ΤΙΜΙΟΣ ΣΤΑΥΡΟΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΛΙΑ ΤΟΥ ΤΕΛΩΝΕΙΟΥ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΚΙΣΑΜΟΥ

Σήμερα, ανήμερα του Τιμίου Σταυρού, αξίζει να θυμηθούμε λίγη από την ιστορία του ναού αλλά και μια άγνωστη σε πολλούς πτυχή της παλιάς πόλης του Καστελιού.
Τη δεκαετία του ’50 άρχισε να κτίζεται η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, δίπλα στο εικονοστάσι που υπήρχε ήδη εκεί.
Κοιτάζοντας παλιούς χάρτες, ιδιαίτερα τους βενετσιάνικους, όπως αυτόν της φωτογραφίας, διαπιστώνουμε ότι κατά την περίοδο της Βενετοκρατίας υπήρχε στην περιοχή εκκλησία. Είναι πολύ πιθανό ότι, μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς, η εκκλησία αυτή καταστράφηκε.
Αναφορά για κατεστραμμένη εκκλησία στην περιοχή του Τελωνείου, έχουμε και από τον P. Pashley που μας επισκέφτηκε το 1834.

Το παλιό Καστέλι ήταν μια κατεξοχήν οχυρωμένη πόλη. Τα πρώτα χρόνια της Τουρκοκρατίας, λόγω του φρουρίου, κατοικούνταν κυρίως από Τούρκους και φυσικά με την πάροδο των χρόνων με πολλούς Τουρκοκρητικούς.. Είναι λοιπόν εύλογο ότι η παρουσία πολλών χριστιανικών ναών μέσα στην πόλη δεν ήταν κάτι που θα γινόταν εύκολα αποδεκτό.
Χαρακτηριστική είναι και η περίπτωση του Μιχαήλ Αρχαγγέλου. Ο ναός φαίνεται να μην καταστράφηκε, όμως με την πάροδο του χρόνου άλλαξε χρήση και, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, μετατράπηκε ακόμη και σε μπακάλικο. Ο Άγιος Νικόλαος στα Μπιλιλιανά ήταν αποθήκη ώσπου τον πούλησε η Τουρκάλα ιδιοκτήτρια του κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών.
Και όμως, οι παλιοί Κισαμίτες με κάποιο τρόπο δεν ξέχασαν τις εκκλησίες τους.
Εκεί όπου κάποτε υπήρχε ένας ναός, οι χριστιανοί φαίνεται πως τοποθετούσαν μετέπειτα σίγουρα ένα εικονοστάσι, κρατώντας με αυτόν τον τρόπο ζωντανή τη μνήμη της παλιάς εκκλησίας.
Έτσι συναντούμε:
• το εικονοστάσι της Αγίας Τριάδας, στη θέση όπου βρισκόταν η εκκλησία μέσα στο βενετσιάνικο φρούριο, (Αρετά)
• το εικονοστάσι του Τιμίου Σταυρού, το οποίο σήμερα έχει αντικατασταθεί από τον νέο ναό, (Φωτο)
• στην περιοχή της παραλίας, κατω από την βρύση του Παπα, το εικονοστάσι που θυμίζει  παλιά εκκλησία που υπήρχε εκεί, και δεν έχει ταυτοποιηθεί με κάποια.
• στον δρόμο προς τον Μαύρο Μώλο, το εικονοστάσι της Παναγίας, στη θέση όπου βρισκόταν παλαιότερα ο ναός, (Καστανάκη)
* Τελευταία βρέθηκε κατεστραμμένη εκκλησία και λίγο πριν την Ευαγγελίστρια τρίκλιτη ίσως βασιλική οικόπεδο Λυγιδάκη. Οι παλαιότεροι ίσως θυμούνται αν υπήρχε εκεί εικονοστάσι......
... άλλα και σε σημεία που μαρτυρούν μια πόλη η οποία είχε κάποτε πολύ περισσότερες εκκλησίες απ’ όσες σώζονται σήμερα.
Από τις 7-8 περίπου εκκλησίες που υπήρχαν στην παλιά πόλη, ελάχιστες διασώθηκαν. ((πληροφορία Γιάγκου Αννουσάκη αγιογράφου)
Αλλά ας ξαναγυρίσουμε στον Τίμιο Σταυρό…
Ο σημερινός ναός κτίστηκε σε χώρο που παραχωρήθηκε από την οικογένεια Αννουσάκη.
Τα χρήματα για την οικοδόμηση συγκεντρώθηκαν κυρίως από εράνους στα χωριά της Κισάμου, ιδιαίτερα εκεί όπου υπήρχε μεγάλη παραγωγή λαδιού. Με ένα φορτηγό γύριζαν στα χωριά και συγκέντρωναν τις προσφορές των ανθρώπων.
Πρωτοστάτης σε αυτή την προσπάθεια ήταν ο Σταύρος Αννουσάκης.
Σημαντική βοήθεια προσέφερε και η οικογένεια Καλογρίδη, ενώ στην οικοδόμηση του ναού συμμετείχε, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, σχεδόν ολόκληρη η οικογένεια Αννουσάκη.
Έτσι χτίστηκε ο Τίμιος Σταυρός στην παραλία του Τελωνείου στην Κίσαμο..
Χρόνια πολλά σε όλους τους Κισαμίτες και ιδιαίτερα σε όσους γιορτάζουν σήμερα.
Ευχαριστώ για τις πληροφορίες την οικογένεια της Μαρίας και του Γιάννη Αννουσάκη.