδυ, στο Μεγάλο Αρσενάλι, θα γίνει μια ενδιαφέρουσα συζήτηση με τον Γιώργο Βλοντάκη, τη Μάρω Δούκα , την Νίκη Τρουλινού και τον Σπύρο Νταουντάκη, πάνω στο βιβλίο "Η οχυρά θέσις Κρήτης" το οποίο πρόσφατα επανεκδόθηκε. Επειδή η Ιστορία έχει και τις ζόρικες σελίδες της.