ΠΑΡΕΛΘΟΝ - ΠΑΡΟΝ- ΜΕΛΛΟΝ : Η ΣΚΥΤΑΛΗ ΤΩΝ ΓΕΝΙΩΝ

Γράφει ο Γιώργος Μυλωνάκης, Μαθηματικός
Ο χρόνος και η συνέχεια της ζωής
Ο χρόνος, μια έννοια που δύσκολα περιγράφεται και αυστηρά δεν ορίζεται, βοηθά τον άνθρωπο να κατανοήσει τη θέση του στη ζωή και την πορεία του. Γίνεται αντιληπτός μέσα από τα γεγονότα, τις φυσικές διαδικασίες και τις μεταβολές, την κίνηση, την εξέλιξη των έμβιων όντων, ακόμη και τη φθορά των άβιων. Η κοινή εμπειρία των ανθρώπων διαισθητικά «βλέπει» τον χρόνο σαν μια απέραντη διαδρομή πάνω στην οποία κινείται η ζωή.

Με αυτή την αντίληψη, ο χρόνος χωρίζεται σε τρία μέρη: το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον. Η ζωή μοιάζει με ένα ποτάμι που κυλά αδιάκοπα. Το παρελθόν είναι οι πηγές που το τροφοδοτούν, το παρόν η ζωντανή ροή του και το μέλλον η άγνωστη ακόμη διαδρομή του. Το ποτάμι αντλεί από τις πηγές του, αλλά δεν μένει σε αυτές· προχωρεί ανοίγοντας νέους δρόμους. Έτσι και η ζωή αντλεί από την παρακαταθήκη της εμπειρίας, των γνώσεων, των επιτευγμάτων αλλά και των λαθών των προηγούμενων γενιών. Το παρόν είναι ο χώρος της δράσης και της δημιουργίας, όπου με τη βούληση και τις επιλογές μας διαμορφώνουμε την πορεία προς το μέλλον.
Η συνέχεια αυτή απαιτεί, συνεπώς, τη γόνιμη σύνδεση των τριών. Το παρελθόν να μεταφέρει στο παρόν όχι απλώς τις συνήθειες και τις αντιλήψεις του, αλλά την ουσία, το απόσταγμα της εμπειρίας του. Και το παρόν, με τη δική του ορμή, τη φρέσκια ματιά και τη δημιουργική του δύναμη, να αξιοποιεί αυτή την παρακαταθήκη για να χτίσει το μέλλον. 
Όχι ως επανάληψη, αλλά ως συνέχεια και εξέλιξη.
Η προσκόλληση στο παρελθόν ως εμπόδιο στη συνεργασία των γενεών

Σε κάθε παρόν συμβιώνουν πολλές γενιές: νέοι, μεσήλικες, ηλικιωμένοι. Η αρμονική συνύπαρξή τους είναι ζητούμενο σε κάθε εποχή. Η συμπόρευση των ανήσυχων νέων με τους έμπειρους μεγαλύτερους αποτελεί προϋπόθεση για την πρόοδο και μια καλύτερη προοπτική. Όμως αυτή η συνέχεια δεν είναι αυτονόητη.
Το ταξίδι της ζωής γίνεται κατά κανόνα σε δρόμο δύσκολο. Ο άνθρωπος, έχοντας αγωνιστεί για τη δική του προκοπή και την υποστήριξη των απογόνων του, αισθάνεται έμπειρος, ώριμος, γνώστης πολλών. Συχνά όμως παραβλέπει πως όσα έζησε αποτελούν μια μικρή φάση της συνεχώς εξελισσόμενης ζωής. Άθελά του, επιζητεί το πάγωμα του χρόνου και των αλλαγών, ώστε να διατηρηθεί η σταθερότητα που τον βολεύει και η μοναδικότητα της εποχής του. Η προσκόλληση αυτή ενισχύει τη νοσταλγία και τον οδηγεί στην ωραιοποίηση του παρελθόντος, παραλείποντας γεγονότα, λάθη και επιλογές που ταλαιπώρησαν και ταλαιπωρούν ακόμη τον τόπο και υποθηκεύουν την προοπτική του.
Έτσι, οι γενιές που παραδίδουν στις επόμενες δύσκολα παραδέχονται πως τους αφήνουν δύο προίκες, δύο κληρονομιές: την καλή και την κακή. Αναγνωρίζουν μόνο την καλή προίκα, θεωρώντας την εξασφαλισμένο εφαλτήριο για τους επόμενους. Πιστεύουν πως όλα τα έχουν καλά καμωμένα, χωρίς να αναγνωρίζουν ότι μαζί με τα επιτεύγματά τους παραδίδουν και σοβαρά προβλήματα και βάρη όπως, στην περίπτωση της ελληνικής πραγματικότητας, η χρεοκοπία της χώρας και οι χρόνιες αδυναμίες της οικονομίας, οι βαθιές παθογένειες του πολιτικού συστήματος, η διαφθορά, η αναξιοκρατία και άλλες κοινωνικές εκκρεμότητες που έχουν τις ρίζες τους στο παρελθόν και εξακολουθούν να υπονομεύουν το μέλλον του τόπου.
Η ίδια προσκόλληση περιορίζει τη ματιά προς το μέλλον. Σήμερα, που οι εξελίξεις διαδέχονται η μία την άλλη με πρωτόγνωρη ταχύτητα, πολλοί μεγαλύτεροι δυσκολεύονται να κατανοήσουν τις αλλαγές που συντελούνται αλλά και τις νέες δυνατότητες που αυτές δημιουργούν. Βλέπουν δυσοίωνο το αύριο και κατακρίνουν το καινούργιο, μαζί και τους νέους που το αποδέχονται, παραβλέποντας πως και οι ίδιοι ενστερνίστηκαν τους νεωτερισμούς της εποχής τους. Η αγάπη για τον τόπο και η αγωνία για την πορεία του αναμειγνύονται με φόβους και ανασφάλειες. Όλα φαντάζουν να βρίσκονται σε κίνδυνο: πατρίδα, θρησκεία, οικογένεια, ήθη, έθιμα, αξίες, πολιτισμός, θεσμοί.
Αλλά και οι νεότερες γενιές έχουν τις δικές τους ευθύνες να αναλάβουν και τις δικές τους προκλήσεις να αντιμετωπίσουν. Μέσα στην ορμή για το καινούργιο και την αντίδρασή τους απέναντι στο παλιό, ενίοτε παραβλέπουν την εμπειρία των μεγαλύτερων, θεωρώντας ορισμένες γνώσεις και αντιλήψεις τους ξεπερασμένες. Έτσι ενδέχεται να παραβλέψουν χρήσιμα διδάγματα, να επαναλάβουν λάθη του παρελθόντος και να εντείνουν τις αντιθέσεις μεταξύ των γενεών. Η αμφισβήτηση του παλιού είναι αναγκαία για την πρόοδο, όχι όμως και η συλλήβδην απόρριψή του.
Οι γενιές με γνώμονα το μέλλον
Εμείς οι μεγαλύτεροι, λοιπόν, ας είμαστε ρεαλιστές. Η αλλαγή είναι αναπόσπαστο στοιχείο της ζωής και της δημιουργίας. Η αρχαία ρήση «τα πάντα ρει και ουδέν μένει» εκφράζει αυτή τη διαχρονική αλήθεια. Οφείλουμε να αναγνωρίζουμε πως η ανανέωση προκύπτει από την αμφισβήτηση του παγιωμένου, του κατεστημένου, και πως οι νέοι δικαιολογημένα επιδιώκουν την απαλλαγή από την κοινωνική αδικία, την οικονομική αβεβαιότητα και την όποια επαχθή κληρονομιά των προηγούμενων γενιών.
Μέσα από αυτή την αμφισβήτηση, νέα ήθη αναδεικνύονται, έθιμα εγκαταλείπονται, αντιλήψεις αναθεωρούνται. Δεν σημαίνει όμως πως καθετί παλιό χάνει την αξία του. Στη διαρκή αυτή μεταβολή, οι διαχρονικές ατομικές αλλά και κοινωνικές αξίες —η ελευθερία, ο σεβασμός, η δικαιοσύνη, η ισότητα, η αλληλεγγύη, η δημοκρατία, ο υγιής πατριωτισμός— παραμένουν σταθερά σημεία αναφοράς κάθε εποχής. Η διαφύλαξη και η μεταλαμπάδευσή τους στις νεότερες γενιές αποτελεί και δική μας ευθύνη.
Το ζητούμενο, συνεπώς, είναι οι παλαιότεροι να ξεχωρίζουν όσα αξίζει να διατηρηθούν από όσα χρειάζεται να αλλάξουν και να παραδίδουν στους επόμενους ό,τι πολύτιμο αποκτήθηκε, χωρίς να απαιτούν να ζήσουν με τους δικούς τους όρους. Να δείχνουν ανοχή στις επιλογές των νέων, να εμπιστεύονται τις δυνατότητές τους και να αποδέχονται το δικαίωμά τους να χαράξουν τη δική τους πορεία.
Έτσι, η σκυτάλη της δημιουργίας και της ευθύνης θα περνά αρμονικά από γενιά σε γενιά. 
Η παραχώρησή της από την παλαιότερη γενιά δεν θα ακυρώνει την προσφορά της, αλλά θα της δίνει συνέχεια και προοπτική. Κάθε γενιά θα προσθέτει το δικό της έργο πριν παραδώσει τη σκυτάλη στους επόμενους. Η εμπειρία θα γίνεται εφόδιο και όχι εμπόδιο.
Πραγματικά, υπάρχουν λόγοι αισιοδοξίας. Παρά τις δυσκολίες στο ξεκίνημα της ζωής τους, οι νέοι στην Ελλάδα διαθέτουν μόρφωση, γνώσεις και εφόδια, αλλά και τη θέληση να παλέψουν για ένα καλύτερο αύριο. Βήμα βήμα στήνουν τη ζωή τους, αξιοποιώντας ό,τι καλό κληρονόμησαν και αμφισβητώντας όσα κακώς οι προηγούμενοι συντήρησαν ή ανέχθηκαν. Με τη δημιουργική τους ορμή ανοίγουν νέους δρόμους, ακόμη και σε αντίξοες συνθήκες. Με αποφασιστικότητα, πρωτοβουλία και ενεργό συμμετοχή μπορούν όχι μόνο να αντιμετωπίσουν τα βάρη που κληρονόμησαν, αλλά και να συμβάλουν ουσιαστικά στη διαμόρφωση μιας καλύτερης αυριανής πραγματικότητας.
Για να στηρίξουμε ουσιαστικά αυτή την προσπάθεια των νέων, χρειάζεται, πάνω απ’ όλα, να αναγνωρίσουμε με τόλμη πως ο ρόλος για τη διαμόρφωση του μέλλοντος ανήκει πρωτίστως σ' αυτούς που θα το ζήσουν πιο ενεργά και οι ευθύνες για τις επιλογές τους σ' αυτούς θα καταλογιστούν. Αυτή η θεώρηση της ζωής απελευθερώνει τον νου, ιδιαίτερα των παλαιότερων ταξιδιωτών της, και τον βγάζει στη μεγάλη θέα της εξελικτικής πορείας. Τους βοηθά έτσι να αποδεχθούν τον πραγματικά σπουδαίο τους ρόλο: να αποτελέσουν το στέρεο βάθρο πάνω στο οποίο οι νέοι θα στηρίξουν τον αγώνα τους προκειμένου να κάνουν το πολυπόθητο άλμα προς ένα καλύτερο μέλλον. Και αυτό προϋποθέτει να μην προδικάζουν την πορεία των επόμενων γενιών, να πιστέψουν ειλικρινά πως οι νέοι θα τους ξεπεράσουν και να μην τους κρίνουν για όσα ακόμη δεν έκαναν. Οι νέοι εξάλλου, με τη σειρά τους, θα κριθούν στο μέλλον από τους επόμενούς τους