Ο ΜΠΑΛΟΣ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΑΠΛΟΥΣΤΕΥΣΕΙΣ

Γράφει ο Γιώργος Ανδρουλακάκης

Απάντηση στο δημοσίευμα για την πρόταση περιορισμού της επισκεψιμότητας

Η ανάγκη προστασίας του Μπάλου δεν αμφισβητείται. Το ζητούμενο είναι να προστατευτεί με επιστήμη, πραγματική επιτήρηση και κανόνες που αντιμετωπίζουν το σύνολο του προβλήματος.

Ο Μπάλος είναι ένα μοναδικό, ζωντανό και ευαίσθητο οικοσύστημα. Η σημερινή κατάσταση

χρειάζεται αλλαγή. Όμως η προστασία του δεν μπορεί να βασίζεται σε γενικές εντυπώσεις, πρόχειρες απαγορεύσεις ή στην αναζήτηση ενός εύκολου «ενόχου». Χρειάζεται ολοκληρωμένο σχέδιο που να συνδυάζει περιβαλλοντική προστασία, ελεγχόμενη πρόσβαση, ουσιαστική φύλαξη και σεβασμό στην κοινωνική και οικονομική πραγματικότητα της Κρήτης.

1. Το όριο πρέπει να αφορά όσους βρίσκονται ταυτόχρονα στον Μπάλο

Η πρόταση για έναν αριθμό επισκεπτών «ανά τρίωρο» δημιουργεί ένα βασικό ερώτημα: μιλάμε για νέες εισόδους ανά τρεις ώρες ή για το ανώτατο πλήθος ανθρώπων που επιτρέπεται να βρίσκεται ταυτόχρονα στην περιοχή;

Αν μια ομάδα εισέλθει το πρωί και παραμείνει έξι ώρες, ενώ στο επόμενο τρίωρο εισέλθει νέα

ομάδα, οι αριθμοί αθροίζονται. Ένα θεωρητικό πλαφόν μπορεί έτσι να οδηγήσει σε μεγαλύτερο πραγματικό συνωστισμό.

Για να υπάρξει ουσιαστικός έλεγχος, προτείνεται μέγιστη παραμονή τριών ωρών και τέσσερις σαφώς καθορισμένες χρονικές ζώνες:

Ζώνη Ώρα εισόδου Υποχρεωτική αποχώρηση

1 08:00 11:00

2 11:00 14:00

3 14:00 17:00

4 17:00 20:00

Κάθε επισκέπτης πρέπει να εντάσσεται σε συγκεκριμένη ζώνη και να αποχωρεί με τη λήξη της. Το ίδιο καθεστώς πρέπει να εφαρμόζεται ισότιμα στους επιβάτες των ημερόπλοιων και στους πεζούς επισκέπτες που φτάνουν από τη χερσαία πρόσβαση. 

Ένα τέτοιο σύστημα μπορεί να εφαρμοστεί νόμιμα μόνο με την κατάλληλη κανονιστική βάση, επιστημονική αιτιολόγηση και αναλογική εφαρμογή. Η ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη και απεριόριστη χρήση μιας προστατευόμενης περιοχής.

2. Ο τρόπος πρόσβασης αλλάζει τον τρόπο της επίσκεψης

Ο επισκέπτης είναι ο ίδιος άνθρωπος, είτε φτάσει με ημερόπλοιο είτε πεζός. Ο τρόπος

πρόσβασης, όμως, διαμορφώνει διαφορετική νοοτροπία και διαφορετικό χρόνο παραμονής.

Δημόσια τοποθέτηση για τον Μπάλο | 2

Ο επιβάτης μιας οργανωμένης θαλάσσιας εκδρομής γνωρίζει εκ των προτέρων την ώρα

άφιξης, τη διάρκεια παραμονής και την ώρα αναχώρησης, επειδή οφείλει να επιστρέψει στο πλοίο για τη συνέχιση του προγράμματος. Παράλληλα, έχει στη διάθεσή του τις υποδομές του πλοίου για τουαλέτα, φαγητό, νερό και απορρίμματα.

Αντίθετα, ο πεζός επισκέπτης μπορεί σήμερα να φτάσει οποιαδήποτε ώρα και να παραμείνει μία ώρα ή ολόκληρη την ημέρα. Γι’ αυτό χρειάζεται κοινό ανώτατο όριο παραμονής, ώστε να υπάρχει πραγματική ανανέωση των επισκεπτών και να αποφεύγεται η συσσώρευση κόσμου από διαφορετικές χρονικές ζώνες.

Η προστασία μιας περιοχής δεν εξαρτάται μόνο από το πόσοι άνθρωποι την επισκέπτονται. Εξαρτάται και από το πώς οργανώνεται η επίσκεψή τους.

3. Η Γραμβούσα θέτει ένα ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί

Οι ίδιοι περίπου επισκέπτες που μεταφέρονται στον Μπάλο επισκέπτονται και τη Γραμβούσα,

της οποίας η παραλία είναι πολύ μικρότερη. Παρ’ όλα αυτά, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά στον Μπάλο.

Αν το πρόβλημα ήταν απλώς τα ημερόπλοια και οι επιβάτες τους, θα έπρεπε να εμφανίζεται

αντίστοιχη ή ακόμη μεγαλύτερη πίεση στη Γραμβούσα. Η βασική διαφορά είναι ότι εκεί η επίσκεψη είναι σχεδόν αποκλειστικά οργανωμένη: οι αφίξεις και οι αναχωρήσεις είναι γνωστές, η παραμονή είναι περιορισμένη και μετά την αναχώρηση των πλοίων η περιοχή αδειάζει.

Αυτό δεν σημαίνει μηδενικό περιβαλλοντικό αποτύπωμα. Δείχνει, όμως, ότι η οργανωμένη διαχείριση της επίσκεψης αποτελεί κρίσιμο μέρος της λύσης.

4. Ο Μπάλος είναι ένα ζωντανό φυσικό σύστημα 

Πολλοί βλέπουν τα σκούρα στρώματα μέσα στη λιμνοθάλασσα ή αντιλαμβάνονται μια έντονη οσμή και καταλήγουν αμέσως στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για ανθρώπινα λύματα. Η φυσική λειτουργία της λιμνοθάλασσας είναι πολύ πιο σύνθετη.

Τον χειμώνα, οι ισχυροί βοριάδες και οι δυτικοί άνεμοι αποσπούν φύκια και θαλάσσια φυτική ύλη και τα μεταφέρουν προς τα ήρεμα νερά της λιμνοθάλασσας. Εκεί συσσωρεύονται και, όταν το καλοκαίρι ανεβαίνει η θερμοκρασία και μειώνεται η κυκλοφορία του νερού, αρχίζουν να αποσυντίθενται. Σε συνθήκες περιορισμένου οξυγόνου μπορούν να δημιουργηθούν υδρόθειο και άλλες ενώσεις με οσμή που θυμίζει αποχέτευση.

Αυτό αποτελεί φυσική διεργασία. Δεν σημαίνει ότι κάθε οσμή είναι οπωσδήποτε φυσική ούτε ότι η ανθρώπινη παρουσία δεν επηρεάζει τον Μπάλο. Σημαίνει ότι απαιτούνται πραγματικές μετρήσεις νερού και ιζημάτων πριν αποδοθεί ένα φαινόμενο στους επισκέπτες ή στα πλοία.

5. Το μεγάλο παραγνωρισμένο ζήτημα: τα αντηλιακά μέσα στη λιμνοθάλασσα

Αν θέλουμε να εξετάσουμε σοβαρά την ανθρώπινη επίδραση στον Μπάλο, τα αντηλιακά πρέπει να βρεθούν στο επίκεντρο της επιστημονικής έρευνας και όχι στο περιθώριο της συζήτησης.

Χιλιάδες λουόμενοι εισέρχονται σε πολύ ρηχά, θερμά και σχετικά ήρεμα νερά. Κάθε φορά που

κάποιος κολυμπά, μέρος του αντηλιακού απομακρύνεται από το δέρμα και καταλήγει απευθείας

Δημόσια τοποθέτηση για τον Μπάλο | 3

Στη λιμνοθάλασσα. Σε έναν ανοικτό κόλπο η αραίωση μπορεί να είναι ταχύτερη. 

Σε μια ρηχή λιμνοθάλασσα με περιορισμένη ανανέωση, όμως, οι ουσίες μπορούν να παραμένουν περισσότερο στο νερό και στα ιζήματα.Ορισμένα χημικά φίλτρα υπεριώδους ακτινοβολίας και ορισμένα σωματίδια που χρησιμοποιούνται σε αντηλιακές συνθέσεις εξετάζονται διεθνώς για πιθανές επιδράσεις σε μικροοργανισμούς, δίθυρα και άλλους θαλάσσιους οργανισμούς. Για τον Μπάλο δεν πρέπει να βγουν συμπεράσματα χωρίς τοπικές μετρήσεις. Ακριβώς όμως επειδή δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία, το ζήτημα πρέπει να ερευνηθεί άμεσα και συστηματικά. 

Χρειάζονται τακτικές δειγματοληψίες νερού και ιζημάτων, έλεγχος των φίλτρων UV,

παρακολούθηση των επιπτώσεων στους μικροοργανισμούς και στα δίθυρα, καθώς και σοβαρή ενημέρωση των επισκεπτών. Εφόσον προκύψουν επιστημονικά δεδομένα, μπορούν να εξεταστούν ειδικές οδηγίες ή κίνητρα για τη χρήση προϊόντων με μικρότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Δεν είναι λογικό να αναζητούμε μόνο τις πιο ορατές πηγές πίεσης, ενώ αγνοούμε ουσίες που καταλήγουν απευθείας στα ρηχά νερά από χιλιάδες λουομένους κάθε ημέρα.

6. Δεν αφαιρούμε τίποτα από τον Μπάλο

Ένα πραγματικό και άμεσα ορατό πρόβλημα είναι η αφαίρεση φυσικού υλικού από την περιοχή.

Πρέπει να απαγορευτεί ρητά και καθολικά η συλλογή:

ζωντανών ή νεκρών δίθυρων,

κοχυλιών, κελυφών και άλλων θαλάσσιων οργανισμών,

οποιασδήποτε ποσότητας ροζ άμμου ή άλλου φυσικού υλικού.

Πολλοί επισκέπτες δεν γνωρίζουν να ξεχωρίσουν έναν ζωντανό οργανισμό από ένα άδειο κέλυφος. Ακόμη και τα άδεια κελύφη, όμως, αποτελούν μέρος του οικοσυστήματος, χρησιμοποιούνται από άλλους οργανισμούς και, όταν θρυμματίζονται από τα κύματα, συμμετέχουν στη δημιουργία των ιδιαίτερων αποχρώσεων της άμμου. Η ροζ άμμος δεν είναι αναλώσιμο αναμνηστικό.

Δεν παίρνουμε τίποτα. Ούτε ζωντανό ούτε νεκρό. Ούτε κοχύλια ούτε άμμο. 

Αφήνουμε τον Μπάλο όπως ακριβώς τον βρήκαμε.

Η απαγόρευση πρέπει να συνοδεύεται από πολύγλωσσες πινακίδες, ενημέρωση πριν από την είσοδο, καθημερινή παρουσία εκπαιδευμένων φυλάκων, πραγματικούς ελέγχους και νόμιμη επιτόπου βεβαίωση παραβάσεων με αποτρεπτικά πρόστιμα. Χωρίς σοβαρό σύστημα επιτήρησης, ακόμη και ο καλύτερος κανόνας θα παραμείνει απλώς μια πινακίδα.

7. Τα ημερόπλοια μπορούν να αποτελέσουν μέρος της λύσης 

Τα ημερόπλοια δεν πρέπει να αποτελούν το επίκεντρο της συζήτησης. Μπορούν όμως να αποτελέσουν εργαλείο οργανωμένης διαχείρισης, επειδή μεταφέρουν γνωστό αριθμό επιβατών με συγκεκριμένο πρόγραμμα και προσφέρουν βασικές υποδομές που μειώνουν την πίεση στην παραλία.

Δημόσια τοποθέτηση για τον Μπάλο | 4

Είναι πιστοποιημένα επιβατηγά πλοία, με επαγγελματικά πληρώματα, σωστικά μέσα και

συγκεκριμένη μεταφορική ικανότητα. Πολλά διαθέτουν πιστοποιημένα συστήματα βιολογικής

επεξεργασίας λυμάτων ή δεξαμενές συγκράτησης, καθώς και οργανωμένη διαχείριση

απορριμμάτων. 

Για τα καυσαέρια χρειάζεται να ειπωθεί κάτι απλά, ώστε να μην δημιουργούνται λανθασμένες εντυπώσεις: τα συγκεκριμένα ημερόπλοια δεν καίνε βαρύ μαζούτ. Χρησιμοποιούν καύσιμο της ίδιας βασικής κατηγορίας με το diesel των αυτοκινήτων.

Όταν βρίσκονται σταματημένα στον Μπάλο, οι μεγάλες μηχανές που κινούν το πλοίο είναι

σβηστές. Για το ρεύμα λειτουργεί μόνο μια μικρή βοηθητική γεννήτρια, συνήθως περίπου 50 έως 150 ίππων - δηλαδή ισχύς συγκρίσιμη με τον κινητήρα ενός συνηθισμένου diesel αυτοκινήτου. Δεν λειτουργεί συνεχώς ένα πλοίο με χιλιάδες ίππους μέσα στον κόλπο, όπως συχνά φαντάζεται κάποιος που δεν γνωρίζει τη λειτουργία του.  

Άλλο τα περιορισμένα καυσαέρια μιας μικρής γεννήτριας και εντελώς άλλο η απόρριψη καυσίμου ή λυμάτων στη θάλασσα. Ισχυρισμοί περί «νέκρωσης της λιμνοθάλασσας από τα καύσιμα των πλοίων» απαιτούν μετρήσεις και επιστημονικά στοιχεία, όχι γενικές εντυπώσεις.

8. Η παρουσία των πλοίων είναι και ζήτημα ασφάλειας  

Ο Μπάλος είναι απομονωμένη περιοχή. Όταν παρουσιάζεται σοβαρό έκτακτο περιστατικό, ημερόπλοιο μπορεί να διακόψει άμεσα το πρόγραμμά του και να μεταφέρει ασθενή ή τραυματία προς το λιμάνι. Αυτό έχει συμβεί στην πράξη, ακόμη και με προσωρινή παραμονή των υπόλοιπων επιβατών στην περιοχή ώστε το πλοίο να πραγματοποιήσει επείγουσα διακομιδή.

Η ύπαρξη επαγγελματικών πληρωμάτων, μέσων επικοινωνίας, σωστικού εξοπλισμού και δυνατότητας συνεργασίας με τις Αρχές αποτελεί ουσιαστικό πλεονέκτημα για την πολιτική προστασία και την ασφάλεια των επισκεπτών.

9. Ο Μπάλος είναι μέρος του συνολικού τουριστικού προϊόντος της Κρήτης 

Ο Μπάλος, τα Φαλάσαρνα και το Ελαφονήσι δεν είναι απλώς τρεις τοπικές παραλίες. Είναι τρεις από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της Κρήτης και βασικοί λόγοι για τους οποίους επισκέπτες επιλέγουν τη δυτική πλευρά του νησιού.

Οι μεγάλοι tour operators διακινούν σημαντικό μέρος του οργανωμένου τουρισμού και αξιολογούν έναν προορισμό συνολικά: τα ξενοδοχεία, τις πτήσεις, τις διαθέσιμες εκδρομές, τις εμπειρίες, την ικανοποίηση των πελατών και το οικονομικό αποτέλεσμα των πρόσθετων υπηρεσιών. Η διαμονή είναι η βάση του πακέτου, αλλά οι εκδρομές και οι δραστηριότητες αποτελούν σημαντικό μέρος της εμπορικής του αξίας.

Αν ένας προορισμός παύσει να προσφέρει ελκυστικές, οργανωμένες και οικονομικά βιώσιμες εμπειρίες, οι tour operators δεν έχουν λόγο να θεωρούν την επιλογή του δεδομένη. Μπορούν σταδιακά να κατευθύνουν περισσότερη προβολή, συνεργασίες και πελατεία σε ανταγωνιστικούς προορισμούς που προσφέρουν μεγαλύτερο εμπορικό όφελος.

Το παράδειγμα της νήσου Χρυσής και της Ιεράπετρας πρέπει να μελετηθεί ως προειδοποίηση. Η αποδυνάμωση ενός εμβληματικού προορισμού μπορεί να μην εμφανιστεί πρώτα στις πληρότητες  Δημόσια τοποθέτηση για τον Μπάλο των μεγάλων all-inclusive ξενοδοχείων. Εμφανίζεται στην πόλη, στα μικρά καταλύματα, στην εστίαση, στα καταστήματα, στα τουριστικά γραφεία και στην πραγματική κυκλοφορία χρήματος στην τοπική κοινωνία.

Στην Κίσσαμο η εξάρτηση είναι ακόμη μεγαλύτερη, επειδή η περιοχή συνδέεται με τρεις παγκοσμίως γνωστούς φυσικούς προορισμούς. Η προστασία τους είναι απαραίτητη. Η αποδυνάμωσή τους, όμως, χωρίς ολοκληρωμένο σχέδιο μπορεί να επηρεάσει ολόκληρη τη δυτική Κρήτη.

10. Το όριο δεν πρέπει να μετατρέψει τον Μπάλο σε προνόμιο των οικονομικά

ισχυρότερων 

Ένας αυστηρός περιορισμός θέσεων μπορεί να οδηγήσει σε μεγάλη αύξηση της τιμής. Επιχειρηματικά, ένα μοντέλο με λιγότερες θέσεις και ακριβότερο εισιτήριο μπορεί ακόμη και να είναι πιο συμφέρον. Κοινωνικά, όμως, δημιουργεί ένα σοβαρό ζήτημα: θα μπορεί μια ελληνική οικογένεια ή ένας κάτοικος της περιοχής να επισκεφθεί μια ελληνική παραλία ή οι περιορισμένες θέσεις θα καταλήγουν κυρίως σε επισκέπτες με πολύ υψηλότερο διαθέσιμο εισόδημα;

Αν θεσπιστεί περιορισμός, πρέπει να εξεταστούν αντικειμενικά εργαλεία που διατηρούν την πρόσβαση, όπως εκπτώσεις με βάση τη μόνιμη κατοικία και τη γεωγραφική εγγύτητα, οικογενειακές προβλέψεις και κοινωνικά vouchers για ανθρώπους που διαφορετικά θα αποκλείονταν οικονομικά. Η προστασία του Μπάλου δεν πρέπει να τον μετατρέψει σε προορισμό μόνο για όσους μπορούν να πληρώσουν περισσότερο.

11. Τι χρειάζεται πραγματικά ο Μπάλος

1. Επιστημονική μελέτη της πραγματικής φέρουσας ικανότητας της περιοχής.

2. Όριο στον αριθμό των ανθρώπων που βρίσκονται ταυτόχρονα στον Μπάλο.

3. Τέσσερις χρονικές ζώνες: 08:00-11:00, 11:00-14:00, 14:00-17:00 και 17:00-20:00.

4. Μέγιστη παραμονή τριών ωρών για τους επιβάτες των ημερόπλοιων και τους πεζούς επισκέπτες.

5. Έλεγχος της εισόδου και της υποχρεωτικής αποχώρησης, ώστε οι ζώνες να μην

αλληλοεπικαλύπτονται.

6. Πλήρης απαγόρευση συλλογής κοχυλιών, δίθυρων, ροζ άμμου και οποιουδήποτε φυσικού

υλικού.

7. Μόνιμη, σοβαρή επιτήρηση με νόμιμη επιτόπου βεβαίωση παραβάσεων και αποτρεπτικά

πρόστιμα.

8. Συστηματικές μετρήσεις νερού και ιζημάτων, με ιδιαίτερη έμφαση στα αντηλιακά και στα φίλτρα υπεριώδους ακτινοβολίας.

9. Πλήρες σχέδιο πρώτων βοηθειών, επείγουσας διακομιδής και εκκένωσης.

10. Εκπτώσεις με αντικειμενικά γεωγραφικά κριτήρια και κοινωνικά vouchers, ώστε η πρόσβαση να μη γίνεται προνόμιο των οικονομικά ισχυρότερων.

11. Σοβαρή αξιολόγηση των επιπτώσεων στην τοπική κοινωνία, στις μικρές επιχειρήσεις και στο συνολικό τουριστικό προϊόν της Κρήτης.

Ο Μπάλος πρέπει να παραμείνει ζωντανός, προστατευμένος, οργανωμένος και προσβάσιμος - όχι ανεξέλεγκτος ή απαγορευμένος.

Φώτο Μπουζής